You are here

130

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Diogenes Laertius 7.156, 157:

Δοκεῖ δ' αὐτοῖς τὴν μὲν φύσιν εἶναι πῦρ τεχνικόν, ὁδῷ βαδίζον εἰς γένε-

σιν, ὅπερ ἐστὶ πνεῦμα πυροειδὲς καὶ τεχνοειδές· τὴν δὲ ψυχὴν αἰσθητικὴν

φύσιν1. ταύτην δ' εἶναι τὸ συμφυὲς ἡμῖν πνεῦμα· διὸ καὶ σῶμα εἶναι καὶ

μετὰ τὸν θάνατον ἐπιμένειν· φθαρτὴν δ' ὑπάρχειν τὴν δὲ τῶν ὅλων

  ἄφθαρτον, ἧς μέρη εἶναι τὰς ἐν τοῖς ζῴοις. (157) Ζήνων δ' ὁ Κιτιεὺς καὶ

Ἀντίπατρος ἐν τοῖς Περὶ ψυχῆς καὶ Ποσειδώνιος πνεῦμα ἔνθερμον εἶναι

τὴν ψυχήν · τούτῳ γὰρ ἡμᾶς εἶναι ἔμπνους καὶ ὑπὸ τούτου κινεῖσθαι.

Κλεάνθης μὲν οὖν πάσας ἐπιδιαμένειν μέχρι ‹τῆς› ἐκπυρώσεως, Χρύσιπ-

πος δὲ τὰς τῶν σοφῶν μόνων.

  1. 3 ‹φύσιν add. v. Arnim 8. ἐπιδιαμ. dgt: ἐπιδιαμ. τὰς BFP 8. ‹τῆς› add. Meibom.
Διογένης Λαέρτιος 7.156, 157:

Ἔχουν τὴν ἄποψη (οἱ Στωικοὶ) ὅτι ἡ φύση εἶναι φωτιά, ποὺ δρᾶ μὲ

τέχνη, προχωρώντας μὲ μέθοδο στὴ γέννηση· εἶναι μιὰ τεχνίτρα, πυρό-

μορφη πνοὴ (πνεῦμα)· ἡ ψυχὴ ὅμως εἶναι (φύση) ἱκανὴ νὰ αἰσθάνεται.

Κι' αὐτὴ εἶναι τὸ ἔμφυτο σὲ μᾶς πνευμα (πνοή)· γι' αὐτὸ εἶναι καὶ σῶμα

καὶ παραμένει μετὰ τὸν θάνατο· ἐξ ἄλλου εἶναι φθαρτή, ἐνῶ ἡ ψυχὴ τῶν

ὅλων, τῆς ὁποίας μέρη εἶναι οἱ ψυχὲς στὰ ζῶα, εἶναι ἄφθαρτη. (157). Ὁ

Ζήνων ὁ Κιτιεὺς καὶ ὁ Ἀντίπατρος στὰ βιβλία «Περὶ Ψυχῆς» καὶ ὁ

Ποσειδώνιος λένε, ὅτι ἡ ψυχὴ εἶναι ἔνθερμη πνοὴ (πνεῦμα)· γιατὶ μ' αὐτὴ

ἀνασαίνουμε ζώντας καὶ χάρη σ' αὐτὴ κινούμαστε. Ὁ Κλεάνθης διδά-

σκει σχετικά, ὅτι ὅλες οἱ ψυχὲς παραμένουν μέχρι τὴν ἐκπύρωση, ὁ Χρύ-

σιππος ὅμως ἐξηγεῖ ὅτι μόνο οἱ ψυχὲς τῶν σοφῶν παραμένουν.

Σχόλια: 

ἀπ. 130:
«πνεῦμα ἔνθερμον εἶναι τὴν ψυχήν»
Βλ. ἐπίσης Ἀλεξ. Ἀφροδ. Περὶ ψυχῆς p. 26. 16 ed. Brutus: «Οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς πνεῦμα αὐτὴν λέγοντες συγκείμενόν πως ἔκ τε πυρὸς καὶ ἀέρος». Καὶ Σέξτ. Ἐμπ. Πυρρ. ΙΙ 70: «ἐπεὶ οὖν ἡ ψυχὴ πνεῦμα καὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἢ λεπτομερέστερόν τι πνεύματος».
Ὁ Ζήνων ὁρίζει τὴν ψυχὴ ὡς ἔνθερμο πνεῦμα, δηλ. ἔνθερμη πνοή, σύμφυτη μὲ μᾶς, παρέχουσα τὶς ζωτικὲς λειτουργίες τοῦ σώματός μας, τὴν αἴσθηση καὶ τὴν κίνηση. Ὡστόσο κατ' ἀρχὴν ἡ φύση στὴν εὐρύτατή της ἔννοια εἶναι «πνεῦμα», «πυροειδὲς καὶ τεχνοειδές», ἔχει δηλ. τὴ μορφὴ φωτιᾶς καὶ ἀπεργάζεται μὲ τέχνη τὴ γένεση τῶν συμβαινόντων στὸν κόσμο, εἶναι ἡ κοσμικὴ ψυχὴ (Δ.Λ. 7. 156). Ἔχουμε ἔτσι μιὰ συστοιχία μακρόκοσμου (τῆς ψυχῆς τοῦ ὅλου) καὶ μικρόκοσμου (τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς).
Ὁ ὅρος «πνεῦμα» σημαίνει τὴ σύνθεση ἀέρος καὶ τεχνικοῦ πυρός, ποὺ διαχέεται σ' ὅλο τὸ σῶμα δίνοντάς του τὴ ζωή, τὴ θερμότητα, τὴν αὔξηση καὶ συντήρηση. Ὡς «πνεῦμά πως ἔχον» δηλώνει καὶ τὶς διάφορες καταστάσεις τοῦ ἡγεμονικοῦ: γίνεται μνήμη, φαντασία, κατάληψις, γνώση, πάθος. Δηλώνει ἐπίσης τὶς τέσσερις ἀρετὲς ὡς καταστάσεις.
«καὶ μετὰ τὸν θάνατον ἐπιμένειν»: Ἡ ψυχὴ φαίνεται νὰ παραμένει μετὰ τὸν θάνατο, δὲν εἶναι ὅμως ἀθάνατη, ἀλλὰ γεννητὴ καὶ φθαρτή. Ἀθάνατη εἶναι μόνον ἡ ψυχὴ τοῦ παντός.
Φαίνεται ὅτι ὑπὸ συζήτηση ἦταν, ἂν οἱ ψυχὲς παρέμεναν μέχρι τὴν τελικὴ ἐκπύρωση, ὡς διατείνεται ὁ Κλεάνθης, ἢ αὐτὸ συνέβαινε μόνο στὴν περίπτωση τῶν σοφῶν, ὡς φρονεῖ ὁ Χρύσιππος. Ἡ ἄποψη τοῦ Ζήνωνος εἶναι (Ἐπιφ. Κ. αἱρ. 3. 2. 9) ὅτι ἡ ψυχὴ δὲν εἶναι ἀθάνατη ἀλλὰ πολυχρόνια, ποὺ τελικὰ καταδαπανᾶται ἀπὸ τὸν πολὺ χρόνο καὶ ἀφανίζεται. Ἡ ψυχή, κατὰ τὸν Ζήνωνα, εἶναι σωματικὴ ὄχι ἀσώματη, ὅπως τὴν ἤθελε ὁ Πλάτων, ἡ δὲ ἀπομάκρυνσή της ἀπὸ τὸ σῶμα, στὸ ὁποῖο διαχέεται, ἔχει ὡς συνέπεια τὸν θάνατο (ἀπ. 133).