You are here

208

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Cicero, De finibus bonorum et malorum 3.51-52:

(51) Quae autem aestimanda  essent, eorum in aliis satis esse causae, quam ob

rem quibusdam anteponerentur, ut in valetudine, ut in integritate sensuum, ut

in doloris vacuitate, ut gloriae, divitiarum, similium rerum, alia autem non esse

eius modi, itemque eorum, quae nulla aestimatione digna essent, partim satis

habere causae, quam ob rem reicerentur, ut dolorem, morbum, sensuum

amissionem, paupertatem, ignominiam, similia horum, partim non item, hinc

est illud exortum, quod Zeno προηγμένον, contraque quod ἀποπροηγμένον

nominavit, cum uteretur in lingua copiosa factis tamen nominibus ac novis,

quod nobis in hac inopi lingua non conceditur; quamquam tu hanc copiosio-

rem etiam soles dicere. Sed non alienum est, quo facilius vis verbi intellegatur,

rationem huius verbi faciendi Zenonis exponere. (52) Ut enim, inquit, nemo

dicit in regia regem ipsum quasi productum esse ad dignitatem (id est enim

προηγμένον), sed eos, qui in aliquo honore sunt, quorum ordo proxime

accedit, ut secundus sit, ad regium principatum, sic in vita non ea, quae primo

loco sunt, sed ea, quae secundum locum obtinent, προηγμένα, id est produc-

ta, nominentur:

Cicero, De finibus bon. et mal. 3.51-52:

(51) Μέσα σ' αὐτά, ποὺ ἔχουν ἀξία, (ἄλλα) παρεῖχαν ἀρκετοὺς λόγους,

γιὰ τοὺς ὁποίους κανεὶς συχνὰ τὰ προτιμᾶ, ὅπως π.χ. τὴν ὑγεία, τὴν

ἀκεραιότητα τῶν αἰσθήσεων, τὴν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τοὺς πόνους, τὴ δόξα,

τὸν πλοῦτο καὶ τὰ παρόμοια, ἄλλα ὅμως δὲν εἶναι αὐτοῦ τοῦ εἴδους·

ἔτσι ὑπάρχουν καὶ γιὰ τὰ πράγματα, ποὺ δὲν ἔχουν καμιὰν ἀξία, ἀρκε-

τοὶ ἐν μέρει λόγοι, γιὰ νὰ τὰ ἀπορρίπτουμε, ὅπως π.χ. τὸν πόνο, τὴν

ἀρρώστεια, τὴν ἀπώλεια τῶν αἰσθήσεων, τὴ φτώχεια, τὸ ὄνειδος καὶ τᾶ

παρόμοια, ἐν μέρει ὅμως ὄχι. Ἀπὸ δῶ προέρχεται αὐτό, ποὺ ὁ Ζήνων

χαρακτήρισε «προηγμένον» καὶ σὲ ἀντίθεση πρὸς αὐτὸ «ἀποπροηγμέ-

νον»· καὶ γιὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸ χρησιμοποίησε, παρὰ τὸν πλοῦτο τῆς

γλώσσας του, νέες λέξεις, ποὺ ἡ φτώχεια τῆς δικῆς μας γλώσσας δὲν τὸ

ἐπιτρέπει· βέβαια χαρακτηρίζεις συνήθως τὴ γλώσσα μας ὡς πλουσιώ-

τερη. Ἀλλὰ θὰ ἦταν εὔλογο, γιὰ νὰ κατανοήσουμε πιὸ εὔκολα τὴ ση-

μασία αὐτῆς τῆς λέξης, νὰ ἐξηγήσουμε τὴ γλωσσοπλασία τοῦ Ζήνωνος.

(52) Ἔλεγε λοιπόν: Ὅπως στὴ βασιλικὴ αὐλὴ δὲν λέει κανείς, ὅτι ὁ

βασιλιὰς ὁ ἴδιος ἀναδείχθηκε στὸ ἀξίωμά του (γιατὶ αὐτὸ σημαίνει

«προηγμένον») ἀλλὰ μόνον γι' αὐτούς, ποὺ κατέχουν μιὰ τιμητικὴ θέση,

τῶν ὁποίων τὸ ἀξίωμα προσεγγίζει τόσο στὴ βασιλικὴ ἀρχή, ὥστε νὰ

εἶναι τὸ δεύτερο στὴ σειρά, ἔτσι καὶ στὴ ζωὴ δὲν πρέπει νὰ ὀνομάζει

αὐτά, ποὺ βρίσκονται στὴν πρώτη θέση ἀλλὰ αὐτὰ ποὺ παίρνουν τὴ

δεύτερη «προηγμένα».

Σχόλια: 

ἀπ. 207,208, 209 καὶ ἀπ. 210α:
Τὰ ὄντα διακρίνονται σὲ ἀγαθά, κακὰ καὶ ἀδιάφορα. Τὴ διάκριση σὲ ἀδιάφορα τὴ διατύπωσε ὁ Ζήνων, ὁ ὁποῖος χρησιμοποίησε τὴ λέξη αὐτὴ γιὰ πρώτη φορὰ μὲ ἠθικὴ σημασία. Ὁ Σέξτος (Μαθ. 11. 3, 4) ἐσφαλμένα ἀποδίδει τὴν ταξινόμηση αὐτὴ μὲ συμπερίληψη τῆς κατηγορίας τῶν ἀδιαφόρων στὴν ἀρχαία Ἀκαδημία, τοὺς Περιπατητικοὺς καὶ τοὺς Στωικοὺς ἀπὸ κοινοῦ.
Ἡ ἀναφορὰ στὶς ἀρετὲς (φρόνηση, σωφροσύνη, δικαιοσύνη, ἀνδρεία) δείχνει τὴν ἐμμονὴ τῆς Στοᾶς στὴν πλατωνικὴ τετρακτὺν τῶν ἀρετῶν, ἡ σύλληψη τῶν ὁποίων ἀποκτᾶ ὡστόσο νέο περιεχόμενο. Τὸ ἀντίστοιχο ἰσχύει καὶ γιὰ τὶς κακίες. Ἀρετὲς καὶ ἀγαθὰ ταυτίζονται. Ὅσα μετέχουν ἀρετῆς περιλαμβάνουν πράξεις ποὺ βρίσκονται σὲ συμφωνία μὲ τὴν ἀρετὴ (βλ. Διογ. Λαέρτιος 7. 94-95).
Στὴν κατηγορία τῶν ἀδιαφόρων ἔχουμε μιὰν ἀναφορὰ ἐννοιῶν κατὰ ζεύγη (105) ἢ κατὰ σειρὲς σὲ ἀντιπαράθεση. Ἀδιάφορα εἶναι τὰ οὐδέτερα, ποὺ οὔτε ὠφελοῦν ἠθικὰ οὔτε βλάπτουν. Αὐτὰ τὰ ἀδιάφορα ὅμως ὁ Ζήνων δὲν τὰ ἀφήνει νὰ ἐκπέσουν ἀπὸ κάθε ἀξία, γιατὶ τότε ὁ ἀνθρώπινος βίος θὰ παρέμενε σὲ μιὰ αὐστηρή, ἄκαμπτη διάκριση μεταξὺ ἀρετῆς καὶ κακίας καὶ θὰ παραμελοῦσε τὶς ἄλλες ποικίλες πλευρές, ποὺ ἀντιμετωπίζει στὴν πράξη. (Βλ. τὰ ἀποσπάσματα ποὺ ἀκολουθοῦν: 206, 207, 208, 209, 210).