You are here

97

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Cicero, Academici libri 19, 35, 40:

(19) VA,... Fuit ergo iam accepta a Platone philosophandi ratio triplex, una de

vita et moribus, altera de natura et rebus occultis, tertia de disserendo et quid

verum quid falsum quid rectum in oratione pravumve quid consentiens quid

repugnet iudicando . (35) sed Zeno, cum Arcesilam anteiret aetate valdeque

  subtiliter dissereret et peracute moveretur, corrigere conatus est disciplinam,

eam quoque si videtur correctionem explicabo, sicut solebat Antiochus. (40)

«Plurima autem in illa tertia philosophiae parte mutavit (sc. Zeno)».

Cicero, Acad. libri 19, 35:

(19) Βάρρων... «ὑπῆρχε λοιπόν (στὴν ἀρχαία Ἀκαδημία καὶ τὸν Περί-

πατο) ἤδη ἡ παραληφθεῖσα ἀπὸ τὸν Πλάτωνα τριμερὴς διαίρεση τοῦ

φιλοσοφικοῦ λόγου, ἡ μιὰ ποὺ ἀφοροῦσε τὸν τρόπο ζωῆς καὶ τὰ ἤθη, ἡ

δεύτερη γιὰ τὴ φύση καὶ τὰ μυστικά της, ἡ τρίτη περὶ τοῦ διαλέγεσθαι, δηλ.

γι' αὐτὰ ποὺ εἶναι ἀληθινὰ καὶ ψευδή, ὅ,τι εἶναι στὸ λόγο ὀρθὸ ἢ λοξό, ὅ,τι

κρίνεται ὡς σύμφωνο καὶ ὡς ἀντιφατικό.» (35) Ἀλλὰ μολονότι ὁ Ζήνων

ἦταν μεγαλύτερος τοῦ Ἀρκεσίλαου καὶ ἦταν σὲ θέση νὰ συζητᾶ μὲ ἐξαι-

ρετικὴ λεπτότητα καὶ ἦταν ὀξυδερκὴς στοχαστής, ἀποφάσισε νὰ διορθώ-

σει τὸ σύστημα διδασκαλίας. Ἂν ἀγαπᾶτε, θὰ ἐκθέσω αὐτὴ τὴν διορθω-

μένη ἐκδοχὴ μὲ τέτοιο τρόπο, ὅπως συνήθιζε νὰ τὴν ἐκθέτει ὁ Ἀντίοχος.

(Ὁ Βάρρων ἀναφέρεται λοιπὸν στὶς ἐπεμβάσεις τοῦ Ζήνωνος στὴν ἡθικὴ

καὶ τὴ φυσική. Καὶ ὕστερα ἐξηγεῖ:) (40) «Τὶς περισσότερες ἀλλαγὲς ὅμως

(ὁ Ζήνων) τὶς ἀνέλαβε στὸ τρίτο μέρος τῆς φιλοσοφίας».

Σχόλια: 

ἀπ. 97:
Ἀναγνωρίζεται ἡ συμβολὴ τοῦ Ζήνωνος στὴ νέα διαμόρφωση τοῦ τρίτου μέρους τῆς φιλοσοφίας, τῆς διαλεκτικῆς. Αὐτή, ποὺ ἀναφέρεται στὸ τί εἶναι ἀληθινὸ καὶ ψεύτικο, τί εἶναι ὀρθὸ στὸν λόγο ἢ λοξὸ καὶ τί εἶναι σύμφωνο καὶ ἀντιφατικό.
Σχετικὴ εἶναι ἡ ἀναφορὰ τοῦ Κλήμεντος στοὺς Στωικούς, ποὺ ὁρίζουν τὴ φιλοσοφία ὡς «ἐπιτήδευσιν λόγου ὀρθότητος» (Κλήμης Ἀλεξ., Παιδαγ. Ι 13 p. 151 St.) καὶ τοῦ Σενέκα (Seneca Epist. 89, 9), ποὺ καθορίζει, σύμφωνα μὲ τοὺς Στωικούς, ὡς ἔργο τοῦ λογικοῦ μέρους τῆς φιλοσοφίας τὴ διερεύνηση τῶν ἰδιοτυπιῶν τῶν λέξεων, τῆς δομῆς τῆς γλώσσας καὶ τῶν ἐπιχειρημάτων, ὥστε νὰ μὴν ὑπεισέρχονται τὰ ψεύδη στὴ θέση τῶν ἀληθινῶν.
Τὴν ἄποψη αὐτὴ ἐνισχύει καὶ ἡ παρατήρηση τοῦ Σέξτου (Πρὸς Μαθ. 7.16-23), ὅτι οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς τοποθετοῦν πρώτη τὴ λογικὴ (23). «Πρῶτον γὰρ δεῖν κατησφαλίσθαι τὸν νοῦν εἰς δυσέκκρουστον τῶν παραδιδομένων φυλακήν, ὀχυρωτικὸν δὲ εἶναι τῆς διανοίας τὸν διαλεκτικὸν τόπον». Πρέπει λοιπὸν πρῶτα ὁ νοῦς νὰ ἀσφαλισθεῖ, γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ φυλάττει, ὅσα δύσκολα ἀποκρούονται ἀπὸ αὐτά, ποὺ τοῦ παραδίδονται, ἡ περιοχὴ δὲ τῆς διαλεκτικῆς εἶναι αὐτὴ ποὺ κατοχυρώνει τὴ διάνοια. Ἡ ἠθικὴ τότε γίνεται, προσθέτει, χωρὶς κίνδυνο παραδεκτή, ὅταν στηρίζεται στὴ βάση τῆς λογικῆς δύναμης.
Γενικὰ ἡ διαλεκτική, σύμφωνα μὲ τὸν Ζήνωνα, δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἕνα ὄργανο τῆς φιλοσοφίας (Ἀριστοτέλης), ἀλλὰ μέρος, ποὺ συνέχει τὸ ὅλον, ἐφ' ὅσον ἀφορᾶ τὸν λόγο καὶ φωτίζει τὴ λειτουργία του. Σημαντικὰ εἶναι ὅσα γράφει σχετικὰ ὁ Ἀμμώνιος: «Οἱ μὲν Στωικοὶ τὴν λογικὴν οὐ μόνον ὄργανον οὐκ ἀξιοῦσι καλεῖσθαι φιλοσοφίας, ἀλλ' οὐδὲ μόριον τὸ τυχὸν μέρος... ὄργανον μὲν οὖν ἐστιν ὃ μὴ συντελεῖ τινι πρὸς τὸ εἶναι καὶ οὗ ἀναιρεθέντος τὸ ὅλον μένει». (Εἰς Ἀριστ. Ἀναλ. πρ. p. 8, 15 - 10, 8; 10, 36-38).
Ὅπως θὰ δοῦμε ἀναλυτικότερα, ἡ ζηνώνεια διαλεκτικὴ ἔχει ὡς ἀντικείμενό της τὶς λέξεις ὡς σημεῖα τοῦ στοχασμοῦ μας, ποὺ ἀναφέρονται στὸν κόσμο. Τὰ σημεῖα αὐτὰ δηλώνουν σχέσεις τοῦ λόγου, ποὺ δὲν βρίσκουν ἐφαρμογὴ μόνο στὶς προτάσεις ἀλλὰ καὶ στοὺς τρόπους ἐκφράσεως τῶν συμβαινόντων καὶ στοὺς κανόνες τῆς ἀνθρώπινης πράξης.