You are here

171γ

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Ἱππόλυτος, Ἔλεγχοι 1.21:

Οἱ Στωικοὶ αὔξησαν τὴ φιλοσοφία κι' αὐτοὶ περισσότεροι ὡς πρὸς τοὺς

συλλογισμοὺς καὶ τὴν περιέλαβαν ὅλη μὲ ὁρισμοὺς διατυπώνοντας τὶς

ἴδιες δοξασίες κι' ὁ Χρύσιππος καὶ ὁ Ζήνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέθεσαν κι' αὐτοὶ

ὅτι ἀρχὴ τῶν πάντων εἶναι ὁ θεός, ποὺ εἶναι σῶμα καθαρώτατο, κι' ὅτι ἡ

πρόνοιά του διέρχεται μέσ' ἀπ' ὅλα. Κι' αὐτοὶ ἰσχυρίζονταν, ὅτι ὅλα

γίνονται σύμφωνα μὲ τὴν εἱμαρμένη φέρνοντας τὸ ἑξῆς παράδειγμα:

ὅπως ἂν ἕνας σκύλος εἶναι δεμένος σ' ἕνα ἁμάξι, ἂν μὲν θέλει νὰ τὸ

ἀκολουθήσει, καὶ ἕλκεται καὶ ἀκολουθεῖ, κάνοντας καὶ τὸ αὐτεξούσιο

μαζὶ μὲ τὸν ἐξαναγκασμό, ποὺ εἶναι τρόπον τινὰ ἡ εἱμαρμένη· ἐὰν ὅμως

δὲν θέλει νὰ ἀκολουθεῖ, ὁπωσδήποτε θὰ ἐξαναγκασθεῖ· τὸ ἴδιο συμβαίνει

καὶ μὲ τοὺς ἀνθρώπους· κι' ὅταν δηλαδὴ δὲν θέλουν νὰ ἀκολουθοῦν, θὰ

ἐξαναγκασθοῦν ὁπωσδήποτε νὰ μποῦν μέσα στὸ πεπρωμένο.

Σχόλια: 

ἀπ. 171, 171α, 171β, 171γ:
Ὁ θεός, κατὰ τὸν Ζήνωνα, ἔχει σωματικὴν ὑπόσταση καὶ εἶναι ἔμμονος μέσα στὸν κόσμο (170στ, 173, 173α, 173β), δὲν εἶναι ἀσώματος οὔτε ὑπερβατικὸς ὅπως τὸν ἤθελε ἡ πλατωνικὴ καὶ ἀριστοτελικὴ παράδοση. Εἶναι ἡ εἱμαρμένη ἢ ὁ λόγος ποὺ συμπλέκει σὲ μιὰ τάξη τὰ ὄντα καὶ ὡς εἱμαρμένη εἶναι πρόνοια. Ὁ θεὸς εἶναι πρόνοια, γιατὶ δὲν εἶναι ἁπλῶς μιὰ μηχανικὴ ἀναγκαιότητα ἀλλὰ μιὰ ἀκολουθία αἰτίων, ποὺ ἀποβλέπει σὲ σκοποὺς καὶ οἱ σκοποὶ αὐτοὶ δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι καλοί.

 

ἀπ. 171γ:
Τὸ καθαρότατο σῶμα μᾶς θυμίζει τὸ ἀναξαγόρειο χαρακτηριστικὸ τοῦ νοῦ («λεπτότατον πάντων χρημάτων»). Τὸ «καθαρώτατον» χρησιμοποιεῖται σὲ σχέση μὲ τὸ «διήκειν».
Ἡ πρόνοια εἶναι συνυφασμένη μὲ τὴν εἱμαρμένη. Τὸ παράδειγμα τοῦ σκύλου, ποὺ ἀκολουθεῖ ἑκούσια ἢ ἀκούσια, ἐπιβεβαιώνει τὴν εἱμαρμένη-πρόνοια καὶ ἀφήνει χῶρο γιὰ τὸ αὐτεξούσιο. Βλ. Ἠθικὰ τὴ σχετικὴ ἀναφορά.