You are here

170β

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Philodemus, Περὶ εὐσεβείας 10.10-15:
Φιλόδημος, Περὶ εὐσεβείας 10.10-15:

Ὅλοι λοιπόν, ὁ Ζήνων καὶ οἱ ὀπαδοί του, ἂν καὶ ἐγκατέλειψαν τὴν πίστη

στὰ θεῖα δαιμόνια, (ὅπως μερικοὶ δὲν τὴν ἐγκατέλειψαν καὶ ἄλλοι τὴν

ἐγκατέλειψαν σὲ μερικὰ ζητήματα), λένε ὅτι ὁ θεὸς εἶναι ἕνας· κι' ὅτι καὶ

τὸ πᾶν ἔγινε ἔμψυχο. Δὲν ἐξαπατοῦν ὅμως πολλούς, ὅτι ἐγκατέλειψαν

(τοὺς πολλοὺς δαίμονες), ὥστε, κι' ὅταν λὲν ὅτι τοὺς ἐγκατέλειψαν, ἂς

ἐπιδεικνύουν στοὺς πολλούς, ὅτι τοὺς ἀποκήρυξαν, λέγοντας ὅτι μόνο

ἕνας εἶναι ὁ θεὸς ὅλος, ὄχι πολλοί, οὔτε ὅσοι μᾶς παρέδωσε ἡ κοινὴ παρά-

δοση, ἐμεῖς ὅμως λέμε, ὅτι αὐτοὶ δέχονται ὄχι μόνο ὅσους λένε οἱ Πανέλ-

ληνες ἀλλὰ καὶ περισσότερους ἀπ' αὐτοὺς ποὺ λένε· ἔπειτα δὲν παραμε-

λοῦν νὰ ἐγκαταλείπουν τέτοιους θεούς, ποὺ σέβονται ὅλοι καὶ ἐμεῖς πα-

ραδεχόμαστε. (11) Γιατὶ δὲν πιστεύουν ἐκεῖνοι σὲ ἀνθρωπόμορφους θε-

ούς, ἀλλὰ στὸν ἀέρα καὶ στὰ πνεύματα καὶ τὸν αἰθέρα, ὥστε ἐγὼ θὰ λάμ-

βανα τὸ θάρρος νὰ πῶ, ὅτι λανθάνονται περισσότερο ἀπὸ τὸν Διαγόρα.

Σχόλια: 

ἀπ. 170β, 170γ, 170δ, 170ε:
Ὁ Ζήνων χαρακτηρίζει τὸν θεὸ ψυχὴ τοῦ παντὸς ἔχοντας προφανῶς πηγὴ ἔμπνευσής του τὸν πλατωνικὸ Τίμαιο. Ὁ ζηνώνειος θεὸς εἶναι πῦρ καὶ πνεῦμα συνάμα, τὸ ἴδιο πνεῦμα, ποὺ ἐμψυχώνει τὸν ἔναστρο οὐρανὸ καὶ τὴ δική μας ζωή. Παρατηροῦμε μιὰν ἀντιστοιχία λοιπὸν μακρόκοσμου-μικρόκοσμου, λόγου τοῦ κόσμου καὶ ἀνθρώπινου λόγου, ποὺ σχετίζεται ἄμεσα μὲ τὴ ζηνώνεια θεολογία (170γ, 170δ).

ἀπ. 170β:
Ἡ παρατήρηση αὐτὴ τοῦ Φιλόδημου παρουσιάζει τὸν Ζήνωνα νὰ βρίσκεται σὲ ρήξη μὲ τὶς λαϊκὲς δοξασίες γιὰ τοὺς δαίμονες-θεοὺς προβάλλοντας τὸν ἕνα θεό. Ὡστόσο ὁ Ζήνων δέχεται κάποιο σπέρμα ἀλήθειας στὸν πολυθεϊσμὸ τῶν πολλῶν, ἀφοῦ ἐπισημαίνει τὶς πολλὲς ἐμφανίσεις τοῦ θεοῦ. Ὁ Zeller1, σ. 347, παρατηρεῖ: «Θεωρώντας ὅτι τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ ἀνήκει στὴν πλήρη καὶ πρωταρχική του σημασία μόνο στὴν πρώτη ἀρχή, δὲν διστάζουν (οἱ Στωικοὶ) νὰ τὸ χρησιμοποιήσουν σὲ παράγωγη καὶ περιορισμένη ἔννοια γιὰ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἀντικείμενα μέσῳ τῶν ὁποίων ἡ θεία δύναμη εἰδικὰ ἐπιφαίνεται.» Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀνθρωπόμορφοι οἱ θεοὶ ἀλλὰ κάτι θεῖο· εἶναι ὁ ἀέρας, τὰ πνεύματα καὶ ὁ αἰθέρας. Ἡ θεότητα καταμερίζεται σὲ πολλά, στὸν ἥλιο, τὴ σελήνη, τὰ ἄστρα, τὴν ψυχή, τὸν ἀέρα (170δ καὶ 170ε).

  1. Zeller, E. (1880), Die Philosophie der Griechen, 3d ed., Leipzig.