You are here

170

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Diogenes Laertius 7.148:

Οὐσίαν δὲ θεοῦ Ζήνων μέν φησι τὸν ὅλον κόσμον καὶ τὸν οὐρανόν .

Διογένης Λαέρτιος 7.148:

Ὁ Ζήνων λέει ὅτι οὐσία τοῦ θεοῦ εἶναι ὅλος ὁ κόσμος καὶ ὁ οὐρανός.

Σχόλια: 

ἀπ. 170, 170α:
Ὁ Ζήνων στρέφεται ἐνάντια στὸν ἐπικούρειο ἀνθρωπομορφισμό. Ὁ θεὸς εἶναι ἕνας (βλ. ἀπ. 164α), εἶναι ἡ γεννήτρα ἀρχὴ (ἀπ. 164α), ὁ πύρινος νοῦς τοῦ κόσμου (170α), εἶναι ὁ σπερματικὸς λόγος τοῦ κόσμου (164α), ἡ οὐσία τοῦ θεοῦ εἶναι ὁ κόσμος ὅλος καὶ ὁ οὐρανὸς (170). Ὀνομάζεται μὲ πολλὰ ὀνόματα, ὅπως νοῦς καὶ εἱμαρμένη καὶ φύσις (170β καὶ 170γ). Θὰ μπορούσαμε νὰ χαρακτηρίσουμε τὴν ταύτιση αὐτὴ τοῦ θεοῦ μὲ τὸν κόσμο πανθεϊσμό, ἀφοῦ ὁ θεὸς εἶναι μέσα σὲ ὅλα, ἐπιφαίνεται παντοῦ καὶ συνάμα εἶναι ἡ οὐσία τοῦ κόσμου. Ἀλλοῦ εἴδαμε ὅτι ὁ θεὸς εἶναι τὸ τεχνικὸν πῦρ, ποὺ βαδίζει μεθοδικὰ στὴ δημιουργία τοῦ κόσμου. Ὁ δημιουργὸς εἶναι ὅμως μέσα στὸ δημιούργημά του. Τὸ ὅτι ὀνομάζεται μὲ πολλὰ ὀνόματα, αὐτὸ μᾶς θυμίζει τὸ ἡρακλείτειο χαρακτηριστικὸ τοῦ λόγου ἢ τοῦ πυρός, ποὺ ὀνομάζεται κατὰ τὴ μυρωδιὰ τοῦ καθενός. Ἡ πολυωνυμία ὅμως ἐδῶ δὲν εἶναι συμβολική, εἶναι ἡ ποικιλία τῶν τρόπων μὲ τοὺς ὁποίους ἐπιφαίνεται ὁ θεός· εἶναι νοῦς, γιατὶ δημιουργεῖ μὲ λογικὴ ἀκολουθία τὰ πράγματα, εἶναι εἱμαρμένη γιατὶ ἐκδηλώνεται ὡς ἕνας ἀναγκαῖος εἱρμὸς αἰτίων, εἶναι φύσις, γιατὶ εἶναι ἡ ὕψιστη φυσικὴ ἀρχή. Ὅπως σωστὰ παρατηρεῖ ὁ A. A. Long (Ἡ ἑλληνιστικὴ φιλοσοφία1, σ. 39), οἱ ὅροι φύση καὶ λόγος ἔχοντας συνήθως τὴν ἴδια ἀναφορὰ στὸν θεὸ δὲν ἔχουν ἀκριβῶς τὸ ἴδιο νόημα, δὲν εἶναι ταυτολογίες, ἀλλὰ κάθε ὅρος ἔχει τὶς δικές του ὑποδηλώσεις καὶ δὲν τὶς χάνει ὅταν ἀναφέρεται στὸ ἴδιο πράγμα.

  1. Long, A. A. (1987), Ἡ Ἑλληνιστικὴ Φιλοσοφία. Στωικοί, Ἐπικούρειοι, Σκεπτικοί, μτφρ. Δημόπουλος, Στ. και Δραγώνα-Μονάχου, Μ. Ἀθήνα.