You are here

190

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Clemens Alexandrdinus, Stromata 2.21, p. 496 P:
Κλήμης Ἀλεξ. Στρωματεῖς 2.21, p. 496 P:

Καὶ πάλι ξανὰ ὁ Ζήνων ὁ Στωικὸς θεωρεῖ, ὅτι ὁ τελικὸς σκοπὸς τῆς ζωῆς

εἶναι νὰ ζεῖ κανεὶς σύμφωνα μὲ τὴν ἀρετή, ὁ Κλεάνθης ὅμως νὰ ζεῖ σὲ

ὁμολογία μὲ τὴ φύση.

Σχόλια: 

ἀπ. 188, 189, 190:
«τὸ ὁμολογουμένως τῇ φύσει ζῆν» (188) – «τὸ ὁμολογουμένως ζῆν» (189): Ὁ Στοβαῖος ὑποστηρίζει, ὅτι ἡ ἀρχικὴ ρήση τοῦ Ζήνωνος περιοριζόταν στὸ «ὁμολογουμένως», τὸ δὲ «τῇ φύσει» ἀποτέλεσε συμπλήρωση, ποὺ ἔγινε ἀπὸ τὸν Κλεάνθη. Τὸ ἀντίθετο ὑποστηρίζει ὁ Δ. Λαέρτιος. Φαίνεται ὡστόσο, ὅτι ὁ Λαέρτιος ἀποδίδει ὀρθότερα τὴ ρήση αὐτή, ὅταν σκεφθοῦμε, ὅτι ἡ ὅλη παράδοση ἀπὸ τὸν Ἡράκλειτο ἕως τὸν Σπεύσιππο καὶ τὸν Πολέμωνα (βλ. ἀπ. 197) ὁδηγεῖ στὴν παραδοχὴ τῆς ἀρχῆς τῆς «ὁμολογίας», δηλ. τῆς συμφωνίας μὲ τὸν λόγο καὶ τὴ φύση. Ὁ ὅρος «ὁμολογουμένως τῇ φύσει» ὑποδηλώνει ἀφ' ἑνὸς τὴν οἰκείωση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὰ πρῶτα κατὰ φύση (βλ. ἀπ. 198), ἀφ' ἑτέρου ὅμως καὶ μὲ αὐτὰ ποὺ ἀκολουθοῦν (ἀπ. 204), ὅταν ἐνεργοποιηθεῖ ὁ λόγος μέσα στὸν ἄνθρωπο, καὶ ποὺ θὰ λέγαμε ὅτι εἶναι τὰ κατ' ἐξοχὴν κατὰ φύση ἀνθρώπινα. Αὐτὰ ἐξασφαλίζουν τὸ ἀνώτατο ἀγαθό. Μιλώντας γιὰ τὴ φύση ὁ Ζήνων φαίνεται ὅτι ἐννοοῦσε τὸν κοινὸ νόμο, ὅπως τὸν ἐκφράζει ὁ Κλεάνθης στὸν Ὕμνο του στὸν Δία (1, 20 κ.ἑ.), στὸν ὁποῖο ἐντάσσονται ὅλοι οἱ ἄνθρωποι. Ἡ ἐναρμόνιση μ' αὐτὸν ὁδηγεῖ σὲ μιὰν ἐνάρετη καὶ εὐδαίμονα ζωή. Τὸ ἐρώτημα, ἂν ὁ Ζήνων μὲ τὸν ὅρο «φύσις» ἐννοοῦσε μόνο τὴν κοινὴν ἀρχὴ καὶ ὄχι τὴν ἐπὶ μέρους (Διογ. Λαέρτ. 7.89), χρειάζεται προσεκτικὴ ἐξέταση. Ὁ Παναίτιος (Cicero, De off. I 30, 107) ἔδωσε ἰδιαίτερη ἔμφαση στὴν ἐπὶ μέρους φύση, τὴν ὁποία ὀφείλει κανεὶς νὰ ἀκολουθεῖ ἀνταποκρινόμενος στὸν ἀτομικό του χαρακτήρα. Ἀλλὰ καὶ ὁ Ζήνων, ὅπως μαρτυρεῖ ὁ Ἰουλιανὸς (ἀπ. 193), μιλώντας γιὰ τὴν ὁμολογία μὲ τὴ φύση ζητᾶ νὰ στηρίζεται αὐτὴ στὸ «γνῶθι σαὐτόν», στὴν ἰδιαιτερότητα τοῦ καθενός, δηλ. στὸ τί εἴδους ἄνθρωπος εἶναι ὁ καθένας ἀπὸ τὴ φύση του.
Ἡ ἄποψη τοῦ Pohlenz (Stoa1 I, σ. 116) ὅτι ὁ Ζήνων, ὡς «ξενόγλωσσος» ἦταν συνηθισμένος νὰ προσέχει τὸ ἀληθινὸ νόημα τῶν λέξεων «ὁμολογουμένως», γιατὶ ὡς κύριο συστατικό του αἰσθανόταν τὴ λέξη λόγος, δὲν νομίζω ὅτι εὐσταθεῖ. Ὁ Ζήνων δὲν ἦταν ἕνας ξένος οὔτε ἕνας συνηθισμένος Ἕλληνας. Ἦταν ἕνας Ἕλληνας ποὺ εἶχε φιλοσοφικὴ αἴσθηση τῆς γλώσσας καὶ γι' αὐτὸ στράφηκε πρὸς τὴν ἐτυμολογία της, ὅπως καὶ ἄλλοι πολλοὶ φιλόσοφοι, γιὰ νὰ τὴν ἀξιοποιήσει φιλοσοφικά. Ἀπὸ τὴν ἴδια αἴσθηση τῆς γλώσσας ἀφορμώμενος ὁ Ζήνων γίνεται γλωσσοπλάστης εἰσάγοντας νέους ὅρους, γιὰ νὰ ἐκφράσει πρωτοχαραγμένα ἀπὸ τὸν ἴδιο νοήματα, ποὺ ἀνανεώνουν τὴ φιλοσοφικὴ σκέψη. Τὸ ἡρακλείτειο «ὁμολογεῖν» εἶναι ἰσχυρὸ στὴ συνείδησή του.

  1. Pohlenz, M. (1964), Die Stoa. Geschichte einer geistigen Bewegung, Vols. I-II, Götingen.