You are here

119

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Sextus Empiricus, Adversus Mathematicos 7.150-153:

Οἱ δὲ περὶ τὸν Ἀρκεσίλαον προηγουμένως μὲν οὐδὲν ὥρισαν κριτήριον,

οἱ δὲ καὶ ὡρικέναι δοκοῦντες τοῦτο1 κατὰ ἀντιπαρεξαγωγὴν τὴν ὡς πρὸς

τοὺς Στωικοὺς ἀπέδοσαν. (151) τρία γὰρ εἶναί φασιν ἐκεῖνοι τὰ συζυ-

γοῦντα ἀλλήλοις, ἐπιστήμην καὶ δόξαν καὶ τὴν ἐν μεθορίῳ τούτων

  τεταγμένην κατάληψιν, ὧν ἐπιστήμην μὲν εἶναι τὴν ἀσφαλῆ καὶ βεβαίαν

καὶ ἀμετάθετον ὑπὸ λόγου κατάληψιν, δόξαν δὲ τὴν ἀσθενῆ καὶ ψευδῆ

συγκατάθεσιν, κατάληψιν δὲ τὴν μεταξὺ τούτων, ἥτις ἐστὶ καταληπτικῆς

φαντασίας συγκατάθεσις· (152) καταληπτικὴ δὲ φαντασία κατὰ τούτους

ἐτύγχανενἀληθὴς καὶ τοιαύτη οἵα οὐκ ἂν γένοιτο ψευδής. ὧν τὴν ‹μὲν›2

ἐπιστήμην ἐν μόνοις ὑφίστασθαι λέγουσι τοῖς σοφοῖς, τὴν δὲ δόξαν ἐν

μόνοις τοῖς φαύλοις, τὴν δὲ κατάληψιν κοινὴν ἀμφοτέρων εἶναι καὶ ταύ-

την κριτήριον ἀληθείας καθεστάναι. (153) ταῦτα δὴ λεγόντων τῶν ἀπὸ

τῆς ΣτοᾶςἈρκεσίλαος ἀντικαθίστατο, δεικνὺς ὅτι οὐδέν ἐστι μεταξὺ

ἐπιστήμης καὶ δόξης κριτήριονκατάληψις. αὕτη γὰρ ἥν φασι κατάλη-

ψιν καὶ καταληπτικῆς φαντασίας συγκατάθεσιν3, ἤτοι ἐν σοφῷ ἢ ἐν φαύ-

λῳ γίνεται. ἀλλ' ἐάν τε ἐν σοφῷ γένηται ἐπιστήμη ἐστίν, ἐάν τε ἐν φαύλῳ,

δόξα, καὶ οὐδὲν ἄλλο παρὰ ταῦτα ἢ μόνον ὄνομα μετείληπται.

  1. 2 οἱ δὲ τοῦτο] εἰ δὲ κ. . ἐδόκουν τι ἐςαὐτὸ›, τοῦτο κτλ. aut ὁ δὲ κ. ω. ἐδόκουν ές τοῦτο, κτλ. propos. Heintz. fortasse recte.
  2. 9 ‹μὲν› add. V
  3. 15. καταληπτικῆς φαντασίας συγκατάθεσιν Ν: -κην -σίαν -σις LEς: -κῇ -σίᾳ -σιν Bekker.
Σέξτος Ἐμπειρικός, Πρὸς Μαθηματικοὺς 7.150-153:

Οἱ ἄνθρωποι τοῦ περιβάλλοντος τοῦ Ἀρκεσίλαου ἀπὸ δικῆς τους πλευ-

ρᾶς δὲν ὅρισαν κανένα κριτήριο τῆς ἀλήθειας· ἐκεῖ δὲ ποὺ φαίνεται ὅτι

ἔχουν ὁρίσει, τὸ κάνουν σὲ ἀντιπερισπασμὸ πρὸς τοὺς Στωικούς. (151)

Γιατὶ αὐτοὶ λένε, ὅτι τρία εἶναι (τὰ κριτήρια), τὰ ὁποῖα βρίσκονται σὲ

συζυγία: ἡ γνώση καὶ ἡ γνώμη καὶ ἡ ταγμένη στὴ μεθόριό τους κατάλη-

ψη· ἀπ' αὐτὰ ἡ μὲν γνώση (ἐπιστήμη) εἶναι ἀσφαλὴς καὶ βέβαιη καὶ

ἀμετάβλητη κατάληψη, ποὺ γίνεται διὰ τοῦ λόγου, ἡ γνώμη ὅμως εἶναι

ἀσθενὴς καὶ ψευδὴς συγκατάθεση, ἡ δὲ κατάληψη βρίσκεται ἀνάμεσα

στὰ δυὸ αὐτά, δηλ. εἶναι ἡ συγκατάθεση πρὸς μιὰ καταληπτικὴ παρά-

σταση. (152) Καταληπτικὴ παράσταση, σύμφωνα μ' αὐτούς, εἶναι ἡ ἀ-

ληθινὴ (παράσταση) καὶ τέτοια σὲ ποιότητα, ποὺ δὲν θὰ μποροῦσε νὰ

εἶναι ποιοτικὰ ἡ ψευδής. Ἀπ' αὐτὲς τὶς τρεῖς, λένε, ὅτι ἡ γνώση (ἐπιστή-

μη) ὑφίσταται μόνο στοὺς σοφούς, ἡ γνώμη ὅμως μόνο στοὺς φαύλους

(τοὺς ἀνόητους), ἡ δὲ κατάληψη εἶναι κοινὴ καὶ στοὺς δυὸ καὶ σ' αὐτὴ

συνίσταται τὸ κριτήριο τῆς ἀλήθειας. (153) Ἐνῶ λοιπὸν αὐτὰ ἔλεγαν οἱ

Στωικοί, ὁ Ἀρκεσίλαος ἀντετίθετο δείχνοντας, ὅτι ἡ κατάληψη δὲν εἶναι

κριτήριο ἀνάμεσα στὴ γνώση καὶ στὴ γνώμη. Γιατὶ αὐτή, ποὺ τὴν ὀνο-

μάζουν κατάληψη καὶ συγκατάθεση στὴν καταληπτικὴ παράσταση, ἐμ-

φανίζεται ἢ σ' ἕνα σοφὸ ἢ σ' ἕνα φαῦλο, εἶναι γνώμη καὶ δὲν ὑπάρχει

συμμετοχὴ σὲ κάτι ἄλλο ἀπ' αὐτὰ τὰ δυὸ παρὰ μόνο σ' ἕνα ὄνομα.

Σχόλια: 

Ἐπιστήμη-δόξα-κατάληψις (ἀπ. 119-123):
Ὁ Ζήνων σύμφωνα μὲ τὶς μαρτυρίες αὐτὲς ἀποδίδει τὴ γνώση-ἐπιστήμη μόνο στοὺς σοφούς, τὴ γνώμη (δόξα) στοὺς φαύλους, τὴν κατάληψιν, ποὺ βρίσκεται ἀνάμεσα στὴν ἐπιστήμη καὶ τὴ δόξα, καὶ στοὺς δυό.
Τὴ δόξα τὴ χαρακτηρίζει «ἀσθενῆ καὶ ψευδῆ συγκατάθεσιν» (Σέξτος, Μαθ. 7. 151, ἀπ. 119). Ἰσοδυναμεῖ, ὅπως καὶ στὸν Πλάτωνα, μὲ ἄγνοια. Ἡ ἐπιστήμη ἀπὸ τὴν ἄλλη εἶναι ἡ συνειδητὴ γνώση, κατοχυρωμένη σὲ ἐπιχειρήματα τοῦ λόγου, ποὺ μόνο ὁ σοφὸς κατέχει. Ἡ κατάληψις τέλος ὡς συγκατάθεσης σὲ μιὰ καταληπτικὴ φαντασία, ὅταν εἶναι ἀμετάτπωτη καὶ ἀλάθητη, εἶναι κάτι, ποὺ κατέχει ὁ σοφός, στὸν φαῦλο ὅμως ἡ κατάληψις αὐτὴ μπορεῖ νὰ εἶναι εὐκαιριακὴ καὶ τυχαία συγκατάθεση, ποὺ σφάλλεται. Δὲς σχετικὰ Stein1, σ. 311 καὶ σημ. 711, ὅπου συμπεραίνει, ὅτι οἱ ὁρισμοὶ εἶναι ζηνώνειοι.

  1. Stein, L. (1886), Die Psychologie der Stoa, Vols. 1-2, Berliner Studien für classische Philologie und Archaeologie Berlin.