You are here

169α

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Stobaeus, Eclogae I 8, 40e. 42, p. 104. 105sq. = Arius Didymus, Fragm. phys. 26, p. 461 sq. Diels:
Στοβαῖος, Ἐκλογαὶ 1.8, 40e. 42, p. 104. 105sq. = Ἄρειος Δίδυμος, Ἀποσπ. φυσ. 26, p. 461sq. Diels:

Τοῦ Ζήνωνος. Ὁ Ζήνων εἶπε, ὅτι ὁ χρόνος εἶναι διάστημα τῆς κινήσεως,

καὶ τοῦτο εἶναι καὶ μέτρο καὶ κριτήριο τῆς ταχύτητας καὶ τῆς βραδύτη-

τας, πῶς ἔχουν. Καὶ σύμφωνα μὲ τὸν χρόνο γίνονται ὅσα γίνονται καὶ

τελειώνονται ὅλα καὶ τὰ ὄντα εἶναι.

Σχόλια: 

ἀπ. 169, 169α, 169β:
Τὰ ἀπ. 169 καὶ 169α μᾶς δίνουν τὴν ἔννοια τοῦ χρόνου, ὅπως τὴν κατανοοῦσε ὁ Ζήνων. Ὁρίζοντας τὸν χρόνο ὡς διάστημα τῆς κάθε κίνησης (169α) ὁ Ζήνων προσεγγίζει τὸν ὁρισμὸ τοῦ Ἀριστοτέλη, ποὺ χαρακτηρίζει τὸν χρόνο ἀριθμὸ τῆς κίνησης. Ὡστόσο εἰσάγοντας τὸν ὅρο «διάστημα» ὁ Ζήνων περιλαμβάνει κατὰ κάποιο τρόπο στὸν χρόνο καὶ τὸν χῶρο. Καὶ μιλώντας γιὰ τὸν χρόνο ὡς μέτρο τῆς ταχύτητας καὶ τῆς βραδύτητας, ἐννοεῖ τὸν χρόνο ὡς συνοδὸ τῆς μεταβολῆς, σύμφωνα μὲ τὸν ὁποῖο ὅλα γίνονται καὶ τελειώνονται. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴ ὁ ζηνώνειος χρόνος εἶναι κάτι ἀπεριόριστο, ἀφοῦ ἰσχύει γιὰ ὅλα ὅσα γίνονται, προσλαμβάνει ὅμως συγκεκριμένη μορφὴ ὡς «διάστημα», ποὺ συνοδεύει αὐτὸ ποὺ συμβαίνει. Ἔτσι π.χ. ἀπὸ τὴ στιγμὴ Α ἕως τὴ στιγμὴ Β, συμβαίνει μιὰ μεταβολή. Τὸ διάστημα ἀνάμεσα στὶς δύο αὐτὲς στιγμὲς εἶναι ὁ χρόνος, ποὺ συνοδεύει τὴ μεταβολή. Τὸ συμβαῖνον, αὐτὸ εἶναι ποὺ ὑπάρχει ὡς πραγματικό, ἐνσώματο παρόν, ὅπως ὅταν λέμε «Ὁ Κάτων βαδίζει ἢ κάθεται», ὅταν ὁ Κάτων πράγματι βαδίζει ἢ κάθεται. Τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖο γίνεται αὐτὸ τὸ συμβαινον, εἶναι ὁ χρόνος ὡς παρόν. Ὡς ἕνα τέτοιο συνοδὸ σχῆμα τῆς μεταβολῆς ὁ χρόνος εἶναι κάτι ἀσώματο ὅπως καὶ τὰ λεκτά, καὶ δὲν ἔχει δική του ὑπόσταση. Ὁ χρόνος, ὅπως εἴδαμε σὲ ἀναφορὰ πρὸς τὴ γλώσσα, εἶναι στὴ συνείδηση τῶν Στωικῶν συνεχὴς καὶ τὸ παρὸν μπορεῖ νὰ διακριθεῖ σὲ χρόνο διαρκὴ καὶ χρόνο τετελεσμένο, ὅπως φαίνεται στὶς γραμματικὲς διακρίσεις τῶν χρόνων (Δὲς Pohlenz, Die Stoa1 I, σσ. 65-66).
Ὁ Χρύσιππος μιλώντας γιὰ τὸν χρόνο ὡς διάστημα τῆς κίνησης τοῦ κόσμου (169) τροποποιεῖ τὴ ζηνώνεια ἀντίληψη ἐπεκτείνοντάς την στὸ σύνολο, καθιστώντας τὸν χρόνο κοινὸ σὲ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἀφορᾶ ὅλα τὰ συμβαίνοντα. Παράλληλα ὅμως στὴ ζηνώνεια ἀντίληψη γιὰ ἕναν ἀόριστο χρόνο, ποὺ συνοδεύοντας τὰ συμβαίνοντα προσλαμβάνει τὸ σχῆμα τοῦ διαστήματος, ὁ Χρύσιππος προσθέτει ἕνα μέτρο κι' αὐτὸ εἶναι ὁ κόσμος, ἡ σφαιρική του δηλ. κίνηση. Ὁ χρόνος ἐκτείνεται στὸ ἄπειρο ὅπως τὸ κενό. Μόνο ὡς κόσμος προσλαμβάνει ἕνα διάστημα. Παρελθὸν καὶ μέλλον νοοῦνται μόνο ὡς μέρη τοῦ παρόντος. Ὁ παρὼν χρόνος εἶναι «ἐνεστώς», ἐφ' ὅσον εἶναι χρόνος ἑνὸς συμβαίνοντος. Τὸ μέλλον καὶ τὸ παρελθὸν ἁπλῶς «ὑφίστανται» (Πλουτ. Περὶ κοιν. ἐνν. σημ. 4, Ι), τὸ μὲν παρελθὸν ὡς τετελεσμένο συμβάν, τὸ δὲ μέλλον ὡς κάτι ποὺ ἀναπόφευκτα θὰ συμβεῖ. Ὁ χρόνος ὅμως εἶναι ἕνα κενὸ σχῆμα, μέσα στὸ ὁποῖο ἀκολουθοῦν τὰ συμβαίνοντα. (Γιὰ μιὰ διεξοδικὴ ἐξέταση τοῦ θέματος αὐτοῦ δές: Émil Bréhier, La theorie des incorporels dans l'ancien Stoicism2, Paris 1989, σσ. 55-59).

  1. Pohlenz, M. (1964), Die Stoa. Geschichte einer geistigen Bewegung, Vols. I-II, Götingen.
  2. Bréhier, E. (1909), La Theorie des incorporels dans l'ancien stoïcisme, Archiv für Geschichte der Philosophie 22: 114-125.