You are here

99

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Sextus Empiricus, Adversus Mathematicos 7.228, 230:

(228) φαντασία οὖν ἐστι κατ' αὐτοὺς τύπωσις ἐν ψυχῇ . (230) αὐτὸς οὖν

τὴν τύπωσιν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ Ζήνωνος ὑπενόει ἀντὶ τῆς ἑτεροιώσεως.

Σέξτος Ἐμπειρικός, Πρὸς Μαθηματικοὺς 7.228, 230:

(228) ... λέγει ὁ Ζήνων ὅτι ἡ παράσταση (φαντασία) εἶναι ἀποτύπωση

μέσα στὴν ψυχή... (230) αὐτὸς λοιπὸν (ὁ Χρύσιππος) συμπέραινε ὅτι τὴν

ἀποτύπωση τὴν ἔχει πεῖ ὁ Ζήνων ἀντὶ τῆς ἀλλοίωσης.

Σχόλια: 

ἀπ. 99 καὶ ἀπ. 100:
«φαντασία ἐστὶ τύπωσις ἐν ψυχῇ»: Βλ. ἐπίσης ἀπ. 104.
Ἡ κατ' αἴσθηση φαντασία-παράσταση εἶναι αὐτή, ποὺ γίνεται μὲ τὴ δεκτικότητα καὶ τὴ συγκατάθεσή μας, καὶ ἀποτελεῖ τὴν ἐντύπωση (τύπωσιν) μέσα στὴν ψυχή, ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸ ἀντικείμενο διὰ τῶν αἰσθητηρίων μας ὀργάνων. Ἡ αἴσθηση λοιπὸν προέχει ὡς γενεσιουργὸς αἰτία τῆς παράστασης ποὺ μᾶς φέρνει σὲ ἐπικοινωνία μὲ τὸν ἐξωτερικὸ κόσμο (ἀπ. 100). Ἀποτελεῖ ὡστόσο πρόβλημα, τί ἐννοοῦσε ὁ Ζήνων ὁρίζοντας τὴν παράσταση (φαντασίαν) ὡς «τύπωσιν ἐν ψυχῇ». Ὅτι ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται, πὼς δὲν ἐξηγοῦσε τίποτε περισσότερο ἀπ' ὅ,τι σημαίνει στὴ διατύπωση αὐτή, τοῦτο προκύπτει καὶ ἀπὸ τὴ διάσταση ἀπόψεων, ποὺ ἀκολούθησε ἀργότερα μεταξὺ τοῦ Κλεάνθη καὶ τοῦ Χρυσίππου σχετικὰ μὲ τὴν ἀκριβὴ σημασία τοῦ ὅρου «τύπωσις». Ὁ Κλεάνθης ἐξηγεῖ τὴν «τύπωσιν» κατὰ «εἰσοχὴν καὶ ἐξοχήν», ὅπως γίνεται ἡ ἐκτύπωση τοῦ κεριοῦ μὲ σφραγίδες δακτυλιδιῶν, ἐν ᾧ ὁ Χρύσιππος τὴν ἐξηγεῖ ὡς «ἑτεροίωσιν» (Σέξτος Ἐμπ. 7, 2 31 ἀπ. 103) ἢ «ἀλλοίωσιν», ὅπως ἀναφέρει ὁ Διογ. Λαέρτ. 7, 50. Ὁ Σέξτος, «Πρὸς Μαθ. 7. 227-241», ἀπ. 103, ἀναπτύσσει τὸν εὐρύτερο προβληματισμὸ γύρω ἀπὸ τὸ θέμα καὶ ἀναφέρει τὶς ἀντιρρήσεις τοῦ Χρυσίππου στὴν ἑρμηνεία τοῦ Κλεάνθη. Ἡ ἀναφορὰ ὡστόσο στὴν καταληπτικὴ φαντασία, ποὺ χαρακτηρίζεται «ἐναπομεμαγμένη καὶ ἐναπεσφραγισμένη», ἐνῶ μοιάζει νὰ δικαιώνει τὴν ἄποψη τοῦ Κλεάνθη, ὑποδηλώνει τὴ χρήση ἀπὸ τὸν Ζήνωνα τῆς μεταφορᾶς. Ὁ Ζήνων ἔδειχνε τὴν τύπωση κατὰ τὸν τρόπο ποὺ μὲ τὸ χέρι του ἐπεδείκνυε τὶς βαθμίδες τῆς γνώσης καὶ τὴ διάκριση διαλεκτικῆς καὶ ρητορικῆς. Θὰ ἦταν λοιπὸν λάθος νὰ μὴν ὑποθέσουμε, ὅτι ὁ Ζήνων μιλοῦσε μεταφορικὰ χρησιμοποιώντας τὸν ὅρο «τύπωσις» (Δές: L. Stroux, Vergleich und Metaphor in der Lehre des Zenon von Kition1, München 1965, σ. 66). Ἐπιφυλάξεις στὸ νὰ ἀποδώσουμε στὸν Ζήνωνα τὴν ἀφελὴ ἄποψη τοῦ Κλεάνθη ἐκφράζει καὶ ὁ F. H. Sandbach (Problems of Stoicism2, σ. 20, παρ. 10).

  1. Stroux, L. (1966), Vergleich und Metapher in der Lehre des Zenon von Kition, Heidelberg.
  2. Sandbach, F. H. (1975), The Stoics, London.