You are here

104

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Sextus Empiricus, Adversus mathematicos 7.248:

Φαντασία καταληπτική ἐστιν ἡ ἀπὸ τοῦ ὑπάρχοντος καὶ κατ' αὐτὸ τὸ

ὑπάρχον ἐναπομεμαγμένη1 καὶ ἐναπεσφραγισμένη  ὁποία οὐκ ἂν γένοιτο

ἀπὸ μὴ ὑπάρχοντος.

  1. 2 Diog. Laert. VII 50 qui post ἐναπομεμαγμένη addit ἐναποτετυπωμένη.
Σέξτος Ἐμπειρικός, Πρὸς μαθηματικοὺς 7.248:

Καταληπτικὴ παράσταση (φαντασία) εἶναι ἐκείνη ποὺ ἐκτυπώνεται καὶ

ἀποσφραγίζεται ἀπ' αὐτὸ ποὺ ὑπάρχει καὶ σύμφωνα μὲ αὐτὸ ποὺ ὑπάρ-

χει καὶ ποὺ δὲν θὰ γινόταν ἀπὸ κάτι ποὺ δὲν ὑπάρχει.

Σχόλια: 

ἀπ. 100, 103 καὶ 104:
«ἀπὸ τῶν τύπων ἐν τῷ κηρῷ ὑπὸ τοῦ δακτυλίου γιγνομένων.» (Διογ. 7. 45). Βλ. ἐπίσης: Σέξτος, Μαθ. 7. 227-41 καὶ 248. Γιὰ τὸ θέμα τῆς χρήσης τῆς εἰκόνας τῆς σφραγίδας πάνω στὸ κερὶ στὴν ἑλληνικὴ θεωρία τῆς γνώσης σημαντικὴ θεωρεῖται ἡ συμβολὴ τοῦ K. von Fritz (βλ. Science, Medicine and History1, Oxford 1964, 83 κ.ἑ.). Ἀναφορικὰ μὲ τὶς θέσεις του μποροῦμε νὰ παραπέμψουμε στὰ ἀκόλουθα: (1) Ὁ Δημόκριτος (Θεόφρ. Περὶ αἰσθ. 51) παρομοιάζει τὸν πυκνὸν ἀέρα μὲ τὸ κερὶ («τὴν ἐντύπωσιν οἷον εἶ ἐκμάξειας εἰς κηρόν»). Βλέπουμε, γιατὶ ὁ ἀέρας ἀνάμεσα στὸ μάτι καὶ τὸ ἀντικείμενο παίρνει μορφὴ σὰν ἀποτύπωμα. (2) Ὁ Πλάτων στὸν Θεαίτητο (191c κ.ἑ.) ὑποθέτει ὅτι ἡ ψυχὴ ἔχει μέσα της κάτι ποὺ μοιάζει μὲ «κήρινο ἐκμαγεῖο», στὸ ὁποῖο ἀποτυπώνονται ὅλα ὅσα βλέπουμε, ἀκοῦμε ἢ σκεπτόμαστε, ὅπως ἀποτυπώνουμε σὲ δακτυλίδια εἰκόνες. (3) Ὁ Ἀριστοτέλης στὸ «Περὶ Ψυχῆς» (424α 16-22) λέει, ὅτι ἡ αἴσθηση δέχεται τὶς αἰσθητὲς μορφὲς χωρὶς τὴν ὕλη, ὅπως τὸ κερὶ δέχεται τὸ ἀποτύπωμα τοῦ δακτυλιδιοῦ χωρὶς τὸ σίδερο ἢ τὸ χρυσάφι. Ἡ παράδοση αὐτὴ δὲν γνωρίζουμε σὲ ποιὸ βαθμὸ ἐπηρέασε τὸν Ζήνωνα. Θὰ μποροῦσε ὡστόσο νὰ βοηθήσει στὴν κατανόηση τῆς ζηνώνειας ἔννοιας τῆς «τυπώσεως». Ἀφήνοντας κατὰ μέρος τὴν κατὰ λέξη ἑρμηνεία τοῦ Κλεάνθη θὰ μπορούσαμε νὰ δεχθοῦμε περισσότερο τὴν ἐπίδραση τοῦ Ἀριστοτέλη, ποὺ εἶχε συλλάβει τὴν αἴσθηση ὡς «ἀλλοίωσιν» (Περὶ Ψυχῆς, 416β 34), ὅπως ἐπιχειρεῖ νὰ ἑρμηνεύσει ὁ Χρύσιππος τὴν τύπωση. Ὁ Ἀριστοτέλης δηλώνει μὲ τὸν ὅρο ἀλλοίωση τὴ μετακίνηση ἀπὸ τὸ δυνάμει στὸ ἐνεργείᾳ ὡς μιὰ ποιοτικὴ μεταβολὴ στὴ διαίρεση τοῦ πνεύματος τῆς ψυχῆς. Ἡ παράσταση ἀποτυπώνεται καὶ δυνάμει παραμένει ἔτσι, ὥστε νὰ μπορεῖ νὰ δεχθεῖ τὴ συνύπαρξη καὶ ἄλλων παραστάσεων, ἕως ὅτου ἐνεργείᾳ ἐπανέλθει στὴ συνείδησή μας. Μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν εἶναι πιθανὸν νὰ ἀντιμετώπισε ὁ Ζήνων καὶ ἀντιρρήσεις τοῦ τύπου, ποὺ παρουσιάζει ὁ Χρύσιππος (Σέξτ. Μαθ. 7. 227-241) (ἀπ. 103), καὶ οἱ ὁποῖες φαίνεται ὅτι συζητοῦνταν ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους τοῦ Ζήνωνος (βλ. A. Graeser2, σσ. 36-37. Βλ. ἐπίσης S. Stroux3, ἔ.ἀ., σ. 56, ὅπου ὑποστηρίζεται ὅτι καὶ ὁ Ἐπίκουρος μὲ τὶς ἀπόψεις του πιθανὸν νὰ ἀπαντοῦσε στὴ ζηνώνεια «τύπωσιν»). Ὁ S. Sambursky (Physics of the Stoics4, σ. 26) ἐνισχύει τὴν ἄποψη αὐτή, γιατὶ θὰ μποροῦσε νὰ χαρακτηρίσει κανεὶς τὶς ἀλλοιώσεις στὴν ψυχὴ ὡς «different dynamic states of the pneuma». «Such modifications can undergo superposition without loosing their identity, whereas a superposition of static states like Cleanthes' impression, does away with each of them.» Μὲ τὸν ὅρο «ψυχὴ» («ἐντύπωσις ἐν ψυχῇ»), ὅπως μαρτυροῦν ἄλλες πηγές, φαίνεται ὅτι οἱ Στωικοὶ στὴ δεδομένη περίπτωση ἐννοοῦσαν τὸ «ἡγεμονικὸν» (Σέξτος Πρὸς Λογ. 1.233, 236).

  1. von Fritz, K. Underwood, E. A. (ed.) (1953), Democritus’ theory of vision, Science, Medicine and History: Essays on the Evolution of Scientific Thought and Medical Practice written inhonour of Charles Singer Oxford. 83-99.
  2. Graeser, A. (1975), Zenon von Kition, Berlin-New York.
  3. Stroux, L. (1966), Vergleich und Metapher in der Lehre des Zenon von Kition, Heidelberg.
  4. Sambursky, S. (1959), Physics of the Stoics, London.