You are here

165ε

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Sextus, Adversus mathematicos 9.104, 107, 110:

      1(104) Καὶ πάλινΖήνων φησὶν «[εἰ] τὸ λογικὸν τοῦ μὴ λογικοῦ κρεῖττόν
      ἐστιν· οὐδὲν δέ γε κόσμου κρεῖττόν ἐστιν· λογικὸν ἄρακόσμος.» καὶ
      ὡσαύτως ἐπὶ τοῦ νοεροῦ καὶ ἐμψυχίας ↓ μετέχοντος. «τὸ γὰρ νοερὸν τοῦ
      μὴ νοεροῦ καὶ ‹τὸ› ἔμψυχον τοῦ μὴ ἐμψύχου κρεῖττόν ἐστιν· οὐδὲν δέ γε
5    κόσμου κρεῖττον· νοερὸς ἄρα καὶ ἔμψυχός ἐστιν ὁ κόσμος
      (107) Δυνάμει δὲ τὸν αὐτὸν τῷ Ζήνωνι λόγον ἐξέθετο (scil. Πλάτων)· καὶ
      γὰρ οὗτος τὸ πᾶν κάλλιστον εἶναί φησιν κατὰ φύσιν ἀπειργασμένον
      ἔργον καὶ κατὰ τὸν εἰκότα λόγον ζῷον ἔμψυχον, νοερόν τε καὶ λογικόν.
      (110) Ζήνων δὲ ὁ Κιτιεύς, ἀπὸ Ξενοφῶντος τὴν ἀφορμὴν λαβών, οὑτωσὶ
5    συνερωτᾷ· τὸ προϊέμενον σπέρμα λογικοῦ καὶ αὐτὸ λογικόν ἐστιν· ὁ δὲ
      κόσμος προΐεται σπέρμα λογικοῦ· λογικὸν ἄρ' ἐστὶνκόσμος. συνεισ-
      άγεται καὶ ἡ τούτου ὕπαρξις.

  1. 5 Hoc Zenonis argumentum qua ratione impugnaverit Alexinus quoque modo defensum sit a recentioribus Stoicis narrat Sextus ibid. § 108-110 v. Arnim.
Σέξτος Ἐμπειρικός, Πρὸς Μαθηματικοὺς 9. 104, 107, 110:

(104) Καὶ πάλι ὁ Ζήνων λέει: «ἂν τὸ λογικὸ εἶναι ἀνώτερο ἀπὸ τὸ μὴ

λογικό· τότε δὲν ὑπάρχει τίποτε ἀνώτερο ἀπὸ τὸν κόσμο· ἄρα ὁ κόσμος

εἶναι κάτι λογικό». Ἐπίσης γιὰ τὸ ὅτι μετέχει στὸ νοερὸ καὶ τὸ ἔμψυχο.

«Γιατὶ τὸ νοερὸ ἀπὸ τὸ μὴ νοερὸ καὶ τὸ ἔμψυχο ἀπὸ τὸ μὴ ἔμψυχο εἶναι

ἀνώτερο· γιατὶ δὲν ὑπάρχει τίποτε ἀνώτερο ἀπὸ τὸν κόσμο· ἄρα ὁ κό-

σμος εἶναι νοερὸς καὶ ἔμψυχος.» (107) Δυνάμει (ὁ Πλάτων) διατύπωσε

τὴν ἴδια θεωρία μὲ τὸν Ζήνωνα. Γιατὶ αὐτὸς τὸ πᾶν λέει πὼς εἶναι τὸ πιὸ

ὄμορφα κατεργασμένο ἀπὸ τὴ φύση ἔργο καὶ σύμφωνα μὲ τὸν πιὸ πι-

θανὸ λόγο εἶναι ζωντανὸ ὄν, ἔμψυχο, νοῆμον καὶ λογικό. (110) Ὁ Ζήνων

ὁ Κιτιεὺς παίρνοντας ἀφορμὴ ἀπὸ τὸν Ξενοφώντα ὑποβάλλει κι' αὐτὸς

ὡς ἑξῆς τὸ ἐρώτημα· αὐτὸ ποὺ ἐκχύνει σπέρμα λογικοῦ εἶναι κι' αὐτὸ

λογικό· ὁ κόσμος ὅμως ἐκχύνει σπέρμα λογικοῦ· ἄρα ὁ κόσμος εἶναι

λογικό. Ἀπ' ὅπου συνάγεται καὶ ἡ ὕπαρξή του.

Σχόλια: 

ἀπ. 165ε, 165στ:
 Ὁ κόσμος εἶναι ἔμψυχο καὶ λογικὸ ζῶο. Ἡ παραπομπὴ στὴν ἀνάλογη πλατωνικὴ ἄποψη εἶναι στὸν Τίμαιο, 29 κ.ἑ. Στὸ 30α-β, ἀπεικονίζεται ἡ ὀμορφιὰ τοῦ κόσμου: (Ὁ δημιουργὸς) «τὸ πᾶν ξυνετεκταίνετο, ὅπως ὅτι κάλλιστον εἴη κατὰ φύσιν ἄριστόν τε ἔργον ἀπειργασμένος
Ἡ διαφορὰ ἀπὸ τὸν Πλάτωνα βρίσκεται στὸ ὅτι ὁ Ζήνων βλέπει τὸν δημιουργὸ νὰ συνυπάρχει μὲ τὸν κόσμο, νὰ εἶναι ὁ ἴδιος ὁ εἱρμὸς τῶν αἰτίων ποὺ τὸν πλάθει. Ἡ ἀπεργασία τοῦ κάλλους εἶναι ἔκφραση τῆς ἴδιας τῆς ζωῆς τοῦ θεοῦ, ποὺ δρᾶ σὰν καλλιτέχνης. Τὸ ἔμψυχο καὶ τὸ σοφό, ποὺ γεννᾶ ὁ κόσμος, σύμφωνα μὲ τὸν συλλογισμὸ τοῦ Ζήνωνα, μαρτυρεῖ τὴν ἔμψυχη καὶ σοφὴ παρουσία τοῦ κόσμου στὸ σύνολό του.
Ἡ παρομοίωση, στὴν ὁποία ἀναφέρεται ὁ Κικέρων, εἶναι χαρακτηριστικὴ τῆς ἐπιμονῆς τοῦ Ζήνωνα στὴν εἰκόνα τῆς τέχνης καὶ τοῦ δημιουργοῦ, τεχνίτη, ποιητῆ, ποὺ δηλώνει τὴν κοσμοποιητικὴ αὐτὴ δραστηριότητα εἶναι τὸ «πῦρ τεχνικόν». (Δὲς SVF1 I 85, 159, 160, 172).
Ἡ ἀντίληψη γιὰ μιὰ κοσμικὴ τέχνη, παρατηρεῖ ὁ L. Stroux (Vergleich und Metapher2, σ. 143), μᾶς δείχνει, ὅτι γιὰ τὸν Ζήνωνα ἡ ἀναλογία αὐτὴ ἔχει μεγαλύτερη ἀξία ἀπὸ ἐκείνη τοῦ Περιπάτου. Ὁ Θεόφραστος ἀκολουθώντας τὸν Ἀριστοτέλη λέει, ὅτι οἱ τέχνες μιμοῦνται τὴ φύση. Ὡστόσο ὁ Ἀριστοτέλης βρίσκει καὶ τὶς βασικὲς διαφορὲς ποὺ διακρίνουν τὴν τέχνη ἀπὸ τὴ φύση, τὶς ἀρχὲς τῆς φύσης ἀπὸ τὰ παράγωγα τοῦ ἀνθρωπίνου χεριοῦ. Ἀντίθετα ὁ Ζήνων αἴρει πλήρως τὴν ἀντίθεση φύσης καὶ τέχνης μέσα στὴ σύλληψη μιᾶς κοσμικῆς τέχνης. Στὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν ὑποθετικὴ παρουσία τῆς ἀνθρώπινης τέχνης μέσα στὴ ζωντανὴ φύση ἀναγόμαστε στὴν παρουσία τῆς ἴδιας τῆς κοσμικῆς τέχνης, ποὺ ὑπερέχει, γιατὶ ἀφορᾶ τὸ κοσμικὸ ὅλον. Δὲν πρέπει ὡστόσο νὰ διαφύγει τῆς προσοχῆς μας ἡ μεταφορὰ ἀπὸ τὴν ὀμορφιὰ τῆς μουσικῆς τέχνης στὴν περιοχὴ τοῦ ἔμψυχου καὶ τοῦ σοφοῦ. Ἡ ζωή, ἡ σοφία καὶ ἡ ὀμορφιὰ εἶναι ἰδωμένη ἀπὸ τὴν προοπτικὴ τῆς κοσμικῆς τέχνης, ὅπως προδίδεται στὰ παραδείγματα, ποὺ συναντοῦμε στὸν κόσμο τῆς ἐμπειρίας.

  1. von Armin, J. (1964), Stoicorum Veterum Fragmenta, Vols. I-IV, Stuttgart.
  2. Stroux, L. (1966), Vergleich und Metapher in der Lehre des Zenon von Kition, Heidelberg.