You are here

165

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Eusebius, Praeparatio evangelica 15.18.3 (PG. 21 col. 1348):
Εὐσέβιος, Προπαρασκευὴ εὐαγγελικὴ 15. 18. 3 (PG. 21 col. 1348):

Οἱ Στωικοὶ φιλόσοφοι ἔχουν τὴν ἄποψη, ὅτι ἡ οὐσία ὅλη μετατρέπεται σὲ

φωτιὰ σὰν σὲ σπέρμα καὶ πάλι ἀπ' αὐτὸ συστήνεται ἡ τάξη τοῦ κόσμου,

παρόμοια μ' αὐτὴν ποὺ ἦταν πρίν. Καὶ αὐτὴ τὴ θεωρία τὴ διατύπωσαν οἱ

πρῶτοι καὶ ἀρχαιότεροι ἀπὸ τὴ Σχολή, ὁ Ζήνων καὶ ὁ Κλεάνθης καὶ ὁ

Χρύσιππος.

Σχόλια: 

ἀπ. 165, 165α, 165β, 165γ, 165δ:
Σ' αὐτὰ τὰ ἀποσπάσματα ἐμφανὴς εἶναι ἡ θεωρία γιὰ τὴν ἐκπύρωση τοῦ κόσμου καὶ τὴν παλιγγενεσία του, ποὺ εἶναι, κατὰ τοὺς Στωικούς, μιὰ αὐτουσία πανομοιότυπη ἐπανασύσταση τοῦ κόσμου στὴν προτέρα του κατάσταση. Ὁ κόσμος εἶναι ἔμψυχο καὶ λογικὸ ζῷο.

ἀπ. 165:
Ὅλη ἡ οὐσία μετατρέπεται σὲ φωτιὰ σὰν σὲ σπέρμα. Ἡ μεταφορικὴ χρήση τοῦ σπέρματος θέλει νὰ ἐξηγήσει τὴν παλιγγενεσία τοῦ κόσμου. Ἀπὸ τὴν περίσσεια τοῦ πυρὸς ὁ κόσμος βαθμιαῖα μεταβάλλει τὴ σύστασή του, ὥσπου τελικὰ κυριαρχεῖ ἡ φωτιά. Ἡ ἐκπύρωση ὅμως αὐτὴ δὲν σημαίνει θάνατο γιὰ τὸν κόσμο, ἀφοῦ τὸ πῦρ εἶναι ἡ ψυχὴ τοῦ κόσμου (SVF1 II 604). Ἡ ἀναγέννησή του θὰ πρέπει νὰ ὁδηγήσει κατὰ τρόπο αἰτιατὸ στὴ μετάπτωση τοῦ πυρὸς στὰ ἄλλα στοιχεῖα σύμφωνα μὲ τὶς γνωστὲς τροπὲς ἄνω καὶ κάτω (πῦρ, ἀήρ, ὕδωρ, γῆ καὶ ἀντιστρόφως). Πῶς μπορεῖ νὰ γίνει ὅμως ἡ ἀρχή; Θὰ μπορούσαμε νὰ φαντασθοῦμε ὅτι τὸ «σπέρμα» ἀποτελεῖ τὸ πῦρ (τὸ «τεχνικὸν» ἢ «τὸ τεχνοειδὲς») περιέχοντας μέσα του τὶς ἀρχές, ποὺ εἶναι ἄφθαρτες σὲ ἀντίθεση πρὸς τὰ στοιχεῖα. Οἱ ἀρχές, ἡ ἄποιος ὕλη καὶ ὁ λόγος, ὅπως μέσα σ' ἕνα σπέρμα, ἐνεργοποιοῦνται μέσα στὸ πῦρ καὶ ἔτσι ξαναγεννιέται ὁ κόσμος (βλ. σχετικὰ L. Bloos, Probleme der stoischen Physik2, σ. 130).
Ὁ Sambursky (The physical world of the Greeks3, σ. 200) βρίσκει στὴ στωικὴ ἐκπύρωση ἕνα παράλληλο πρὸς τὸν θερμικὸ θάνατο τῆς σύγχρονης φυσικῆς. «With the "thermic" cosmogony of the Stoicism before us we can hardly fail to be reminded of the "thermic death" of the universe». Ἡ διαφορὰ εἶναι βέβαια ὅτι ὁ κόσμος ξαναγεννιέται κατὰ τοὺς Στωικοὺς καὶ ὅτι οἱ Στωικοὶ μιλοῦν γιὰ μετατροπὲς τῶν στοιχείων. Ὡς πρὸς τὸν συσχετισμὸ τῆς στωικῆς ἐκπύρωσης μὲ τὸν Ἡράκλειτο ἡ συζήτηση ἀφήνει πολλὰ ἐρωτηματικά. Ὑπάρχουν στὸν Ἡράκλειτο ἀποσπάσματα ὅπως τὰ 30, 31, 90 ποὺ μοιάζουν νὰ ὑποδηλώνουν τὴν τροπὴ τῶν πάντων σὲ πῦρ. Ὡστόσο ἡ παρουσία τοῦ πυρὸς εἶναι στὸν Ἡράκλειτο στενὰ συνυφασμένη μὲ τὴν ἀρχὴ τοῦ μέτρου, μιᾶς ἰσορροπίας ἀντιπάλων δυνάμεων. Τέτοιος εἶναι καὶ ὁ λόγος (31) τῆς ἀλληλομετατροπῆς (30) ἢ ἀνταμοιβῆς (90). Τὸ ἡρακλείτειο πῦρ ἐξ ἄλλου συμβολίζει καὶ τὴν ὑπερβατικὴ ἀρχὴ τοῦ λόγου. Ἀναλογίες μὲ τὸ στωικὸ πῦρ ὑπάρχουν, ὡστόσο ἡ θεωρία τῆς ἐκπύρωσης καὶ τῆς παλιγγενεσίας δὲν ἀπαντᾶ στὸν Ἡράκλειτο, γιατὶ ὁ κόσμος εἶναι ἀείζωη, ὅπως λέει, φωτιὰ ποὺ ἀνάβει καὶ σβήνει μὲ μέτρα. (Δὲς Reinhardt, Parmenides4, σ. 168 κ.ἑ.). Ὁ Kirk (Heraclitus, the cosmic fragments5, σσ. 335-38) παρουσιάζει συνοπτικὰ τὴν ἄποψη, ὅτι ἡ ἀπόδοση στὸν Ἡράκλειτο τῆς ἰδέας τῆς ἐκπύρωσης ἔχει περιπατητικὴ προέλευση καὶ παραπέμπει στὸ Περὶ Οὐρανοῦ Ι 10, 279b 12 τοῦ Ἀριστοτέλη (Ἡράκλειτος Α 10). Στὶς τοποθετήσεις τῶν διαφόρων ἐρευνητῶν ὁ Kirk5 ἀναφέρεται στὶς σσ. 335 κ.ἑ. Φαίνεται ὅτι τὰ ἰσχυρότερα ἐπιχειρήματα ἔχουν ἐκεῖνοι ποὺ ἀρνοῦνται τὴν ἡρακλείτεια προέλευση τῆς ἐκπυρώσεως.
Οἱ Περιπατητικοὶ διαφωνοῦν μὲ τοὺς Στωικοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν ἀφθαρσία τοῦ κόσμου. Γιὰ τὸν ὅρο «σπέρμα» δὲς καὶ Μαρκ. Αὐρ. 4. 36.
Γιὰ τὴ στωικὴ ἐκπύρωση δὲς ἐπίσης Zeller6, σ. 164 σημ. 2.

  1. von Armin, J. (1964), Stoicorum Veterum Fragmenta, Vols. I-IV, Stuttgart.
  2. Bloos, L. (1973), Probleme der stoischen Physik, Hamburg.
  3. Sambursky, S. (1956), The physical world of the Greeks, London.
  4. Reinhardt, K. (1916), Parmenides und die Geschichte der griechischen Philosophie, Bonn.
  5. Kirk, G. S. (1954), Heraclitus: The Cosmic Fragments, Cambridge.a↑ b↑
  6. Zeller, E. (1880), Die Philosophie der Griechen, 3d ed., Leipzig.