You are here

164δ

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Stobaeus, Eclogae 1.19.4, p. 166, 4:

Ζήνωνος. Τῶν δ' ἐν τῷ κόσμῳ πάντων τῶν κατ' ἰδίαν ἕξιν συνεστώτων 

τὰ μέρη τὴν φορὰν ἔχειν εἰς τὸ τοῦ ὅλου μέσον, ὁμοίως δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ

κόσμου· διόπερ ὀρθῶς λέγεσθαι πάντα τὰ μέρη τοῦ κόσμου ἐπὶ τὸ μέσον

τοῦ κόσμου τὴν φορὰν ἔχειν, μάλιστα δὲ τὰ βάρος ἔχοντα. Ταὐτὸν δ'

αἴτιον εἶναι καὶ τῆς τοῦ κόσμου μονῆς ἐν ἀπείρῳ κενῷ, καὶ τῆς γῆς

παραπλησίως ἐν τῷ κόσμῳ περὶ τὸ τούτου κέντρον καθιδρυμένης ἰσο-

κρατικῶς. Οὐ πάντως δὲ σῶμα βάρος ἔχειν, ἀλλ' ἀβαρῆ εἶναι ἀέρα καὶ

πῦρ· τείνεσθαι δὲ καὶ ταῦτά πως ἐπὶ τὸ τῆς ὅλης σφαίρας τοῦ κόσμου

μέσον, τὴν δὲ σύστασιν πρὸς τὴν περιφέρειαν αὐτοῦ ποιεῖσθαι· φύσει

γὰρ ἀνώφοιτα ταῦτ' εἶναι διὰ τὸ μηδενὸς μετέχειν βάρους. Παραπλησίως

δὲ τούτοις οὐδ' αὐτόν φασι τὸν κόσμον βάρος ἔχειν διὰ τὴν ὅλην αὐτοῦ

σύστασιν ἔκ τε τῶν βάρος ἐχόντων στοιχείων εἶναι καὶ ἐκ τῶν ἀβαρῶν.

Τὴν δὲ ὅλην γῆν καθ' ἑαυτὴν μὲν ἔχειν ἀρέσκει βάρος παρὰ δὲ τὴν θέσιν

διὰ τὸ τὴν μέσην ἔχειν χώραν (πρὸς δὲ τὸ μέσον εἶναι τὴν φορὰν τοῖς

τοιούτοις σώμασιν) ἐπὶ τόπου τούτου μένειν.

Στοβαῖος, Ἐκλογαὶ 1. 19. 4, p. 166, 4:

Τοῦ Ζήνωνος. Τὰ μέρη ὅλων ποὺ εἶναι μέσα στὸν κόσμο μὲ τὴ σύσταση

ποὺ ἔχουν κατὰ τὴ δική τους ἕξη ἔχουν μιὰ φορὰ κινούμενα πρὸς τὸ

κέντρο τοῦ ὅλου καὶ μὲ ὅμοιο τρόπο πρὸς τὸ κέντρο αὐτοῦ τοῦ κόσμου·

γι' αὐτὸ σωστὰ λέγεται ὅτι ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου ἔχουν μιὰ φορὰ πρὸς

τὸ κέντρο τοῦ κόσμου καὶ μάλιστα ὅσα ἔχουν βάρος· κι' αὐτὴ εἶναι ἡ

αἰτία τῆς παραμονῆς τοῦ κόσμου μέσα στὸ ἄπειρο κενὸ καὶ παρόμοια

μέσα στὸν κόσμο τῆς γῆς, ποὺ εἶναι ἐγκαθιδρυμένη ἰσόρροπα γύρω ἀπὸ

τὸ κέντρο του. Καὶ δὲν ἔχουν ὅλα τὰ σώματα βάρος, ἀλλὰ εἶναι ἀβαρὴ ὁ

ἀέρας καὶ ἡ φωτιά· κι' αὐτὰ τείνουν κατὰ κάποιο τρόπο πρὸς τὸ κέντρο

τῆς ὅλης σφαίρας τοῦ κόσμου, ἐνῶ κατὰ τὴ σύστασή τους θὰ ἔπρεπε νὰ

στρέφονται πρὸς τὴν περιφέρειά του· γιατὶ ἀπὸ τὴ φύση τους αὐτὰ ὠ-

θοῦνται πρὸς τὰ ἐπάνω, ἀφοῦ δὲν ἔχουν κανένα βάρος. Καὶ παρόμοια μ'

αὐτὰ λένε, ὅτι οὔτε κι' ὁ ἴδιος ὁ κόσμος δὲν ἔχει βάρος, ἐξ αἰτίας τῆς

σύστασής του ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα ποὺ ἔχουν βάρος καὶ ἀπὸ τὰ ἀβα-

ρή. Ἐνῶ ὅλη ἡ γῆ ἀπὸ μόνη της θεωροῦν, ὅτι ἔχει βάρος· καὶ παρὰ τὴ

θέση της, γιατὶ βρίσκεται στὸ κέντρο (καὶ πρὸς τὸ κέντρο εἶναι ἡ φορὰ

τῶν τέτοιων σωμάτων), μένει σ' αὐτὸν τὸν τόπο.

Σχόλια: 

ἀπ. 164δ:
«συνεστώτων»: Ἡ σύσταση εἶναι ἡ γενικότερη δήλωση τῆς συνοχῆς, τῆς σύναψης τῶν πραγμάτων.
«Κατ' ἰδίαν ἕξιν»: Σύμφωνα μὲ τὴν ἰδιαίτερη συνοχὴ καὶ ἑνότητα τοῦ καθενός,ὅπως τὴν ἀπεργάζεται κάθε φορὰ τὸ πνεῦμα.
«πάντα τὰ μέρη»: Τὴν κεντρομόλα αὐτὴ τάση τὴν ὀνομάζει ὁ Διογένης (7. 140) «τὴν τῶν οὐρανίων πρὸς τὰ ἐπίγεια σύμπνοιαν καὶ συντονίαν
Ὁ Pearson (Fragments1, σ. 122) παρατηρεῖ ὅτι στὴ στωικὴ θεωρία γιὰ τὸν μικρόκοσμο καὶ τὸν μακρόκοσμο ὑπάρχει μιὰ ἀσυμφωνία, στὸ ὅτι τὸ ἡγεμονικὸν τοῦ κόσμου βρίσκεται στὴν ἔσχατη περιφέρεια, ἐνῶ τὸ ἡγεμονικὸ τοῦ ἀνθρώπου τοποθετεῖται στὸ στῆθος του.
Ὁ Stein, Psych.2, p. 211, βρίσκει στὸ χωρίο αὐτὸ μιὰ προσπάθεια ἀπομάκρυνσης αὐτῆς τῆς ἀσυνέπειας καθιστώντας τὴ γῆ κέντρο, ἀπὸ τὸ ὁποῖο ἀφορμᾶται ὅλη ἡ κίνηση καὶ στὸ ὁποῖο ἐπιστρέφει.
«βάρος ἔχοντας»: Στὴ θεωρία γιὰ τὸ βάρος καὶ τὴν κίνηση, ποὺ προκαλεῖ, οἱ Στωικοὶ ἀκολουθοῦν τὸν Ἀριστοτέλη. Ἡ ἄποψη ὅτι ὁ ἀέρας καὶ ἡ φωτιὰ δὲν ἔχουν βάρος καὶ ἔχουν τὴν τάση πρὸς τὰ ἄνω, κι' ὅμως τείνουν πρὸς τὸ κέντρο, ἐξηγεῖται μὲ τὴ συνεχὴ τροπή τους σὲ νερὸ καὶ γῆ. Ἡ τροπὴ αὐτὴ ἐπιφέρει μιὰν ἰσορροπία. Ὁ κόσμος μένει σταθερὸς μέσα στὸ ἄπειρο κενὸ ὅπως καὶ ἡ γῆ μέσα στὸν κόσμο, γιατὶ δροῦν «ἰσοκρατικῶς» οἱ ροπὲς τῶν σωμάτων ποὺ ἔχουν βάρος πρὸς τὸ κέντρο καὶ συνάμα οἱ ροπὲς τῶν ἀβαρῶν, ποὺ ὠθοῦν πρὸς τὴν περιφέρεια κι' ὅμως συγκρατοῦνται μὲ τὴν τροπή. Τὴν ἰδέα τῆς ἰσορροπίας τῆς γῆς μὲ βάση τὴν ἴση ἀπόστασή της ἀπ' ὅλα τὴν ἀντλεῖ πιθανὸν ὁ Ζήνων ἀπὸ τὸν Ἀναξίμανδρο. Ἀλλὰ καὶ ὁ Ἀναξιμένης ἀναφέρει ὅτι ἡ ἰσορροπία τῆς γῆς ὀφείλεται στὴ στήριξή της ἀπὸ τὸν ἀέρα. Ἡ σταθερότητα τοῦ κόσμου ἐξηγεῖται ἀπὸ τοὺς Στωικοὺς (SVF3 555c) μὲ τὸ παράδειγμα τοῦ κόκκου τοῦ σιταριοῦ ποὺ φυσώντας τον κρατιέται στὴ μέση μιᾶς φούσκας, γιατὶ συγκρατεῖται ἀπ' ὅλες τὶς πλευρὲς μὲ τὴν ἴδια δύναμη τοῦ ἀέρα. Ἕνα δεύτερο παράδειγμα ἀναφέρει ἕνα σῶμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖο βγαίνουν ἀπ' ὅλες τὶς πλευρὲς σχοινιὰ ποὺ τὸ τραβοῦν μὲ τὴν ἴδια δύναμη. Ὁ Sambursky (Physics of the Stoics4, σ. 109) ἑρμηνεύει τὸ δεύτερο αὐτὸ ἀπόσπασμα ὡς διορθωτικὸ τοῦ πρώτου καὶ τὸ προβάλλει ὡς παράδειγμα μιᾶς δυναμικῆς ἰσορροπίας ταυτίζοντας τὸν ἀέρα μὲ τὸ πνεῦμα. Ὁ Ζήνων ὡστόσο θὰ εἶχε ὑπόψη του καὶ τὰ δύο μοντέλα ἰσορροπίας, ποὺ ἀλληλοσυμπληρώνονται, ὅταν λάβουμε ὑπόψη τὴ διπλὴ συνεκτικὴ ροπὴ πρὸς τὰ μέσα καὶ πρὸς τὰ ἔξω, ἔχοντας στὸ νοῦ τὰ βαρειὰ καὶ τὰ μὴ βαρειὰ στοιχεῖα. (Δὲς σχετικά: L. Bloos, Probleme der stoischen Physik5, σσ. 47-49).

  1. Pearson, A. C. (1891), The Fragments of Zeno and Cleanthes, London.
  2. Stein, L. (1886), Die Psychologie der Stoa, Vols. 1-2, Berliner Studien für classische Philologie und Archaeologie Berlin.
  3. von Armin, J. (1964), Stoicorum Veterum Fragmenta, Vols. I-IV, Stuttgart.
  4. Sambursky, S. (1959), Physics of the Stoics, London.
  5. Bloos, L. (1973), Probleme der stoischen Physik, Hamburg.