You are here

164

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Stobaeus, Eclogae 1.17, 3, p. 152, 19:

Ζήνωνα δὲ οὕτως ἀποφαίνεσθαι διαρρήδην· τοιαύτην δὲ δεήσει εἶναι ἐν

περιόδῳ ↓ τὴν τοῦ ὅλου διακόσμησιν ἐκ τῆς οὐσίας, ὅταν ἐκ πυρὸς τροπὴ

εἰς ὕδωρ δι' ἀέρος γένηται, τὸ μέν τι ὑφίστασθαι1 καὶ γῆν συνίστασθαι

[καὶ]2 ἐκ τοῦ λοιποῦ δὲ τὸ μὲν διαμένειν ὕδωρ, ἐκ δὲ τοῦ ἀτμιζομένου

  3ἀέρα γίνεσθαι λεπτυνομένου4 δὲ τοῦ ἀέρος πῦρ ἐξάπτεσθαι5, τὴν δὲ μῖξιν6

‹καὶ› κρᾶσιν γίνεσθαι τῇ εἰς ἄλληλα τῶν στοιχείων μεταβολῇ7 σώματος

ὅλου δι' ὅλου τινὸς ἑτέρου διερχομένου.

  1. 3 ὑφίσταται FP, corr. Canter.
  2. 4 καὶ del. Heeren
  3. 5 ἐκ τινὸς libri ‖
  4. λεπτυνομένου Diels ‖
  5. ἐξάπτειν libri, corr. Diels.
  6. 6. μῖξιν seclusi, μῖξινκαὶ› κρᾶσιν Diels ‖
  7. γίνεσθαιμεταβολῇ vix sana; nam ψρᾶσις non potest fieri τῇ εἰς ἄλληλα μεταβολῇ. Fortasse: ἐπιγίνεσθαι v. Arnim.
Στοβαῖος, Ἐκλογαὶ 1.17, 3, p. 152, 19:

Ὁ Ζήνων ἐκφράζει τὴ γνώμη του ἔτσι ρητά: «τέτοια πρέπει νὰ εἶναι στὴν

περιοδικὴ κυκλικὴ κίνηση ἡ τάξη τοῦ σύμπαντος, ἀπὸ τὴν οὐσία, ὅταν

ἀπὸ τὴ φωτιὰ γίνεται μετατροπὴ διὰ μέσου τοῦ ἀέρα σὲ νερό, τοῦ ὁποίου

ἕνα μέρος κατακάθεται καὶ συναποτελεῖ τὸ χῶμα καὶ ἀπὸ τὸ ὑπόλοιπο

τὸ ἕνα παραμένει νερό, ἀπὸ δὲ τὸ ἐξατμιζόμενο γίνεται ἀέρας, κι' ὅταν

λεπτύνει ὁ ἀέρας ἀναφλέγεται ἡ φωτιά, ἡ δὲ μείξη καὶ τὸ κράμα γίνεται

μὲ τὴ μεταβολὴ τῶν στοιχείων ἀπὸ τὸ ἕνα στὸ ἄλλο μὲ τὸ νὰ διέρχεται

ὅλο τὸ σῶμα διὰ μέσου ἑνὸς ἄλλου σώματος.»

Σχόλια: 

ἀπ. 164, 164α, 164β, 164γ, 164δ:
Στὰ ἀποσπάσματα αὐτὰ ἔχουμε τὶς ἀπόψεις τοῦ Ζήνωνος γιὰ τὴν περιοδικὴ ἀνακύκληση τοῦ κόσμου, τὴν ἀλληλομετατροπὴ τῶν στοιχείων, ποὺ ὁδηγεῖ στὴ γένεση καὶ τὴ φθορά, τὴν κράση τῶν στοιχείων καὶ τὴν κίνηση τῶν μερῶν τοῦ κόσμο πρὸς τὸ κέντρο καὶ τὴν περιφέρειά του.

ἀπ. 164:
«ἐν περιόδῳ»: Ἐννοεῖται ἡ περιοδικὴ διαδοχὴ γέννησης καὶ ἐκπύρωσης τοῦ κόσμου. Ὁ κόσμος γεννιέται καὶ μετὰ ἀπὸ τὴν πάροδο ὁρισμένου χρόνου ἐκπυρώνεται, γίνεται ὅλος φωτιά, γιὰ νὰ ξαναγεννηθεῖ καὶ πάλι κι' αὐτὸ σὲ μιὰν αἰώνια ἐπανάληψη. Βλ. Μάρκου Αὐρ. Χ 7: «ὥστε καὶ ταῦτα ἀναληφθῆναι εἰς τὸν ὅλου λόγον, εἴτε κατὰ περίοδον ἐκπυρουμένου εἴτε» κτλ. Καὶ Νουμηνίου, Παρὰ Εὐσεβ. Προπ. Εὐαγγ. XV 18. 1: «ἀρέσκει δὲ τοῖς πρεσβυτάτοις τῶν ἀπὸ τῆς αἱρέσεως ταύτης ἐξυγροῦσθαι πάντα κατὰ περιόδους τινὰς τὰς μεγίστας εἰς πῦρ αἰθέρος ἀναλυομένων πάντων
Ὁ κόσμος γεννιέται ἀπὸ τὴν πρώτην ὕλη (ἐκ τῆς οὐσίας): «ὅταν ἐκ πυρὸς τροπή»: Ὅταν τὸ τεχνικὸν πῦρ μεταβάλλεται πρῶτα διὰ τοῦ ἀέρα σὲ ὕδωρ. Κι' ἀπὸ τὸ ὕδωρ γίνονται ὕστερα πάλι οἱ μετατροπὲς στὰ ἄλλα στοιχεῖα: ἕνα μέρος παραμένει νερό, ἄλλο κατακάθεται σὲ χῶμα, ἄλλο ἐξατμίζεται σὲ ἀέρα καὶ αὐτὸς πάλι ἀναφλέγεται σὲ πῦρ. Αὐτὴ ἡ διαδικασία τροπῶν φαίνεται καὶ στὰ ἀπ. 164α καὶ 164β, ὅπου οἱ μαρτυρίες τοῦ Διογ. Λαέρτιου.
Ὁ Ζήνων μὲ τὶς τροπὲς αὐτὲς τῶν στοιχείων φαίνεται ἀπὸ τὴ μιὰ νὰ ἀκολουθεῖ τὰ χνάρια τοῦ Ἡρακλείτου καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη νὰ ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὸν Ἀναξιμένη καὶ τὸν Ἀναξίμανδρο. Ὁ Ἡράκλειτος μιλᾶ γιὰ τὶς τροπές: «πυρὸς τροπαὶ πρῶτον θάλασσα· θαλάσσης δὲ τὸ μὲν ἥμισυ γῆ, τὸ δὲ ἥμισυ πρηστήρ... θάλασσα διαχέεται καὶ μετρέεται εἰς τὸν αὐτὸν λόγον ὁκοῖος πρόσθεν ἦν ἢ γενέσθαι γῆν» (DK. 31).
Ὅπως καὶ στὸν Ἡράκλειτο ἔτσι καὶ ἐδῶ τὸ πῦρ εἶναι ἡ πηγὴ τῶν φυσικῶν διαδικασιῶν. Στὸν Ἡράκλειτο ὡστόσο οἱ τροπὲς εἶναι ταυτόχρονες καὶ συνεχεῖς (ὁ λόγος παραμένει ὁ ἴδιος), ἐνῶ στὸν Ζήνωνα εἶναι διαδοχικές. Γι' αὐτὸ καὶ ἡ τελικὴ ἐκπύρωση, ποὺ δὲν ὑπάρχει στὸν Ἡράκλειτο. Παράλληλα παρατηροῦμε μιὰ εἰσαγωγὴ τοῦ ἀέρος, ποὺ παρεμβαίνει μεταξὺ πυρὸς καὶ ὕδατος καὶ στὶς δυὸ φάσεις. Καὶ εἶναι, γιὰ τὸν Ζήνωνα, πιθανὸν ὁ Ἀναξιμένης ἕνα πρότυπο στὸ σημεῖο αὐτό, ποὺ μιλᾶ γιὰ τὴν ἀραίωση καὶ τὴν πύκνωση τοῦ ἀέρα: «Ἀναξιμένης ἀραιούμενον μὲν τὸν ἀέρα πῦρ γίγνεσθαί φησι, πυκνούμενον δὲ ἄνεμον, εἶτα νέφος, εἶτα ἔτι μᾶλλον ὕδωρ, εἶτα γῆν, εἶτα λίθους τὰ δὲ ἄλλα ἐκ τούτων.» (Θεόφρ. σύμφωνα μὲ τὸν Σιμπλίκιο, Εἰς Φυσ. 24, 26)