You are here

163ζ

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Aetius, Placita 1.7.33:

(1) οἱ Στωικοὶ νοερὸν θεὸν ἀποφαίνονται, πῦρ τεχνικὸν  ὁδῷ βαδίζον ἐπὶ

γενέσει1 κόσμου, ἐμπεριειληφός (τε) πάντας τοὺς σπερματικοὺς λόγους

καθ' οὓς ἅπαντα2 καθ' εἱμαρμένην γίνεται, (2) καὶ πνεῦμα μὲν ἐνδιῆκον

δι' ὅλου τοῦ κόσμου, τὰς δὲ προσηγορίας μεταλαμβάνον κατὰ τὰς τῆς

  ὕλης, δι' ἧς κεχώρηκε, παραλλάξεις3.

  1. 2 γενέσει vel γένεσιν codd. ἐμπεριεληφός τε> Dübner ἑμπεριειληφὸς vel ἑμπεριειληφότος codd.
  2. 3 ἅπαντα vel ἕκαστα codd. ἐνδιῆκον vel διῆκον codd.
  3. 4-5. κατὰ τὰς παραλλάξεις Galen, Athenagoras δι' ὅλης... παραλλάξεις (vel παραλλὰξ vel. παραλλάξαν) codd. cf. Diels, Dox. Graec. pp. 5.51.
Ἀέτιος, Περὶ ἀρεσκόντων 1.7.33:

(1) Οἱ Στωικοὶ θεωροῦν τὸν θεό, ποὺ ἔχει νόηση, μιὰ τεχνίτρα φωτιά, ποὺ

πορεύεται στὴ γένεση τοῦ κόσμου περιλαμβάνοντας μέσα του ὅλους

τοὺς σπερματικοὺς λόγους, σύμφωνα μὲ τοὺς ὁποίους ὅλα γίνονται ἀ-

κολουθώντας τὴν εἱμαρμένη, (2) καὶ πνεῦμα, ποὺ περνᾶ διὰ μέσου ὅλου

τοῦ κόσμου, καὶ παίρνει τὶς ὀνομασίες του σύμφωνα μὲ τὶς παραλλαγὲς

τῆς ὕλης, διὰ τῆς ὁποίας προχωρεῖ.

Σχόλια: 

ἀπ. 163ζ:
Τὸ πνεῦμα ποὺ διαπερνᾶ τὸν κόσμο εἶναι τὸ «πῦρ τεχνικόν». Εἶναι ἡ δραστικὴ ἔνυλη παρουσία τοῦ λόγου, ποὺ σχεδιάζει καὶ πλάθει τὴ φύση. Πρόκειται γιὰ τὸ δημιουργικὸ καὶ ὄχι τὸ καταστρεπτικὸ πῦρ. (Βλ. Στοβ. Ἐκλ. Ι p. 213, I 17ff. W.): «Ζήνωνος. Δύο γὰρ γένη πυρός, τὸ μὲν ἄτεχνον καὶ μεταβάλλον εἰς ἑαυτὸ τροφήν, τὸ δὲ τεχνικόν, αὐξητικόν τε καὶ τηρητικόν, οἷον ἐν τοῖς φυτοῖς ἐστι καὶ ζῴοις, ὃ δὴ φύσις ἐστὶ καὶ ψυχή». Ὁρατὴ ἐμφάνισή του εἶναι ὁ ἥλιος. Δὲν εἶναι λοιπὸν τὸ τεχνικὸ πῦρ ὁ ἴδιος ὁ θεὸς ἀλλὰ μιὰ ἐμφάνισή του. Τὸ τεχνικὸν πῦρ εἶναι πνεῦμα (φωτιὰ καὶ ἀέρας μαζὶ) μὲ νόηση. Ἂς μὴ λησμονοῦμε, ὅτι ὁ Ζήνων συνέδεσε τὸ πνεῦμα μὲ τὴν ψυχή, τὴν ὁποία ὀνόμασε «ἔνθερμον πνεῦμα».
Στὴ σύγχρονή του ἰατρικὴ τὸ «πνεῦμα» θεωρεῖται ζωτικὴ ἀρχή, ποὺ ἐμψυχώνει τὸ σῶμα.
«Ὁδῷ βαδίζον εἰς γένεσιν»: Ἡ ὁδὸς εἶναι ἡ μέθοδος, ὡς συστηματική, μὲ τάξη πορεία (ὅπως ἀπαντᾶ στὸν Πλάτωνα). Πρβλ. καὶ τὸ ζηνώνειο: τέχνη, ἕξις ὁδοποιητική.
«Προσηγορίας»: Ἐνθυμίζει τὸν Ἡράκλειτο, ποὺ ἀναφέρει ὅτι ὁ θεὸς προσλαμβάνει πολλὰ ὀνόματα ὅπως ἡ φωτιά, ὅταν σμίξει μὲ θυμιάματα, ὀνομάζεται κατὰ τὴ μυρωδιὰ τοῦ καθενός.
Ὁ κόσμος λοιπὸν ἐμπεριέχει μιὰν ἐνεργὸν ἀρχή, ποὺ χαρακτηρίζεται μὲ λογικότητα καὶ ἱκανότητα τεχνίτη, ποὺ σχεδιάζει καὶ δημιουργεῖ ἔχοντας ὡς βάση τὶς ἀρχὲς τῶν σπερματικῶν λόγων. Δὲν διστάζει ἑπομένως ὁ Ζήνων νὰ συνάψει τὴ μηχανική, ἐφ' ὅσον πρόκειται γιὰ μετακινήσεις τῆς ὕλης, καὶ τὴν ἀναγκαιότητα αἰτίων (εἱμαρμένη), μὲ τὴν τελεολογία τοῦ λόγου, ποὺ νοεῖ καὶ σχεδιάζει ἔχοντας σκοπούς, καὶ νὰ ἀφήσει νὰ συνεργασθοῦν στὴ γένεση τοῦ κόσμου τὴν κατασκευαστικὴ τέχνη μὲ τὴ βιολογία (σπέρμα).
Ἡ ζηνώνεια σύνδεση τοῦ λόγου μὲ τὸ πῦρ καὶ ἡ παραλλαγὴ τῶν μορφῶν ποὺ παίρνει μᾶς φέρνει κοντὰ στὸν Ἡράκλειτο. Ὡστόσο παρούσα στὴ ζηνώνεια σύλληψη εἶναι ἡ τελεολογία τοῦ Πλάτωνος καὶ τοῦ Ἀριστοτέλη. Ὁ πλατωνικὸς δημιουργὸς ὅμως στέκει ἔξω ἀπὸ τὴ φύση, τὴ θεᾶται καὶ τὴν πλάθει, ἐνῶ ὁ ζηνώνειος τεχνίτης εἶναι ὁ λόγος μέσα στὴν ἴδια τὴ φύση, ἀπὸ τὴν ὁποία δὲν χωρίζεται.