You are here

163δ

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Themistius, De anima 72b [ed. Speng. 2, p. 64, 25]:
Θεμίστιος, Περὶ Ψυχῆς 72b:

Ἴσως δὲ νὰ εἶναι σύμφωνη καὶ ἡ ἄποψη τοῦ Ζήνωνος καὶ τῶν ὀπαδῶν

του, ὅτι ὁ θεὸς διήκει διὰ μέσου ὅλης τῆς οὐσίας ὑποθέτοντας, ὅτι κάπου

ἐμφαίνεται ὡς νοῦς, κάπου ὡς ψυχή, κάπου ὡς φύση καὶ κάπου ὡς ἕξη

(συναρμογή).

Σχόλια: 

ἀπ. 163δ:
Ὁ θεὸς διήκει διὰ μέσου ὅλης τῆς οὐσίας. Ὁ θεὸς εἶναι ὁ αἰθέρας, φρονεῖ ὁ Ζήνων (Cicero N.D. I 36). Εἶναι «πύρινος νοῦς», ποὺ ἐμψυχώνει ὅλο τὸν κόσμο καὶ τὸν συνέχει (ἀνωτάτω πάντων νοῦν ἐναιθέριον εἶναι θεόν, Στοβ. Ἐκλ. Ι 1. 29b p. 38, 2). Αὐτό, ποὺ διήκει, εἶναι λοιπὸν ὁ θεὸς ποὺ ἐκδηλώνεται ὡς «πῦρ τεχνικόν», τὸ ὁποῖο ἐμπεριέχει τοὺς «σπερματικοὺς λόγους» τῆς δημιουργίας τοῦ κόσμου καὶ τοῦ καθενὸς πράγματος. Τὸν ὅρο «νοῦς» παραλαμβάνει καὶ ἐπαναφέρει σὲ χρήση ὁ Ζήνων ἀπὸ τὸν Διογένη τὸν Ἀπολλώνιο, ποὺ εἶχε ἐπηρεαστεῖ ἀπὸ τὸν Ἀναξιμένη καὶ ἀναντίρρητα ἀπὸ τὸν Ἀναξαγόρα, ἀφοῦ ὁ νοῦς εἶναι κατὰ τὸν Διογένη ἀέρας θεῖος ποὺ κυβερνᾶ τὰ πάντα καὶ παίρνει διάφορες μορφές, γίνεται θερμότερος ἢ ψυχρότερος, ὑγρότερος ἢ ξηρότερος. Αὐτὸς ὁ νοῦς διαφοροποιεῖται παντοῦ σχηματίζοντας καὶ διαφορετικὰ ὄντα. Δὲν πρόκειται λοιπὸν γιὰ τὸν ἀριστοτελικὸ νοῦν, αὐτὴ τὴν καθαρὴ «νόησιν νοήσεως», ἀλλὰ γιὰ ἕνα πνεῦμα ποὺ εἶναι συνυφασμένο μὲ τὴν ὕλη σὲ μιὰ ἑνότητα ποὺ καθιστᾶ τὴ φύση ὄχι μηχανική, ὅπως στὸν Ἐπικουρισμό, ἀλλὰ ζωντανή. Μποροῦμε, ὅπως ἔχουμε πεῖ, νὰ διαπιστώσουμε μιὰν ἀναλογία ἀνάμεσα στὸν ζηνώνειο θεό, τὸν δημιουργό, ποὺ ἀπεργάζεται τὴν ὕλη, καὶ τὸν πλατωνικὸ δημιουργὸ στὸν Τίμαιο ἔχοντας ὑπόψη βέβαια τὴν ἀπουσία ἐδῶ ἑνὸς νοητοῦ, ἰδεατοῦ κόσμου.
Ὁ θεὸς ἐμφανίζεται πότε ὡς νοῦς, πότε ὡς ψυχή, πότε ὡς φύση καὶ πότε ὡς ἕξις. Ὁ νοῦς εἶναι ἡ κοσμικὴ διάσταση, ποὺ διοικεῖ τὰ πάντα καὶ διήκει διὰ πάντων, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ποὺ ἐμφανίζεται στὸν ἄνθρωπο ὡς ἔλλογο ὄν. Ὡστόσο ἡ συνεκτικὴ αὐτὴ ἀρχὴ παίρνει διάφορες ἄλλες ἐπὶ μέρους μορφές: στὰ ζῶα ἐμφανίζεται ὡς ψυχή, στὰ φυτὰ ὡς φύσις καὶ στὰ ἀνόργανα ὡς ἕξις. Ὅτι ἡ διάκριση μεταξὺ ψυχῆς, φύσεως, ἕξεως εἶναι ζηνώνεια φαίνεται ἀπὸ τὶς λέξεις «σύμφωνος δόξα» τοῦ κειμένου. Μερικοὶ Στωικοὶ φαίνεται ὅτι δὲν ἀποδέχονταν τὴ διάκριση «νοῦ-ψυχῆς». (Νεμέσ. Περὶ φυσ. ἀνθρ. c1). Ὁ Stein (Psych.1, σσ. 92-93) ὑποστηρίζει ὀρθὰ τὴ διάκριση αὐτή.

  1. Stein, L. (1886), Die Psychologie der Stoa, Vols. 1-2, Berliner Studien für classische Philologie und Archaeologie Berlin.