You are here

T1 (ΑΚυΓ2 11 Ε18)

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      1Ἦν χρόνος, ἡνίκα  τόνδε σοφώτατον Ἑλλὰς ἐκλέϊζεν2 
            ἰατρῶμ3,4  Φαΐτ̣̣̣̣̣αμ5 παῖδα6 Δαμασσαγόρα7 ·
3    ὧι πα̣τ̣̣̣̣̣ρὶς ἦν Τέ]νεδος8 , πρόγονοι δ' ὀνομαστοὶ ἀπ' [ἀρχ]ῆς9 
            ἔκγονοι10 Ἀτρειδᾶν  Ἑλλάδος ἁγεμόνων.

  1. [Vid. Cesnola Cyprus (1877 / 18782, 1991) 415-16 no. 7b; Kaibel EGr (1878 / 1965) 254 (cum adnot. Buecheler); GHJ IKAm (1888) 258-59 no. Β1; E. Oberhummer, "Griechische Inschriften aus Cypern", SBAW 1 (1888) 334-37 no. 16; LBW VArch. III (1888) 640 no. 2802 et adnot. 645; Sakellariou Κυπρ. Α´ (1890/1991) 89 no. 11, cf. ed. 1855; Cougny EpAP (1890) 2.158; E. Hoffmann SyEG (1893) 190; U. von Wilamowitz-Moellendorff, "Lesefrüchte", Hermes 33 (1898) 519 no. Χ (= Kl. Schr. IV 30) et 35 (1900) 565 (= Kl. Schr. IV 143); T. B. Mitford CECy2 (1938) 107-8 et HIOPa (1961) 9 no. 16; Peek GVI (1955) 902, cf. GG (1960) 138 cum adnot. p. 301; Wilhelm GrE (1980) 68; Hadjioannou ΑΚΕΠ Δα´ et Δβ´ (1980) 86 (et 135); Hansen CEG2 (1989) 717: Samama MMG (2003) 371; vid. etiam SEG 30 (1980) 469 no. 1636; LGPN1 s.vv. Δαμασαγόρας (2) et Φαΐτας: TENEDOS.]
  2. 1 Ἦν χρόνος ... ἐκλέϊζεν (Sakell.) vel ἔκλειζεν vulgo (sine interp. multi, σο[φ]ώτατον LWH Kaib. Hadj.): ]ν χρόνος ἥνι[κα] τόν[δ]ε σ[οφώτατ]ον Ἕλλας ἔ. Cesn.
  3. 2 ἰατρῶμ vulgo: ]ατρ[]μ Kaib.; πατρῶμ Cesn. ‖
  4. Γαστρωμιαί­ταμ LBW Cougny ‖
  5. Φαΐτ̣αμ dubit. scripsimus (vid. et infra *F1 v. 1 Φαε̣ίτας et *F2 v. 5 Φαίτου, cum adnot. s.vv.), cf. LGPN1 s.v. Φαΐτας; Φαίταμ leg. Wilhelm, cf. SEG ("PHAITAS ?"); Φαΐδαμ (Φαίδαμ Sakell. Sam.) vulgo: Φαῖ[δρο]μ Oberh.; ΙΑΙΤΑΜ Kaib.; φα[......]μ Cesn. ‖
  6. παῖδα vulgo: π[ᾶι]δα Cesn. ‖
  7. Δαμασσαγόρα vulgo (-α· aut -α,): Δαμασσαγορᾶ· GHJ; δάμασσ' ἀγορά Cesn.
  8. 3 ὧι πατ[ρὶς ἦν Τέ]νεδος plerique (πα̣τ̣[- dubit scripsimus, πατ̣[- Hans., π[α]τ[- Mitf. et Sam., sine signis Wilam. Peek): ὧι Πά[φος ἦν μὲ]ν ἕδος LBW Cougny Kaib.: [᾿Πατρὶς ἐμοὶ Τέ]νεδος Cesn. ‖
  9. ἀπ' [ἀρχ]ῆς Peek aliique: ἀπ' [αἴ]ης Sakell. GHJ; ἀπ' [αὐτ]ῆς (aut ἀπ' αὐτῆς) multi; ἀπ' [αἰχμ]ῆς (vel ἀπ' [ἀλκ]ῆς) Buech., it. Kaib. et Hadj.; ἀπ' . . ης Wilam.; [π' εὐν]ῆς Wilh. (num ἀπ̣' [ἀρχ]ῆς?)
  10. 4 ἔκγονοι plerique; ἔκ[γ]ονοι Kaib. Oberh. LBW Hadj.: Ἔκγονος (... Ἕλλαδος ἀγεμόνων) Cesn.

Ἦταν καιρὸς ποὺ τοῦτον 'δῶ τὸν πιὸ σοφὸν ἡ Ἑλλάδα δόξαζε
ἀπ' τοὺς γιατροὺς τὸν Φαίτα τοῦ Δαμασσαγόρα γιό·
τούτου πατρίδα ἦταν ἡ Τένεδος καὶ πρόγονοι ἀπ' ἀρχῆς
ὀνομαστοὶ
γόνοι τῶν Ἀτρειδῶν τῆς Ἑλλάδας ἡγεμόνων.

Σχόλια: 

Ἐπίγραμμα ἀπὸ τὴν Πάφον ἀποτελούμενο ἀπὸ δύο ἄψογα ἐλεγειακὰ δίστιχα στοιχηδὸν χαραγμένα σὲ ἀλφαβητικὴ γραφὴ πάνω σὲ γαλαζωπὸ μάρμαρο μὲ ὀπὲς στὸ ἄνω μέρος (Oberhummer1 [βλ. ἀνωτ.] 334), ὥστε νὰ μπορεῖ νὰ ὑποτεθεῖ ὅτι ἀνῆκε στὴ βάση ἀγάλματος, «ποὺ ἀσφαλῶς θὰ παρίστανε τὸν Φαίδαμ» (Χατζηιωάννου2 Δβ´ 86). Ἡ στοιχηδὸν καὶ ἰδιαίτερα ἐπιμελημένη χάραξη τοῦ ἐπιγράμματος χρησιμοποιεῖται ἀπὸ τὸν Wilamowitz3 ὡς στοιχεῖο χρονολόγησης στὸν 4ον αἰ. π.Χ. (πβ. LGPN14 σ.λλ. Δαμασαγόρας καὶ Φαΐτας: μέσα [375-325] 4ου αἰ.)· στὸν 4/3 αἰ. χρονολογοῦν οἱ Χατζηιωάννου2 (βλ. καὶ Δβ´ 86: «κατὰ τὴν Πτολεμαϊκὴ περίοδο») καὶ Χατζηστεφάνου (ΑΚΓ5 1041), στὰ τέλη τοῦ 4ου αἰ. ἢ τὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου –εὔλογα– οἱ Mitford (1961)6, Kaibel7 καὶ Michaelides (RDAC8 1988 234), στὸν 3ον ἢ 4ον αἰ. ὁ Παπαξενόπουλος (ZyMA9 61), στὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου αἰ. ὁ Peek (GVI10 905, βλ. καὶ Nicolaou PPC11 Φ 1 καὶ SEG12 30 [1980] ἀρ. 1636), στὸν 3ον αἰ. ἡ Samama13 (372)· τὸ περιεχόμενο καὶ τὸ ὕφος, σὲ σύγκριση μὲ ἀνάλογα ἐπιγράμ­ματα τῆς περιοχῆς Πάφου καὶ τῆς Κύπρου γενικά, δὲν δίνουν στοιχεῖα ἀσφαλῆ γιὰ ἀκριβέστερη χρονολόγηση. Ἡ τύχη τὸ ἔφερε ἐπίσης νὰ μὴν εἶναι ἐντελῶς ἀσφαλὴς ἡ ἀνάγνωση τοῦ ὀνόματος καὶ τῆς πατρίδας τοῦ νεκροῦ γιατροῦ (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. καὶ ἑπόμενα σχόλια)· μποροῦμε ὅμως μὲ πλήρη βεβαιότητα νὰ μιλᾶμε γιὰ ἕναν πανελλήνια ὀνομαστὸ γιατρὸ ποὺ ἄσκησε μὲ ἐπιτυχία τὸ λειτούργημά του καὶ στὴν Πάφο: γιὰ τὸν ΦΑΙΤΑ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, τὸν γιὸ τοῦ Δαμασσαγόρα, ἀπὸ τὴν Τένεδο πιθανῶς, σίγουρα ἀπὸ ὀνομαστοὺς προγόνους, ἐκγόνους Ἀτρειδᾶν Ἑλλάδος ἁγεμόνων.

1. Ἦν χρόνος ἡνίκα ... : ἡ ἴδια ἀρχὴ καὶ στὸ ἐπίγρ. ΜΑΓΝΟΥ ΙΑΤΡΟΥ γιὰ τὸν Γαληνό (Ἀνθ. Πλαν. [16.] 270, τοῦ 4ου μ.Χ. αἰ.) Ἦν χρόνος ἡνίκα γαῖα βροτοὺς διὰ σεῖο, Γαληνέ, | δέχνυτο μὲν θνητούς, ἔτρεφε δ' ἀθανάτους κ.λπ.) (βλ. καὶ ἀνωτ. 37 T5a. (Tit./1) σχόλ. σ.λ. Μάγνος, καὶ Samama13 σελ. 566 σημ. 34), πβ. Θεόκρ. Εἰδύλλ. 7.1 Ἦς χρόνος ἁνίκ' ἐγών κ.λπ. (βλ. Kaibel7)· πβ. ΑΚυΓ1β´14 3 F1.17 (στ. 1) Ἦν ὅτε μυρία φῦλα κατὰ χθόνα κ.λπ. (μὲ σημ. στὸ χωρίο).

   Ἑλλὰς ἐκλέϊζεν: . ἐκλέϊζεν (μὲ συνίζηση) Σακελλαρίου15, οἱ λοιποὶ ἔκλειζεν, πιθανῶς ὀρθῶς. Τὸ ρ. κλεΐζω καὶ κλείζω (Πίνδ. Ὀλ. 1.110 κλεΐξειν, κ.ἄ.) καὶ κυρίως σύνθ. εὐκλείζω εἶναι μᾶλλον Δωρ., μὲ Ἰων. καὶ ἐπικὸ τύπο κληΐζω (ἀπὸ ὅπου Ἀττ. κλῄζω), μὲ τὴ σημασία τοῦ ἐγκωμιάζω, δοξάζω (μὲ τραγούδι ἢ λόγια, ἔπος, πβ. Ι 189 ἄειδε δ' ἄρα κλέα ἀνδρῶν)· βλ. ΑΚυΓ216 11 Ε1.9 vv.ll. ἔκλεισενἐκλέϊσεν / εὐκλείσοιεὐκλεΐσοι μὲ σημ. (καὶ Ε30.2 [εὐκλέϊσ'], πβ. Ε14.4 κλειζόμενος καὶ Ε45.3 κλη>ζ<όμενος, πβ. ἐπίσης Ε13.1 [πολυκλείτων] καὶ Ε53.5 ἀγακλ̣[ειτός], Ε30.1 περίκλυτος, Ε44.8 ἐλπόμενος κλυτὸς καὶ Ε42.2 κλέος ἀθάνατον, μὲ σημ.), LSJ917 σ.λ. κλῄζω καὶ Chantraine18 σ.λ. κλέος καὶ A. Debrunner, "Homerica"19 [κεφ. IV. κληΐζω κληΐω κλῄω κλείω], ΜΗ 3 [1946] 45 κἑ. Τὸ Ἑλλὰς ἀντὶ τοῦ Κύπρος ἢ δείχνει γιατρὸ πολυταξιδεμένο καὶ εὐρύτατα καταξιωμένο ὄχι μόνο στὴν Κύπρο (πβ. ἀνωτ. 39 T1.1 κἑ., μὲ σχόλ.) ἢ ὑποδηλώνει ἁπλῶς μὴ Κυπριακὴ καταγωγή. (Πβ. τὴν περίπτωση τοῦ Εὔκλου: βλ. ΑΚυΓ1β´16 79 κἑ.] καὶ 2 F1 μὲ σχόλ., κυρίως σ.στ. 4-5.)

1-2. τόνδε σοφώτατον (...) ἰατρῶμ: πβ. ἀνωτ. 39 T1.1 Ἰατρὸς ... ὁ κράτιστος ἁπάντων μὲ σχόλ. (ὅπου παράλληλα χωρία, πβ. κυρίως GVI10 2040.10 ἔξοχε ἰητορίης, ἔξοχε καὶ σ[οφίης], κ.λπ.). Γιὰ τὸ -ῶμ (ἤ -ομ, κατὰ τὸν Kaibel7) πβ. ΑΚυΓ216 11 Ε6.1 Ϝέπο(μ) μέγα μὲ σημ., Ε12.2 ὑψηλὸμ πύργων ... στέφανον, καὶ Ε16.2 Σολίωμ βασιλέ[α] (μὲ σημ. στὸ ἐπίγρ. καὶ σ.λ.), καὶ ἑπόμενο Φαΐτ̣αμ παῖδα.

2. Φαΐτ. αμ παῖδα Δαμασσαγόρα: καθὼς ἡ ἐπιγραφὴ δὲν εἶναι εὐανάγνωστη στὴν ἀρχὴ τοῦ στ. (ὅπως καὶ τοῦ ἑπομ., κυρίως), οἱ πρῶτοι ἐκδότες ἔχουν ἄλλος ἄλλα (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.)· οἱ νεώτεροι ὅμως, μὲ ἐξαίρεση τὸν Wilhelm20 ποὺ διαβάζει ΦΑΙΤΑΜ (πιθανῶς ὀρθῶς), διαβάζουν ΦΑΙΔΑΜ καὶ γράφουν Φαίδαμ (Σακελλαρίου15) ἢ Φαΐδαμ (ἤδη στοὺς GHJ, IKAm21). Ὁ Wilamowitz3 παραπέμπει στὰ κατωτ. *F1 καὶ *F2, κι ὁ Wilhelm20 (ὅπως καὶ ὁ Bechtel, HPGr22 436 σ.λ. Φαΐτας) σὲ νόμισμα τῆς ἐποχῆς τοῦ Αὐγούστου ἀπὸ τὶς Αἰγές (Imhoof – Blumer, Monn. gr.23 1883, 270 ἀρ. 111) μὲ τὴν ἐπιγραφὴ Δίφιλος Φαίτα ἀγωνοθέτας, σὲ κείμενο τεχνιτῶν ἀπὸ τὴν Ἴασο γιὰ μουσικὸ μὲ τὸ ὄνομα Φαίτας καὶ σὲ κείμενο τοῦ Φιλόδημου ὅπου ἐμφανίζεται ἕνας Φαείτας Φωκαεύς, κ.ἀ. (Wilhelm20 53-54 σημ. 1, μὲ βιβλιογραφία· βλ. καὶ Samama13 σελ. 461 σημ. 1, μὲ παραπομπὴ στοὺς ἀνωτ. καὶ μὲ τὴν παρατήρηση: "Le nom du médecin est un anthroponyme local"). Σὲ Κυπρ. ἐπιγρ. δὲν ἐμφανίζεται ἀλλοῦ τὸ ὄνομα (οὔτε ἀργότερα, ἀπ' ὅσα γνωρίζουμε, μολονότι ἐμφανίζονται τὰ ὁμόρριζα Φαῖδρος καὶ Φαίδων, σήμερα καὶ Φαῖδος, ὅλα συγγενῆ πρὸς τὰ φαίνω, φαέθω καὶ Φαέθων, φαιδρός, καὶ Ὁμηρ. φαίδιμος Ι 434 κ.ἀ.), ὅπως ἐπίσης δὲν ἐμφανίζεται ἀλλοῦ στὴν Κύπρο οὔτε τὸ ὄνομα Δαμασ(σ)αγόρας (γιὰ τὸ -α τῆς γεν. βλ. ΑΚυΓ216 11 Ε14 σχόλ. σ.στ. 4 σ.λ. Κινύ]ρα), τὸ ὁποῖο ὅμως ἀπαντᾶ σὲ ἐπιγρ. τῆς Ρόδου (ὄχι καὶ τῆς Τενέδου: τὸ "TENEDOS" στὸ LGPN14 σ.λλ. Δαμασαγόρας [2] καὶ Φαΐτας [γιὰ τὴν ἐδῶ ἐπιγραφὴ ἀπὸ τὴν Παλαίπαφο] ἀναφέρεται προφανῶς στὸν τόπο καταγωγῆς)· πβ. ὅμως τὰ Κυπριακὰ ὀνόματα Δάμασος [LGPN14 σ.λ.: "KOURION: (1) 672 BC Borger, Inschr. Asarhadons24 p. 60 (Assyr.) (king)"] καὶ Δαμασίας [ὅ.π. σ.λ.: "SALAMIS: (1) s. iii BC SEG12 XXVII 973 bis, 24", κ.ἄ.]· πβ. ἐπίσης (βλ. LGPN4) Δαμάσανδρος, Δαμασάνωρ κ.ἄ. πολλά / Φαέστας, κ.τ.τ. (βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. *F1.1 σ.λ. Φαε̣ίτας δὲ ὁ Τενέδιος καὶ *F2.5 σ.λ. Φαίτου). Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ἡ –ἑλκυστικὴ ἀλλ' ἀβέβαιη– κατακλεῖδα τοῦ Wilamowitz (Hermes 33 [1898] 519 / Kl. Schr.3 IV 30), ὅτι «Σὲ κάθε περίπτωση, ἕνας Ἀτρείδης πέθανε ὡς προσωπικὸς γιατρὸς ἑνὸς ἀπὸ τοὺς προκατόχους τοῦ Νικοκλῆ» (τὸν 4ον αἰ. π.Χ., κατὰ τὴ χρονολόγηση τῆς ἐπιγραφῆς ἀπὸ τὸν Γερμανὸ ἐπιστήμονα), τροποποιημένη ἴσως ὥστε νὰ συνδεθεῖ μὲ τὸν ἴδιο τὸν Νικοκλῆ, τὸν τελευταῖο τῶν Κινυραδῶν βασιλέων τῆς Πάφου (: ΑΚυΓ216 11 Ε12 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Νικόκλεες, μὲ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία), γιὰ ὅποιον δέχεται χρονολόγηση στὰ χρόνια τῆς βασιλείας του (περ. 325/1-περ. 310)· πιὸ πιθανὴ ὅμως φαίνεται ἡ χρονολόγηση τῆς ἐπιγραφῆς στὰ τέλη τοῦ 4ου ἢ στὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου αἰ. π.Χ. (βλ. τώρα καὶ ΙαΚυ25 22), στὴν ταραγμένη περίοδο τῆς σύγκρουσης Δημήτριου καὶ Πτολεμαίου στὴν Κύπρο (βλ. ΑΚυΓ326 14 F2 σχόλ. σ.στ. 22-23 καὶ 18 F1 σχόλ. σ.στ. 2-3) ἢ ἔστω στὴν ἀρχὴ τῆς Πτολεμαϊκῆς περιόδου, καὶ πιὸ εὔλογη ἡ σύγκριση μὲ ἀνάλογες περιπτώσεις μὴ Κυπρίων ποὺ ὑπηρετώντας στὴν Κύπρο πεθαίνουν καὶ θάβονται ἐκεῖ (βλ. κατωτ.).

3. ὧι πα̣τ. [ρὶς ἦν Τέ]νεδος: ὧι Πά[φος ἦν μὲ]ν ἕδος, συμπληρώνουν οἱ LBW27 (καὶ οἱ Cougny28 καὶ Kaibel7), μὲ μιὰ γραφὴ ἀξιόλογη, ποὺ φαίνεται ὅμως νὰ ἀποκλείεται ἀπὸ τὰ ἐπιγραφικὰ δεδομένα (τὸ πέμπτο γράμμα εἶναι Τ [σίγουρα ὄχι Φ], καὶ ἡ συμπλήρωση δὲν φαίνεται νὰ καλύπτει ὅλο τὸ κενὸ τῆς ἐπιγραφῆς) καὶ ἀπὸ τὴ συνέχεια τοῦ ἐπιγράμματος: ἡ Πάφος δὲν διεκδικεῖ καταγωγὴ ἀπὸ τοὺς Ἀτρεῖδες, κατ' ἀντίθεση μὲ τὴν Τένεδο (βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. 4 σ.λ. ἔκγονοι Ἀτρειδᾶν – γιὰ τὴν Τένεδο, μὲ τὴν παλαιότερη βιβλιογραφία: Fiehn, "Tenedos" [1], RE29 A.5.1 [1934] 494-98). Γιὰ κάποιον ἀπὸ τοὺς συνήθεις λόγους ὁ πιθανῶς Τενέδιος γιατρὸς βρέθηκε, κατὰ τὴ γεμάτη πολέμους καὶ ἀναστατώσεις περίοδο ποὺ ἀκολουθεῖ μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου ἢ ἔστω στὶς ἀρχὲς τῆς Πτολεμαϊκῆς περιόδου, στὴν Πάφο, ποὺ ἀρχίζει νὰ ἀνακτᾶ τὴν παλιὰ λάμψη της καὶ νὰ ἐξελίσσεται σὲ νέο κέντρο τῆς Κύπρου, καὶ πέθανε ἐκεῖ. Ἀνάλογες περιπτώσεις ἔχουμε πολλές, μὲ πιὸ χαρακτηριστικὰ τὰ ἐπιτύμβια ἐπιγράμματα –τῆς ἴδιας (περίπου τουλάχιστο) ἐποχῆς– τοῦ Καλύμνιου Νικογένη καὶ τοῦ Κρητικοῦ Πραξαγόρα (βλ. ἀνωτ. ΑΚυΓ216 11 Ε20 καὶ Ε22 [μὲ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία: κυρίως Nicolaou EHCy30 I-III], βλ. ἐπίσης Ε21, Ε23, Ε62, Ε63, Ε64, Ε68, μὲ τὰ σχετικὰ σχόλια), πιθανῶς δὲ καὶ τὴν ἐπιγραφὴ ἀπὸ τὴν Παλαίπαφο γιὰ τὸν Νουμήνιον Δημητρίου Σολέα ἰατρόν, ποὺ τὸν τιμᾶ ὁ Ἀρίστων Μνήμονος (βλ. κατωτ. *41 Τ1)· ἀξιοσημείωτο εἶναι καὶ τὸ ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα τοῦ 3ου (4/3) αἰ. π.Χ. ἀπὸ τὴ γειτονικὴ πρὸς τὴν Πάφο περιοχὴ Μαρίου / Ἀρσινόης (τοῦ ὁποίου τὴν ὕπαρξη μᾶς ἐπισήμανε στὰ τέλη τοῦ 1999 ὁ τότε φοιτητής μας Ἀνδρέας Παπαγιάννης καὶ γιὰ τὸ ὁποῖο ἔχει ἑτοιμάσει εἰδικὴ μελέτη ἡ –τότε ἐπίσης φοιτήτριά μας, διδάκτωρ τώρα καὶ ἐρευνήτρια– Ἀθηνᾶ Παπαχρυσοστόμου): Μνῆμα πατὴρ Λαΐαρχος ἐπέστησεν τόδε παιδὸς | αὑτοῦ Ἀλέξωνος· Θεσσαλία δὲ πατρίς (βλ. Εἰκ. 143).

   πρόγονοι δ' ὀνομαστοὶ ἀπ' [ἀρχ]ῆς: ἐξ ἀρχῆς, ἀρχῆθεν· ἔτσι καὶ στὸν Ἡσίοδο, Θεογ. 421-5 ὅσσοι γὰρ Γαίης τε καὶ Οὐρανοῦ ἐξεγένοντο | καὶ τιμὴν ἔλαχον, τούτων ἔχει αἶσαν ἁπάντων· | οὐδέ τί μιν Κρονίδης ἐβιήσατο οὐδέ τ' ἀπηύρα, | ὅσσ' ἔλαχεν Τιτῆσι μέτα προτέροισι θεοῖσιν, | ἀλλ' ἔχει, ὡς τὸ πρῶτον ἀπ' ἀρχῆς ἔπλετο δασμός, πβ. στ. 43-6 αἱ δ' ἄμβροτον ὄσσαν ἱεῖσαι | θεῶν γένος αἰδοῖον πρῶτον κλείουσιν ἀοιδῇ (πβ. ἀνωτ. Ἑλλὰς ἐκλέϊζεν) | ἐξ ἀρχῆς, οὓς Γαῖα καὶ Οὐρανὸς εὐρὺς ἔτικτεν, | οἵ τ' ἐκ τῶν ἐγένοντο, θεοὶ δωτῆρες ἐάων (βλ. West31 στὸν στ. 425 σ.λ. ἀπ' ἀρχῆς: "apparently equivalent to ἐξ ἀρχῆς (45)", καὶ σημείωσε ὅτι καὶ στὶς δύο περιπτώσεις προηγεῖται τὸ πρῶτον ὥστε ἀπὸ κοινοῦ νὰ δίνεται ἰδιαίτερη ἔμφαση στὰ ἀπ' ἀρχῆςἐξ ἀρχῆς ἀπονεμηθέντα στοὺς ἀπογόνους τῆς Γῆς καὶ τοῦ Οὐρανοῦ: στὰ παιδιὰ καὶ στὰ παιδιὰ τῶν παιδιῶν τους ...)· πβ. Ἡρόδ. 2.104.2 κἑ. μοῦνοι πάντων ἀνθρώπων Κόλχοι καὶ Αἰγύπτιοι καὶ Αἰθίοπες περιτάμνονται ἀπ' ἀρχῆς τὰ αἰδοῖα. Φοίνικες δὲ καὶ Σύριοι οἱ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ καὶ αὐτοὶ ὁμολογέουσι παρ' Αἰγυπτίων μεμαθηκέναι, κ.ἄ. Ἡ ἔμφαση στὴν ἀπ' ἀρχῆς ἔνδοξη καταγωγὴ ἁρμόζει ἄριστα στὸ ἐδῶ χωρίο. Ἀντίθετα, οἱ γραφὲς ἀπ' [αἴ]ης καὶ ἀπ' [αὐτ]ῆς δὲν προσφέρονται ποιητικά, ἐνῶ οἱ γραφὲς ἀπ' [ἀλκ]ῆς καὶ ἀπ' [αἰχμ]ῆς (μὲ τὴν τελευταία μᾶλλον πιὸ ἐπιμήκη ἀπὸ ὅ,τι ἀπαιτεῖ τὸ ἐδῶ κενό) δίνουν ἀχρείαστα πρόσθετη ἔμφαση στὴν πολεμικὴ διάκριση τῶν Ἀτρειδῶν προγόνων, ἐνῶ στοὺς ὀνομαστοὺς προγόνους τοῦ Τενέδιου γιατροῦ Φαίτα θὰ περιλαμβάνονταν καὶ ἄλλοι ποὺ δοξάστηκαν γιὰ ἄλλο λόγο ἀπὸ τὴν ἀπ' αἰχμῆςἀπ' ἀλκῆς διάκριση. Καὶ τὸ [π' εὐν]ῆς τοῦ Wilhelm20 προβληματίζει μόνον ὡς πρὸς τὴν ἀνάγνωση τῆς ἐπιγραφῆς: ἴσως ἀπ̣̣' [ἀρχ]ῆς.
Γιὰ τὸ ἐδῶ πρόγονοι (μὲ τὴ σημερινὴ σημασία) καὶ τὸ ἑπόμενο ἔκγονοι (= ἀπόγονοι) πβ. ΑΚυΓ216 11 Ε13.4 v.l. Κινύρου θε̣̣̣[ιοτάτου πρόγονον] (= ἀπόγονον, ἔκγονον κατὰ τὸν Mitford6 κ.ἄ., γιὰ τὸν Νικοκλέα): βλ. ὅ.π. σημ. σ.λ. Κινύρου θε̣[ιοτάτου γενεᾶς].

4. ἔκγονοι Ἀτρειδᾶν: ὁ Wilamowitz3 (ὅ.π. 519/IV 30) καὶ ὁ Peek (GG32 138 σημ., βλ. καὶ ΑΚΕΠ2 Δβ´ 86 καὶ Samama13 σελ. 566 σημ. 34) παραπέμπουν στὸν Πινδ. Νεμ. 11 (ΑΡΙΣΤΑΓΟΡΑΙ ΤΕΝΕΔΙΩΙ ΠΡΥΤΑΝΕΙ). 33 κἑ., ὅπου στὰ σχετικὰ μὲ τοὺς προγόνους τοῦ ὑμνούμενου Τενέδιου γίνεται λόγος γιὰ τὸ Πεισάνδρου πάλαι | αἷμ' ἀπὸ ΣπάρταςἈμύκλαθεν γὰρ ἔβα σὺν Ὀρέστᾳ, | Αἰολέων στρατιὰν χαλκεντέα δεῦρ' ἀνάγων– | καὶ παρ' Ἰσμηνοῦ ῥοᾶν κεκραμένον | ἐκ Μελανίπποιο μάτρωος· ἀρχαῖαι δ' ἀρεταὶ || ἀμφέροντ' ἀλλασσόμεναι γενεαῖς ἀνδρῶν σθένος. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, εἶναι εὐρύτατα γνωστὰ τὰ σχετικὰ μὲ τὸν θώρακα ποὺ πρόσφερε στὸν Ἀγαμέμνονα ὁ Κινύρας (βλ. ΑΚυΓ1β´14 1 Τ1-3 μὲ σχόλ. στὰ χωρία), γιὰ τὴ φιλοξενία τοῦ Ἀγαμέμνονα καὶ τοῦ Μενέλαου στὴν Πάφο ἀπὸ τὸν Κινύρα (1Τ3 σχόλ. σ.στ. 9-13), καὶ γενικότερα γιὰ τὶς σχέσεις τῶν Ἀτρειδῶν μὲ τὴν Κύπρο (βλ. LBW VArch27, ὅπου καὶ παραπομπὴ στὸν Engel, Kypros33 I 228, γιὰ τὶς παραδόσεις ποὺ ἐμφανίζουν τὸν Ἀγαμέμνονα ὡς οἰκιστὴ τῆς Ἀμαθούντας καὶ τὸν Μενέλαο νὰ προσορμίζεται στὸ νησί). Μ' αὐτὸ τὸ μυθολογικὸ ὑπόβαθρο, ἡ μνεία Ἀτρειδᾶν Ἑλλάδος ἁγεμόνων στὸν τελευταῖο στίχο τοῦ ἐπιγράμματος πάνω στὴ βάση ἀγάλματος τοῦ Τενέδιου γιατροῦ στὴν Πάφο, καταξιώνεται πλήρως (ὅπως καὶ ὁ ἄγνωστος ποιητής).

  1. Oberhummer, E. (1888), Griechische Inschriften aus Cypern , SBAW 1 : 305-348.
  2. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑
  3. von Wilamowitz-Moellendorff, U. (1935-1972), Kleine Schriften, Vols. I-VI, Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑
  4. Fraser, P M. (1987), A Lexicon of Greek Personal Names, Vol. I: The Aegean Islands, Cyprus, Cyrenaica, Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑
  5. Χατζηστεφάνου, Κ. Παπαδόπουλλος, Θεόδωρος (ed.) (1997-2000), Ἡ Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία, Ἱστορία τῆς Κύπρουτóμ. Α', μέρος β΄, 973-1047.
  6. Mitford, T. B. (1961), Further Contributions to the Epigraphy of Cyprus, AJA 65: 93-151.a↑ b↑
  7. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑
  8. (1969), Report of the Department of Antiquities, Cyprus, Nicosia, Cyprus.
  9. Papalexopoulos, A. (1981), Zypriotische Medizin in der Antike, Würzburg.
  10. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.a↑ b↑
  11. Michaelidou-Nicolaou, I. (1976), Prosopography of Ptolemaic Cyprus, Studies in Mediterranean Archaeology,vol. XLIV Göteborg .
  12. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.a↑ b↑
  13. Samama, E. (2003), Les médecins dans le monde grec. Sources épigraphiques sur la naissance d'un corps médical, Genève.a↑ b↑ c↑ d↑
  14. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.a↑ b↑
  15. Σακελλάριος, Α. Α. (1890-1891), Τὰ Κυπριακά, ἤτοι Γεωγραφία, Ἱστορία καὶ Γλῶσσα τῆς Νήσου Κύπρου ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον, Ἀθήνα.a↑ b↑
  16. Βοσκός, Α. Ι. (1997), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, τóμ. 2, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  17. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.
  18. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.
  19. Debrunner, A. (1946), Homerica, MH 3: 40-47.
  20. Wilhelm, A. (1980), Griechische Epigramme, Bonn.a↑ b↑ c↑ d↑
  21. Gardner, E. A., Hogarth D. G., James M. R. & Smith R. E. (1888), Excavations in Cyprus, 1887-88, JHS 9: 147-251.
  22. Bechtel, F. (1917), Die historischen Personennamen des Griechischen bis zur Kaiserzeit, Halle.
  23. Imhoof-Blumer, F. (1883), Choix de monnaies grecques de la collection de F. Imhoof-Blumer, 2. éd., Paris.
  24. Borger, R. Die Inschriften Asarhaddons, Königs von Assyrien,
  25. Βρυωνίδου-Γιάγκου, Μ. (2006), Η Ιατρική στην Κύπρο: Από την Αρχαιότητα μέχρι την Ανεξαρτησία, Λευκωσία.
  26. Βοσκός, Α. Ι. (2002), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 3. Πεζογραφία, τóμ. 3, Λευκωσία.
  27. Le Bas, P. & Waddington W. H. (1870), Voyage archéologique en Grèce et en Asie Mineure, Vol. III.1-2: Inscriptions grecques et latines recueillies en Grèce et en Asie Mineure, Paris.a↑ b↑
  28. Cougny, E. (ed.) (1890), Epigrammatum Anthologia Palatina..., Vol. ΙΙΙ, Paris.
  29. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .
  30. Michaelidou-Nicolaou, I. (1967), The Ethnics in Hellenistic Cyprus, I. "The epitaphs", ΚυΣπ 31: 15-36.
  31. West, M L. (1966), Hesiod, Theogony, Oxford.
  32. Peek, W. (1960), Griechische Grabgedichte (griechisch und deutsch), Schriften und Quellen der alten Welt hrsg. von der Section für Altertumswissenschaft bei des Deutschen Akademie der wissenschaften zu Berlin,7 Berlin.
  33. Engel, W H. (1841), Kypros: Eine Monographie, Vols. I-II, Berlin .