You are here

22

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

22    Περὶ μὲν οὖν μηροῦ ἐξηρθρηκότος σημειώσεών τε καὶ ἐμ-

βολῶν καὶ τῶν τούτων ὑποδειγμάτων, ὃν τρόπον προεθέμε-

θα καθ' Ἱπποκράτη, δεδήλωταί σοι. περὶ δὲ γόνατος καὶ σφυ-

ροῦ τῶι{ν} τὸν καταρτισμὸν αὐτῶν ἁπλούστερον εἶναι οὐ δυ-

  νατὸν δι' ὑποδειγμάτων ἐμφανίσαι σοι. ὅθεν τὰ ὑπὸ τοῦ Ἱπ-

ποκράτους ἐν τοῖς ἐφεξῆς περὶ αὐτῶν διασεσαφημένα μόνον

ἐκθήσομαι, χάριν τοῦ τετελειωμένην ἐν τοῖς βιβλίοις ἔχειν σε

τὴν καθ' Ἱπποκράτην περὶ ἄρθρων θεωρίαν. διασαφεῖ δὲ περὶ

γόνατος τοῦτον τὸν τρόπον (IV 320.17 et 370.1 L.)· γόνυ δὲ

ἀγκῶνος εὐηθέστερόν ἐστιν διὰ τὴν εὐσταλίαν καὶ εὐφυΐαν·

διὸ καὶ ἐκπίπτει καὶ ἐμπίπτει ῥᾶιον. ἐκπίπτει δὲ πλειστάκις ἔσω

τε ἀτὰρ καὶ ἔξω καὶ ὄπισθεν. ἐμβολαὶ δὲ ἐκ τοῦ συγκεκάμφθαι

ἢ ἐκλακτίσαι ὀξέως ἢ συνελίξας ταινίης ὄγκον, ἐν τῆι ἰγνύηι

θείς, ἀμφὶ {του} τοῦτον ↓ τὸν ἐξαίφνης εἰς ὄκλασιν ἀφιέναι τὸ

σῶμα, μάλιστα αὐτῆι τῶν ὄπισθεν· ‹δύναται δὲ καὶ κατατεινό-

μενα μετρίως, ὥσπερ ἀγκών, ἐμπίπτειν τὰ ὄπισθεν. τὰ δὲ ἔνθα ἢ

ἔνθα ἐκ τοῦ συγκεκάμφθαι ἢ ἐκλακτίσαι, ἀτὰρ καὶ ἐκ κατατά-

σιος μετρίης. ἡ διόρθωσις ἅπασι κοινή. ἢν δὲ μὴ ἐμπέσηι, τοῖσι

μὲν ὄπισθεν› συγκάμπτειν οὐ δύνανται, ἀτὰρ οὐδὲ τοῖς ἄλλοις

πάνυ· μινύθει δὲ μηροῦ καὶ κνήμης τὰ ἔμπροσθεν. ἢν δὲ ἐς τὸ

ἔσω, βλαισότεροι· μινύθει δὲ τὰ ἔξω. ἢν δὲ ἐς τὸ ἔξω, γαυσό-

τεροι, χωλοὶ δὲ ἧσσον· κατὰ γὰρ τὸ παχύτατον ὀστέον ὀχέει,

μινύθει δὲ τὰ ἔσω. ἐκ γενεῆς δὲ ἢ ἐν αὐξήσει κατὰ λόγον τῶν

ἔμπροσθεν. τὰ δὲ κατὰ τὰ σφυρὰ κατατάσιος ἰσχυρῆς δεῖται, ἢ

ταῖς χερσὶν ἢ ἄλλοισι τοῖσι , διορθώσιος δὲ ἅμα ἀμφότερα ποι-

ούσης · κοινὸν δὲ τούτων πᾶσι

22    Ὅσον ἀφορᾶ μὲν λοιπὸν στὰ συμπτώματα καὶ τὶς μεθόδους ἀ-

νάταξης τοῦ ἐξαρθρωμένου μηροῦ καὶ τὴ δειγματικὴ ἀπεικόνιση

αὐτῶν, ποιόν τρόπο ἔχουμε ἐπιλέξει κατὰ τὸν Ἱπποκράτη, σοῦ ἔχει

δηλωθεῖ. Ὅσον ἀφορᾶ δὲ στὸ γόνατο καὶ τὸν ἀστράγαλο, ἐπειδὴ

ἡ ἀνάταξή τους εἶναι ἁπλούστερη, δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ σοῦ τὴν

παρουσιάσω μὲ δειγματικὲς ἀπεικονίσεις. Γι' αὐτὸ θὰ σοῦ ἐκθέσω

μόνον αὐτὰ ποὺ ἔχουν διευκρινισθεῖ στὰ ἑπόμενα ἀπὸ τὸν Ἱππο-

κράτη, γιὰ νὰ ἔχεις στὰ (τρία αὐτὰ) βιβλία ὁλοκληρωμένη τὴν κατὰ

τὸν Ἱπποκράτη θεωρία περὶ ἀρθρώσεων. Διασαφηνίζει λοιπὸν τὰ

σχετικὰ μὲ τὸ γόνατο μὲ τοῦτον τὸν τρόπο: Τὸ ἐξάρθρημα τοῦ γό-

νατος εἶναι καλοηθέστερο (πιὸ ἤπιο καὶ πιὸ εὔκολο νὰ ἀντιμετω-

πιστεῖ) ἀπὸ αὐτὸ τοῦ ἀγκώνα λόγω τῆς ἁπλῆς καὶ συμπαγοῦς ἀνα-

τομικῆς κατασκευῆς καὶ τῆς κανονικῆς του (φυσικῆς) διάταξης· γι'

αὐτὸ καὶ ἐξαρθρώνεται καὶ ἀνατάσσεται πιὸ εὔκολα. Ἐξαρθρώνε-

ται δὲ πολὺ συχνὰ καὶ πρὸς τὰ μέσα ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ ἔξω καὶ πρὸς

τὰ πίσω. Οἱ δὲ ἀνατάξεις γίνονται μὲ κάμψη ἢ μὲ δυνατὸ λάκτισμα ἢ

ἀφοῦ τυλίξεις ἐπίδεσμο ὥστε νὰ σχηματιστεῖ ὀγκῶδες σῶμα καὶ τὸ

τοποθετήσεις στὴν ἰγνύα γύρω ἀπ' αὐτὸ (τὸ ὀγκῶδες σῶμα) νὰ ἀφή-

νει ξαφνικὰ τὸ σῶμα (του ὁ τραυματίας) σὲ στάση ὀκλαδόν, κυρίως

στὴν περίπτωση τῶν πρὸς τὰ πίσω ἐξαρθρημάτων· εἶναι δὲ δυνατὸν

τὰ πρὸς τὰ πίσω ἐξαρθρήματα νὰ ἀναταχθοῦν καὶ ἐὰν ἐκταθοῦν

μετρίως, ὅπως ἀκριβῶς ὁ ἀγκώνας. Τὰ δὲ πρὸς τὰ πλάγια ἐξαρθρή-

ματα (μποροῦν νὰ ἀναταχθοῦν) ἢ μὲ κάμψη ἢ μὲ δυνατὸ λάκτισμα

ἀλλὰ καὶ μὲ μέτρια ἔκταση. Ἡ ἀνάταξη σ' ὅλες ἀνεξαιρέτως τὶς πε-

ριπτώσεις εἶναι κοινή. Ἐὰν ὅμως δὲν ἀναταχθεῖ, στὰ πρὸς τὰ πίσω

μὲν ἐξαρθρήματα δὲν μποροῦν (οἱ τραυματίες) νὰ λυγίζουν (τὸ γό-

νατό τους), ἀλλ' οὔτε καὶ στὰ ἄλλα (ἐξαρθρήματα) ἐντελῶς· τὸ μπρο-

στινὸ δὲ μέρος τοῦ μηροῦ καὶ τῆς κνήμης ἐξασθενίζει. Ἐὰν πάλι ὑπο-

στοῦν ἐξάρθρημα πρὸς τὰ μέσα (γίνονται) περισσότερο βλαισόπο-

δες· τὸ ἐξωτερικὸ δὲ μέρος (τοῦ μηροῦ καὶ τῆς κνήμης) ἐξασθενίζει.

Ἐὰν ὅμως (ὑποστοῦν ἐξάρθρημα) πρὸς τὰ ἔξω, (γίνονται) περισσό-

τερο ραιβόποδες, λιγότερο δὲ χωλοί· γιατὶ τὸ παχύτατο ὀστὸ (τῆς

κνήμης) μεταφέρει τὸ σῶμα, ἐξασθενίζει δὲ τὸ ἐσωτερικὸ μέρος (τοῦ

μηροῦ καὶ τῆς κνήμης). Στὰ δὲ ἐκ γενετῆς (ἐξαρθρήματα τοῦ γόνα-

τος) ἢ σ' αὐτὰ ποὺ γίνονται κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἀνάπτυξης, (ἡ ἀ-

νάταξη γίνεται) κατὰ τρόπον ἀνάλογο πρὸς τὰ προηγούμενα. Τὰ δὲ

ἐξαρθρήματα στὰ σφυρὰ χρειάζονται ἰσχυρὴ ἔκταση ἢ μὲ τὰ χέρια, ἢ

μὲ κάποια ἄλλα μέσα, ἐνῶ μ' ἕναν συνδυασμὸ μπορεῖ νὰ ἐπιτευχθοῦν

συγχρόνως καὶ τὰ δύο (ἔκταση καὶ ἀντέκταση ἢ ἔκταση καὶ προσ-

αρμογή)· εἶναι δὲ (τοῦτο) κοινὸ σ' ὅλα αὐτά (τὰ ἐξαρθρήματα).

Σχόλια: 

22.14. ἀμφὶ {του} τοῦτον: ὁ Blomquist1 (37, 106.5) κρίνει –ὀρθῶς ἴσως– ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθεῖ ἡ γραφὴ τοῦ L αμφι τουτου τον, ποὺ συμφωνεῖ μὲ τμῆμα τῆς χειρόγραφης παράδοσης τοῦ Ἱππ. Π. ἄρθρ. (βλ. Li.2 καὶ Kw.3, καὶ Bl.1 ὅ.π.), κρίνοντας ὅτι στὸ κείμενο τοῦ Ἱππ. ποὺ εἶχε ὑπ' ὄψιν ὁ Ἀπ. οἱ λέξεις ἀμφὶ τοῦτον εἶχαν ἤδη παραμορφωθεῖ. Μὲ δισταγμοὺς πολλοὺς υἱοθετήσαμε τὴ διόρθωση τῆς γραφῆς τοῦ L (M, Di.4 Sch.5 KK.6), κρίνοντας ὅτι πιὸ πιθανὸ εἶναι νὰ ἔχουμε ἐδῶ ἕνα σφάλμα διττογραφίας παλαιό, ποὺ καθιστᾶ ὑπερβολικὰ τραχὺ τὸ κείμενο (ἄποψη ποὺ προφανῶς ἔχει υἱοθετηθεῖ ἀπὸ τοὺς Li.2 Kw.3 Wi.7, οἱ ὁποῖοι γράφουν ἀμφὶ τοῦτον, σύμφωνα μὲ τὴν υἱοθετούμενη ἀπὸ τοὺς ἐκδ. τοῦ Ἱππ. Π. ἄρθρ. καὶ Μοχλ. γραφὴ τῶν πλείστων χφφ.).

15-19. <δύναται δὲ (...) τοῖσι μὲν ὄπισθεν>: ὁ Di.4, μὲ τελεία μετὰ τὸ σῶμα (στ. 15), ἀφήνει τὸ κείμενο ὡς ἔχει στὸν L· ὁ Sch.5, μὲ τελεία ἐπίσης μετὰ τὸ σῶμα καὶ γραφὴ αὕτη (στ. 15), σημειώνει τὴν ὕπαρξη χάσματος πρὶν ἀπὸ τὸ συγκάμπτειν (: μάλιστα αὕτη τῶν ὄπισθεν <·····> συγκάμπτειν οὐ δύνανται)· οἱ KK.6, στίζοντας μὲ κόμμα μετὰ τὸ σῶμα καὶ γράφοντας αὐτῇ (αυτη L, ἐν τῇ M.) τῶν ὄπισθεν, συμπληρώνουν (κατὰ τὸν Μοχλ. [Μ.]): <δύναται δὲ καὶ κατατεινόμενα μετρίως, ὥσπερ ἀγκών, ἐμπίπτειν> (-ει vulg.) τὰ ὄπισθεν. τὰ δ' (δὲ M.) ἔνθα ἢ ἔνθα ἐκ τοῦ συγκεκάμφθαι (v.l. ξυγκ.-, it. Li.2) ἢ ἐκλακτίσαι (ἢ ἐκλ. om. vulg.) ἢ κατατάσει (ἢ ἐν κατατάσει [v.l. καταστάσει, {} ἐν καταστάσει, Li.2] M.)· μάλιστα δὲ αὐτῇ (αὐτὴ Li.2) τὸ ὄπισθεν· ἀτὰρ καὶ ἐκ κατατάσιος μετρίης. ( vulg.) διόρθωσις ἅπασι κοινή. ἢν δὲ μὴ ἐμπέσῃ, τοῖσι μὲν ὄπισθεν> συγκάμπτειν οὐ δύνανται (κ.λπ.). Τὰ ἢ κατατάσει· μάλιστα δὲ αὐτῇ τὸ ὄπισθεν, γιὰ τὰ ὁποῖα οἱ KK.6 σημειώνουν ὅτι "fort., ut Weber censuit, delenda sunt", λείπουν ἀπὸ τὰ χφφ. (καὶ τὶς ἐκδ.) τοῦ Π. ἄρθρ. τοῦ Ἱππ. (γιὰ τὸν Μοχλ. βλ. ἀνωτ.), ὅπως ὅμως καὶ ἡ μετὰ τὸ σῶμα (στ. 15) φράση μάλιστα αὐτῆι τῶν ὄπισθεν (στ. 15). Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ὁποιαδήποτε ὑπόθεση γιὰ τὸ ἀρχικὸ κείμενο τοῦ Ἀπολλώνιου ἐδῶ παραμένει ἀβέβαιη· μὲ δισταγμοὺς πολλοὺς προτιμήσαμε συμπλήρωση κατὰ τὸ κείμενο τοῦ Π. ἄρθρ. τοῦ Ἱππ. (χωρὶς τὸ –προβληματικὸ– ἢ ἐν κατ. κ.λπ. τοῦ Μοχλ.), γράφοντας δὲ ἔνθα (δ' ἔνθα KK.6) καὶ ἢ ἔνθα (καὶ ἔνθα Kw.3 Wi.7) στοὺς στ. 16-17 καὶ συγκεκάμφθαι (ξυγκ- Li.2) στὸν στ. 17 (βλ. καὶ τὸ κριτ. ὑπόμν. μας σ.στ.).

25. ἢ ἄλλοισι τοῖσι: KK.6, κατὰ τὸν L· οἱ Di.4 καὶ Sch.5 γράφουν ἢ ἄλλοις τισί. Τὰ χφφ. τοῦ Ἱππ. Π. ἄρθρ. δίνουν τὴ γραφὴ ἢ ἄλλοισι τοῖσι (BMV Kw.3, C καὶ Ha.c. Li.2), υἱοθετούμενη ἀπὸ τὸν Kw.3 [μὲ τὴ σημ.: «τοῖσι (- - τισὶ velut π. ἀρχ. ἰητρ. c. 6 in.) BMV Ap.»], ἀλλὰ καὶ τὴ γραφὴ ἢ ἄ. τοιούτοισι (καὶ τούτοισι E Li.2), υἱοθετούμενη ἀπὸ τοὺς Li.2 καὶ Wi.7 (ὁ τελευταῖος γράφει τοιούτοισι, σημειώνοντας [σημ. 1]: τοῖσι). Ἡ μαρτυρία αὐτὴ τῶν χφφ. τοῦ Ἱππ. Π. ἄρθρ. (γιὰ τὸν Μοχλ. βλ. κατωτ. 25.4-6, μὲ κριτ. ὑπόμν. καὶ σχόλ.) ἐνισχύει τὴ γραφὴ τοῦ L (μὲ τὸ τοῖσι νὰ ἔχει ἐδῶ τὴν ἔννοια τοῦ τισί), ἀφήνοντας μικρὰ μόνο περιθώρια στὴν ὑπόθεση παραφθορᾶς ἀρχικῆς γραφῆς τοιούτοισι· ἡ διόρθωση τοῦ τοῖσι σὲ τισί (Di.4 καὶ Sch.5) δὲν εἶναι κατὰ τὰ ἀνωτέρω εὔλογη. Γιὰ τὸ ἢ χερσὶν (κατωτ. στ. 13, 17, 18 ταῖς χερσὶν), ἤ ἄλλοισι τοῖσι πβ. κατωτ. 25.11 ἢ χερσὶν ἢ μοχλῶι καὶ 24.7-8 χερσὶν ἢ κρεμασμῶι ἢ ὄνοις ἢ περί τι.

25-26. διορθώσιος δὲ ἅμα ἀμφότερα ποιούσης: Sch.5 καὶ KK.6, κατὰ τὸν L· ὁ Di.4 διαφοροποιεῖται ὡς πρὸς τὸ ποιούσης, γράφοντας ποιεούσης, ὅπως κατωτ. 25.6 (ποιεουσεις L, ποιεούσης ἐκδ.)· τὰ Ἱππ. χφφ. δίνουν τὴ γραφὴ ποιεούσης γιὰ τὸ Π. ἄρθρ. καὶ ποιεύσης γιὰ τὸν Μοχλ., κατορθώσιος δὲ ἀντὶ διορθώσιος καὶ γιὰ τὰ δύο ἔργα· τὸ ἅμα δὲν ἀπαντᾶ στὸν L κατωτ. 25.5. Σημειώνοντας τὶς ἀποκλίσεις τῶν δύο παράλληλων παραθεμάτων τοῦ Ἀπ. μεταξύ τους καὶ πρὸς τὰ δύο χωρία τοῦ Ἱππ. (Π. ἄρθρ. – Μοχλ.), κρατήσαμε καὶ στὶς δύο περιπτώσεις τὶς γραφὲς τοῦ L, σημειώνοντας ἐπίσης ὅτι τὸ διόρθωσις ἀπαντᾶ συχνὰ στὸν Ἀπ. (2.3.21 διόρθωσις καὶ 3.11.9 διορθώσεως [σὲ σχόλ. τοῦ Ἀπ.], 3.22.18 διόρθωσις, 3.22.25 καὶ 3.24.4 καὶ 3.25.5 διορθώσιος, 3.25.16 διορθώσει), ἐνῶ τὸ συχνὸ στὸν Ἱππ. κατόρθωσις ἀπαντᾶ στὸν Ἀπ. μόνο στὸ –πιθανὸ– κατορ<θώ>σιας (καθαρσιας L, καταρτίσιας KK.6) στὸ 2.3.24-25. Βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 26 καὶ σ.στ. 25.5-6. Γιὰ τὰ διορθώσιος / κατορθώσιος βλ. καὶ Blomquist1 σ. 43 (μὲ ἀναφορὰ στὰ ἐδῶ συζητούμενα χωρία τοῦ Ἀπ.: 106.17 καὶ 110.15 KK.6).

26. κοινὸν δὲ τούτων πᾶσι: ἔτσι στὸν L, κοινὸν δὲ τούτων ἅπασιν κατωτ. 25.6· κοινὸν δὲ τοῦτο ἅπασιν Ἱππ. Π. ἄρθρ., χφφ. (κοινῆ C [Di.4], ἅπασι V [Kw.3]) καὶ ἐκδ., κοινὸν δὲ πᾶσιν (-ι) Μοχλ. (χωρὶς τὸ τοῦτο τοῦ Π. ἄρθρ.). Οἱ Di.4 καὶ Sch.5 γράφουν ἐδῶ τοῦτο (κατὰ τὸν Ἱππ.) ἀλλὰ τούτων κατωτ. 25.6 (κατὰ τὸν L), ἐνῶ οἱ KK.6 υἱοθετοῦν καὶ στὶς δύο περιπτώσεις τὴ γραφὴ τοῦ Π. ἄρθρ. τοῦ Ἱππ. τοῦτο. Ὁρθῶς ὁ Blomquist1 (37, 106.18) ὑποστηρίζει τὴ διατήρηση τῆς γραφῆς τοῦ L τούτων, καθὼς ἀπαντᾶ καὶ στὶς δύο περιπτώσεις· τὸ τοῦτο, νομίζουμε, παραλείπεται ἀπὸ τὸν Ἀπ. ὡς εὐκόλως ἐννοούμενο, καὶ τὸ τούτων (δηλ. τῶν ἐξαρθρημάτων) δὲν εἶναι ἄστοχο συντακτικὰ καὶ νοηματικά.

  1. Blomqvist, J. (1974), Der Hippokratestext des Apollonios von Kition, Scripta Minora, 1973-1974,1 Lund.a↑ b↑ c↑ d↑
  2. Littré, É. (1839-1861), Oeuvres complètes d'Hippocrate, Paris.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑
  3. Kühlewein, H. (1895), Hippocratis Opera (quae feruntur omnia), Vol. I, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  4. Dietz, F. R. (1834), Apollonii Citiensis, Stephani, Palladii, Theophili, Meletii, Damascii, Ioannis, aliorum Scholia in Hippocratem et Galenum, Vols. I-II, Königsberg.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  5. Schöne, H. (1896), Apollonius von Kitium: Illustrierter Kommentar zu der hippokrateischen Schrift Περὶ ἄρθρων, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  6. Kollesch, J. & Kudlien F. (1965), Apollonii Citiensis in Hippocratis De articulis commentarius, Vol. XI.1.1, CMG Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑
  7. Withington, E. T. (1928), Hippocrates, Vol. 3, London – Cambridge, Mass..a↑ b↑ c↑