You are here

14

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

14    Ἀκολούθως δὲ τῆι{ν} κατὰ τὴν δίκην προκειμένηι λέξει

προσανα­κεφαλαιούμενος τὰ{ς}  περὶ τοῦ μηροῦ ἐξαρθρήσεως

καταρτισμοῦ διὰ τούτων διασαφεῖ (IV 292.5 et 312.1 L.)· ὥσ-

περ μὲν οὖν καὶ πρόσθεν ἤδη εἰρήκαμεν, μέγα  |28 τὸ διαφέρον

  ἐστὶν τῶν φύσεων τοῖς ἀνθρώποις εἰς τὸ εὐμετάβλητα  καὶ δυσ-

έμβλητα εἶναι τὰ ἄρθρα. ἐνίοις γὰρ μηρὸς ἐμπίπτει ἀπ' οὐδε-

μιῆς κατασκευῆς, ἀλλ' ὀλίγης μὲν κατατάσιος, ὅσον ταῖς χερσὶν

κατιθῦναι · πολλοῖς δὲ συγκάμψασιν τὸ σκέλος κατὰ τὸ ἄρθρον

ἐνέπεσεν ἤδη ἀμφίσφαλσιν ποιησάμενον. ἀλλὰ γὰρ τὰ πλείω

οὐδ' ἐνακούει {ἀπὸ} τῆς τυχούσης παρασκευῆς . διὰ τοῦτο ἐ-

πίστασθαι μὲν χρὴ περὶ ἑκάστου ἐν πάσηι τέχνηι, χρῆσθαι δὲ

οἷς ἂν δοκῆι. (312.1) χρὴ περὶ πλείστου ποιεῖσθαι ἐν πάσηι

τέχνηι{χρῆσθαι δ'} ὅπως ὑγιῆ ποιήσεις τὸν νοσέοντα. εἰ δὲ

πολλοὺς τρόπους οἷόν τε εἴη ὑγιέα ποιέειν, τὸν ἀοχλότατον

χρὴ αἱρεῖσθαι· καὶ γὰρ ἀνδρα<γ>αθικώτατον τοῦτο καὶ τεχνι-

κώτατον ἄν τις ὑπολάβοι, ὅστις μὴ ἐπιθυμεῖ δημ{ι}οειδέος κι-

βδηλίης. ὁ δὴ διὰ πάντων τούτων δεόντως καὶ φιλαλήθως περὶ

μηροῦ ἐξαρθρήσεως διεσταλμένος πῶς συμβαίνει, εἴπερ μὴ κα-

ταρτισθεὶς ἐπέμενεν, ἀλλὰ πάλιν ἐξήρθρει, κατασιωπῆσαι; ἀλλ'

οὐχὶ πᾶν τοὐναντίον ὤφειλεν τὸ συμβα‹ῖ›νο‹ν› δηλῶσαι;

14   Στὴ συνέχεια, μετὰ τὴν προκείμενη ὀρθὴ πρόταση, ἀνακεφα-

λαιώνοντας τὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἀνάταξη ἐξαρθρήματος τοῦ μηροῦ

διασαφηνίζει μὲ τὰ ἑξῆς: Ὅπως ἀκριβῶς λοιπὸν ἔχουμε ἤδη πεῖ καὶ

προηγουμένως, μεγάλη εἶναι ἡ διαφορὰ στοὺς ἀνθρώπους ὡς πρὸς

τὶς φύσεις, στὸ ὅτι οἱ ἀρθρώσεις μετατοπίζονται εὔκολα καὶ ἀνα-

τάσσονται δύσκολα. Σὲ μερικοὺς δηλαδὴ ὁ μηρὸς ἀνατάσσεται χω-

ρὶς κανένα τεχνικὸ μέσο, ἀλλὰ μὲ μικρὴ ἔκταση, ὅσο μπορεῖ κανεὶς

νὰ κατευθύνει μὲ τὰ χέρια· ἐνῶ σὲ πολλοὺς ἤδη λυγίζοντας τὸ σκέ-

λος στὴν ἄρθρωση καὶ κάνοντας περιστροφικὴ κίνηση ἐπιτεύχθηκε

ἀνάταξη. Ἀλλὰ βέβαια τὰ περισσότερα (τῶν ἐξαρθρημάτων) δὲν

ἀνταποκρίνονται σὲ μιὰ τυχαία προετοιμασία. Γι' αὐτὸ πρέπει νὰ

γνωρίζει κανεὶς καλὰ τὰ σχετικὰ μὲ κάθε μία περίπτωση στὴν ὅλη

(ἰατρικὴ) τέχνη, νὰ χρησιμοποιεῖ ὅμως αὐτὰ ποὺ θεωρεῖ σωστά. Πρέ-

πει στὴν ὅλη ἄσκηση τῆς τέχνης νὰ ἐνδιαφέρεσαι κυρίως πῶς θὰ θε-

ραπεύσεις τὸν πάσχοντα. Ἐάν, ὅμως, εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν θεραπεύ-

σεις μὲ πολλοὺς τρόπους, πρέπει νὰ ἐπιλέξεις τὸν λιγότερο ὀχληρό·

γιατὶ μπορεῖ νὰ θεωρήσει κανεὶς ὅτι αὐτὸ ἁρμόζει κατεξοχὴν σὲ γεν-

ναῖον ἄντρα καὶ στὴν τέχνη, ὅποιος δὲν ἐπιθυμεῖ δημοφιλῆ τεχνά-

σματα. Αὐτὸς λοιπὸν ποὺ μ' ὅλα αὐτὰ δεόντως καὶ μὲ σεβασμὸ στὴν

ἀλήθεια ἔχει ἐκθέσει μὲ ἀκρίβεια τὰ σχετικὰ μὲ τὸ ἐξάρθρημα τοῦ

μηροῦ, πῶς εἶναι δυνατόν, ἐὰν βέβαια (ὁ μηρὸς) μετὰ τὴν ἀνάταξη

δὲν παρέμενε στὴ θέση του ἀλλὰ πάλι ἐξαρθρωνόταν, νὰ τὸ ἀπο-

σιωπᾶ; Ἀλλὰ τουναντίον δὲν ὄφειλε νὰ δηλώσει αὐτὸ τὸ φαινόμενο;

Σχόλια: 

14.2. τὰ{ς}: ὁ Sch.1 υἱοθετεῖ τὴ γραφὴ τοῦ L (σημειώνοντας: «τὰς sc. λέξεις»), τὴν ὁποία ὁ Di.2 διορθώνει σὲ τοὺς μὲ διόρθωση σὲ καταρτισμοὺς καὶ τῆς γραφῆς καταρτισμου τοῦ ἑπόμενου στίχου· οἱ KK.3 διορθώνουν σὲ τὰ (τὰ{ς}), ποὺ νοηματικὰ τουλάχιστον εἶναι πιὸ πρόσφορο ἐδῶ (ὅπως καὶ σὲ πολλὲς ἄλλες ἀνάλογες περιπτώσεις). Υἱοθετήσαμε τὴν αἰτ. οὐδ. τῶν KK.3, θεωρώντας ὅτι τὸ προηγούμενο λέξει φαίνεται νὰ στηρίζει μᾶλλον τὴν παλαιογραφικὰ εὔλογη ὑπόθεση παραφθορᾶς ἀρχικῆς γραφῆς τὰ σὲ τὰς παρὰ τὴν ἄποψη τοῦ Sch.1 γιὰ ἀρχικὴ γραφὴ τὰς (δηλ. τὰς λέξεις).

4. εἰρήκαμεν, μέγα: ειρηκα|μεν παρα L, ἀντὶ τοῦ εἴρηται, μέγα τῶν Ἱππ. χφφ. (καὶ ἐκδ.). Οἱ KK.3 γράφουν εἰρήκαμεν, €παρὰ€, ἐνῶ οἱ Di.2 καὶ Sch.1 διορθώνουν τὸ παρα τοῦ L σὲ μέγα (κατὰ τὸν Ἱππ.) καὶ ὁ Blomquist4 (33, 92.13) προτείνει ἐπι­πρόσθετα διόρθωση του ειρηκαμεν σὲ εἴρηται (εἴρηται, μέγα, ὅπως στὸν Ἱππ.). Ὁ Sch.1 σημειώνει: «f. in archetypo παρα ad κατασκευης vocem (p. 28.2 [κατωτ. στ. 7]) corrigendam in mg. adscriptum errore huc tractum est»· ἀλλ', ὅπως παρατηρεῖ ὁ Blomquist4, μιὰ τέτοια ἐξήγηση εἶναι ἀπίθανη ἐδῶ γιατὶ τὸ παρα βρίσκεται μακριὰ ἀπὸ τὸ κατασκευῆς καὶ ἑπομένως τὸ παρα πρέπει νὰ εἶναι ἐσφαλμένη γραφὴ τοῦ μεγα λόγω τῆς ὁμοιότητας μεταξὺ Μ καὶ Π. Ἡ διόρθωση, ἔτσι, τοῦ παρα σὲ μέγα φαίνεται καὶ παλαιογραφικὰ εὔλογη. Δὲν φαίνεται ὅμως ἐξίσου εὔλογη καὶ ἡ διόρθωση τοῦ ειρηκαμεν σὲ εἴρηται, ποὺ προτείνει ἐπιπρόσθετα ὁ Blomquist4 (κα­τὰ τὸν Ἱππ. καὶ πάλι), μὲ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι τὸ -μεν τῆς κατάληξης προῆλθε ἀπὸ ἕνα ὑπεργεγραμμένο (superscriptum) μεγα τὸ ὁποῖο διόρθωνε τὸ παρα. Ἀντίθετα, ὅπως νομίζουμε, τὸ παρα τοῦ L ἐξηγεῖται –πέραν τῆς ὁμοιότητας Μ καὶ Π– μὲ τὴν προσπάθεια ἀποφυγῆς αὐτοῦ ποὺ φαινόταν σὰν διττογραφία (-ΜΕΝΜΕ-). Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι ὁ L δίνει γραφὴ ειρηκαμεν καὶ στὸ 2.10.3-4, ἀντὶ τοῦ εἴρηται ἐπίσης τοῦ Ἱππ. (χφφ. καὶ ἐκδ.), καὶ γραφὴ ειρικα (εἴρηκα) στὸ 3.7.10, ἀντὶ τοῦ εἴρηται τῶν πλείστων χφφ. (καὶ τῶν ἐκδ., διαφ. γρ. εἴρηκα) τοῦ Ἱππ. (πβ. καὶ 3.4.22: εἴρηκα Ἱππ. καὶ Ἀπ.), ἐνῶ σὲ ἄλλες περιπτώσεις ὁ Ἀπ. ἀκολουθεῖ τὸν Ἱππ. στὴ χρήση τῆς γραφῆς εἴρηται (1.10.22, 2.14.17, 3.8.31, 3.17.12, 3.18.8 καὶ 27, πβ. καὶ 2.6.2 προείρηται)· κι ὅτι στὸ 3.17.7 ὁ Ἀπ. χρησιμοποιεῖ, ὅπως καὶ ἐδῶ, τὸ α´ πληθ. τοῦ ἐνεργ. παρακ. ὑπεδεδείχαμεν.

5. εὐμετάβλητα: τὰ χφφ. (καὶ οἱ ἐκδ.) τοῦ Ἱππ. δίνουν τὴ γραφὴ εὐέμβλητα (κ.τ.τ.: βλ. Li.5), ποὺ υἱοθετοῦν οἱ Di.2 καὶ Sch.1 (ἀντὶ τοῦ ευμεταβλητα τοῦ L, ποὺ υἱοθετεῖται ἀπὸ τοὺς KK.3). Τὸ κείμενο τοῦ Ἱππ. εἶναι σαφῶς πληρέστερο: μέγα τὸ διαφέρον ἐστὶ τῶν φυσίων τοῖσιν ἀνθρώποισιν ἐς τὸ εὐέμβλητα εἶναι καὶ δυσέμ­βλητα· καὶ διότι μέγα διαφέρει, εἴρηται πρόσθεν ἐν τοῖσι περὶ ὤμου. Ἡ διόρθωση τοῦ ευμεταβλητα σὲ εὐέμβλητα εἶναι εὔλογη, ἀλλ' ὄχι ἀπαραίτητη· ἡ ἀπόκλιση ἀπὸ τὸν Ἱππ. φαίνεται νὰ ἀνήκει καὶ ἐδῶ στὸν Κιτιέα ἰατρό (μολονότι καὶ τὸ σχετικὸ λῆμμα τοῦ Γαληνοῦ [Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 741.1 κἑ.] συμφωνεῖ μὲ τὰ Ἱππ. χφφ.).

8. κατιθῦναι: τὰ χφφ. καὶ οἱ ἐκδ. τοῦ Ἱππ., μετὰ τὸ ἀλλ' ὀλίγης μὲν κατατάσιος, ὅσον τῇσι χερσὶ κατιθῦναι, δίνουν τὴ φράση βραχείης δὲ κιγκλίσιος, πού, ὅπως παρατηρεῖ ὁ Blomquist4 (33, 92.17, καὶ σελ. 29 σημ. 29: γιὰ τὸν τύπο τοῦ λάθους), παραθέτει καὶ σχολιάζει ὁ Γαληνός (ὅ.π. 742.2 [4] κἑ.), κάποιος δὲ ἀπρόσεκτος ἀντιγραφέας τοῦ κειμένου τοῦ Ἀπ. ἔχει παραλείψει. Ἡ παρουσία τοῦ μὲν (στ. 7) στὸν L συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ὑπόθεσης αὐτῆς (μολονότι παραλείπεται καὶ στὰ Ἱππ. χφφ. HK καὶ Ea.c. τοῦ Li.5)· καὶ τὸ δὲ τοῦ στ. 8 (πολλοῖς δὲ κ.λπ.) φαίνεται νὰ ἐξηγεῖ ἐν μέρει τὴν παράλειψη τοῦ βραχείης δὲ κιγκλίσιος ὡς ὀφειλόμενη σὲ ἀπροσεξία μᾶλλον παρὰ ὡς σκόπιμη ἐπιλογὴ τοῦ Ἀπ. ἀλλὰ καὶ τὴν παρουσία τοῦ μὲν (κατὰ τὸν Ἱππ., καὶ λόγω τοῦ ἐδῶ ἑπόμενου δὲ). Μὲ ἀμφιβολίες πολλὲς υἱοθετήσαμε τὸ κείμενο τοῦ L (καὶ τῶν ἐκδ.), μολονότι δὲν ἀποκλείεται –ἐπίσης– τὸ ἐδῶ μὲν νὰ ἀποτελεῖ μεταγενέστερη προσθήκη ἀπὸ ἀντιγραφέα κατ' ἐπί­δραση τοῦ Ἱππ. ἢ / καὶ τοῦ ἑπομένου δέ.

10. οὐδ' ἐνακούει {ἀπὸ} τῆς τυχούσης παρασκευῆς: δὲν (οὔτε ποὺ) ἀνταπο­κρίνονται σὲ μιὰ τυχαία προετοιμασία (γιὰ τὸ ἐνακούω μὲ τὴ σημασία τοῦ «ὑπακούω, ἀνταποκρίνομαι» βλ. LSJ96 σ.λ., ΙΙ.). Ὁ L δίνει τὴ γραφὴ ουδενακουη απο της τ. π., τὰ χφφ. (καὶ οἱ ἐκδ.) τοῦ Ἱππ. οὐκ ἐνακούει τῆς τ.π. (τὸ ἴδιο καὶ τὸ παράθεμα τοῦ Γαληνοῦ, Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 742.15). Ὁ Di.2 γράφει οὐδὲν ἀκούει ἀπὸ τῆς τ. π. (ὀβελίζοντας –κατὰ τὸν Ἱππ. [καὶ τὸν Γαλ.]– τὸ απο) καὶ ὁ Sch.1 οὐδὲν ἀκούει ἀπὸ τῆς τ. π.)· οἱ KK.3 γράφουν οὐδ' ἐνακούει ἀπὸ τῆς τ. π. (εἰσάγοντας –κατὰ τὸν Ἱππ. [καὶ τὸν Γαλ.]– τὸ ἐνακούει, ποὺ ἀπαντᾶ κ.ἀ. στὸν Ἱππ. καὶ στὸν Γαλ. μὲ τὴν ἐδῶ σημασία)· ὁ Blomquist4 (33, 92.19), τέλος, ὑποστηρίζει τὴν πλήρη ἐξομοίωση πρὸς τὸ κείμενο τοῦ Ἱππ. (καὶ τοῦ Γαλ.), θεωρώντας πὼς τὸ οὐδ' (οὐδὲ) δὲν δικαιολογεῖται ἐδῶ (ἀλλὰ ὀφείλεται σὲ ἐσφαλμένη ἀνάγνωση τοῦ κειμένου ἀπὸ τὸν ἀντιγραφέα) καὶ πὼς τὸ ἐνακούω συντάσσεται μόνο μὲ ἁπλῆ γενική. Μὲ πολλοὺς δισταγμοὺς γράψαμε οὐδ' ἐνακούει (κατὰ τὸν L, καὶ τοὺς KK.3), μὲ τὴ σκέψη ὅτι τὸ οὐδ' εἶναι ἀνεκτὸ ἐδῶ, μὲ τὴ σημασία «οὔτε ποὺ/δὲν ἀνταποκρίνονται»· καὶ υἱοθετήσαμε τὸν ὀβελισμὸ τοῦ απο, κατὰ τὸν Ἱππ. (καὶ τὸν Γαλ.), τὸν Di.2 καὶ τὸν Blomquist4, στὸ εὔλογο ἐπιχείρημα τοῦ ὁποίου ὅτι τὸ απο τοῦ L ἐπαναλήφθηκε ἐσφαλμένα ἀπὸ τὸ ἀπ' οὐδεμιῆς κατασκευῆς τῶν στ. 6-7 μπορεῖ νὰ προσθέσει κανεὶς τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ὁ ἀντιγραφέας, διαβάζοντας ἐσφαλμένα ἀκούει, δὲν ἀποκλείεται νὰ ἐπηρεάστηκε ἀπὸ τὴ συνήθη σύνταξη τοῦ ἀκούω μὲ ἀπὸ + γεν. (βλ. LSJ96 σ.λ., III.6). Σὲ κάθε περίπτωση, οἱ ἀμφιβολίες παραμένουν ἔντονες (καθὼς μάλιστα οἱ ἀποκλίσεις τοῦ Ἀπ. ἀπὸ τὸν Ἱππ. εἶναι καὶ στὸ ἐδῶ χωρίο οὐκ ὀλίγες).

  1. Schöne, H. (1896), Apollonius von Kitium: Illustrierter Kommentar zu der hippokrateischen Schrift Περὶ ἄρθρων, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  2. Dietz, F. R. (1834), Apollonii Citiensis, Stephani, Palladii, Theophili, Meletii, Damascii, Ioannis, aliorum Scholia in Hippocratem et Galenum, Vols. I-II, Königsberg.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  3. Kollesch, J. & Kudlien F. (1965), Apollonii Citiensis in Hippocratis De articulis commentarius, Vol. XI.1.1, CMG Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  4. Blomqvist, J. (1974), Der Hippokratestext des Apollonios von Kition, Scripta Minora, 1973-1974,1 Lund.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  5. Littré, É. (1839-1861), Oeuvres complètes d'Hippocrate, Paris.a↑ b↑
  6. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑