You are here

*T2

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Inscr. in dactyliolitho Citii (CM)
  1. [Vid. Kyriazes, Κυπρ. Χρον. 1 (1923) p. 76.]
  2. 1 Diagoras, cuius nomen in dactyliolitho Citii (nunc in CM) inscriptum est, fortasse (sed «Κατὰ πᾶσαν βεβαιότητα» [i.e. certo] Kyriazes) idem cum Diagora Cyprio medico est (vid. et Lucaides 26 n. 41, et infra adnot. ad loc.).
Ἐπιγρ. σὲ δακτυλιόλιθο Κιτίου (ΚΜ)

Τοῦ Διαγόρα.

Σχόλια: 

Ἐπιγραφὴ σὲ δακτυλιόλιθο ποὺ βρέθηκε στὴ Λάρνακα (στὴ θέση τοῦ ἀρχαίου Κιτίου) λίγα χρόνια πρὶν ἀπὸ τὸ 1923 καὶ βρίσκεται ἔκτοτε στὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο Λευκωσίας (ἀπ' ὅπου καὶ ἡ φωτογρ. τῆς Εἰκ. 63). Ὁ δακτυλιόλιθος, «ἐκ σκληροῦ λίθου», ὅπως σημείωνε τὸ 1923 ὁ Ν.Γ. Κυριαζῆς1 (Κυπρ. Χρον. 1 [1923], σελ. 76), «φέρων ἐπιγραφὴν «Διαγόρου» πέριξ προσώπου παριστῶντος, κατά τινας, τὴν κεφαλὴν Μεδούσης» (...), «Κατὰ πᾶσαν βεβαιότητα (...) ἀνῆκεν εἰς Διαγόραν τὸν Κύπριον ἰατρὸν, ὅστις ἔζη ἐν Κύπρῳ, ἔνθα καὶ ἦτο γνωστὸς ὡς ἰατρός (...)»· καὶ κατέληγε ὁ ἴδιος: «Ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ δακτυλιόλιθος «Διαγόρου» ἀνευρέθη ἐν Λάρνακι, θὰ ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι οὗτος ἦτο Κιτιεὺς ἢ τουλάχιστον ὅτι ἐξήσκει τὴν ἰατρικὴν ἐν Κιτίῳ, ἐφ' ὅσον ὁ ἐν λόγῳ δακτυλιόλιθος ὄντως ἀνῆκεν εἰς τὸν ἰατρὸν Διαγόραν» (βλ. καὶ Λουκαΐδη, ΙατρΑΚ2 26 σημ. 41: κατωτ.). Καθὼς εἶναι –σὺν τοῖς ἄλλοις (βλ. κατωτ.)– ἀβέβαιη ἡ ἀκριβὴς χρονολόγηση τῆς ἐπιγραφῆς τοῦ δακτυλιολίθου, ἀβέβαιη –μολονότι εὔλογη– παραμένει καὶ ἡ ὑπόθεση ταύτισης τοῦ ἐδῶ Διαγόρου μὲ τὸν Κύπριο ἰατρὸ Διαγόρα.

1. Διαγόρου: Ἐκτὸς ἀπὸ τὸν ἰατρὸ Διαγόραν τὸν Κύπριον (καὶ τὸν πολυύμνητο πύκτη Διαγόρα τὸν Ρόδιο, ποὺ πρῶτος ἀπαθανάτισε ὁ Πίνδαρος, τὸν ὀνομαστὸ λυρικὸ ποιητὴ Διαγόρα τὸν Μήλιο, ποὺ κατηγορήθηκε γιὰ ἀθεΐα [βλ. καὶ ΑΚυΓ33 27 *F3a-b], καὶ πολλοὺς ἄλλους: βλ. χαρακτηριστικὰ LGPN14 σ.λ. Διαγόρας), τὸ ἴδιο ὄνομα –ἐξ ὅσων μέχρι τώρα γνωρίζουμε– φέρουν ἄλλοι δύο ἐπιφανεῖς Κύπριοι: (α´) Ὁ Διαγόρας Τεύκρου ὁ εἰς αἰῶνα γυμνασίαρχος, ὁ ὁποῖος, στὴν Ὕστερη πιθανῶς Ἑλληνιστικὴ περίοδο, στὰ τέλη τοῦ 2ου ἢ μᾶλλον στὶς ἀρχὲς τοῦ 1ου αἰ. π.Χ. (PPC5 Δ 16 σ.λ. Διαγόρας Τεύκρου: "II/Ia", TSal16 44 [μὲ τὴν παλαιότερη βιβλιογραφία]: « Ier siècle ? », ISal7 2 (σελ. 11): "Late Hellenistic ?", CIS8 XXXI: "Late Hellenistic or early Roman period", Hommossany Μελέτες9 114: «στα τέλη της Πτολεμαϊκής εποχής ή στις αρχές της Ρωμαϊκής (100 π.Χ.-50 μ.Χ.)», LGPN14 ὅ.π.: "ii AD", βλ. καὶ ΑΚΕΠ10 Δβ´ 26.2: [πιὸ γενικά] «τῆς Ἑλληνιστικῆς περιόδου»), ἀφιερώνει Ἑρμεῖ Ἐπηκόῳ κυλινδρικὸ βωμὸ ἐνεπίγραφο (Εἰκ. 122), ποὺ βρέθηκε στὴν ἀνατολικὴ στοὰ τοῦ Γυμνασίου τῆς Σαλαμῖνος· καὶ (β´) ὁ Διαγόρας ὁ ἱερεὺς τοῦ Ἀπόλλωνος, ὁ ὁποῖος, ὅπως μαρτυρεῖ ἡ ἐνεπίγραφη βάση τοῦ ἀγάλματος ἡ ὁποία βρέθηκε στὸ Ἱερὸ τοῦ Ἀπόλλωνος Ὑλάτου στὸ Κούριο κατὰ τὶς ἀνασκαφὲς τῆς Ἀμερικανικῆς ἀποστολῆς στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ '80, ἀφιερώνει Φίλιππον Καλλιστράτου τὸν αὑτοῦ πατέρα, τὸ β´ ἥμισυ πιθανῶς τοῦ 2ου αἰ. π.Χ. (βλ. V. Karageorghis, BCH11 106 [1982] 727: «Mme I. Nicolaou, épigraphiste du Musée de Chypre, date l'inscription, d'après la forme des caractères, de la seconde moitié du IIe s. av. n. ère», D. Buitron, RDAC12 1983, 228: "dated by the letter forms to the 2nd century B.C." καὶ σημ. 3 "Dr. Ino Nicolaou of the Cyprus Museum suggested this dating of the inscription", καὶ SEG13 32 [1982] 384 no. 1375: "2nd half of the 2nd cent. B.C." [μὲ παραπομπὴ στὴν ed. pr. τοῦ Β. Καραγιώργη11 ὅ.π., καὶ στὴ Buitron12 ὅ.π.: "cf. D. Buitron12"], ἀλλά: "iii/ii BC" –καὶ "AMARGETTI"– στὸ LGPN14 σ.λ. Διαγόρας 3, μὲ παραπομπὴ στὴν ἔκδ. SEG13 ὅ.π.). Τούτων οὕτως ἐχόντων, καὶ καθὼς ὁ Διαγόρας ὁ Κύπριος ἰατρὸς φαίνεται νὰ ζεῖ ὄχι πολὺ πρὶν ἀπὸ τοὺς ἄλλους (ἀκμάζοντας πιθανῶς περὶ τὰ μέσα τοῦ 3ου αἰ. π.Χ.: βλ. κατωτ. F3 καὶ F4), τὰ χρονολογικὰ δεδομένα δὲν ἀποκλείουν κατ' ἀνάγκη –μολονότι δύσκολα μπορεῖ νὰ χρονολογηθεῖ ὁ ἐδῶ δακτυλιόλιθος σὲ χρόνους ὄψιμους– τὴν ταύτιση τοῦ ἐδῶ Διαγόρου μὲ ἕναν ἀπὸ τοὺς τρεῖς ἀνωτέρω ἐπωνύμους Κυπρίους. Καθὼς ὅμως ὁ Διαγόρας Τεύκρου ὁ εἰς αἰῶνα γυμνασίαρχος φαίνεται νὰ εἶναι Σαλαμίνιος καὶ ὁ Διαγόρας ὁ ἱερεὺς τοῦ Ἀπόλλωνος Κουριεύς, πιὸ εὔλογη σχετικὰ –ἀλλὰ προφανῶς ἀβέβαιη– φαίνεται ἡ ταύτιση μὲ τὸν διάσημο Κύπριον ἰατρό, ποὺ ὄντως, κατὰ τὸν Κυριαζῆ1 ὅ.π., «θὰ ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσει ὅτι οὗτος ἦτο Κιτιεὺς ἢ τουλάχιστον ὅτι ἐξήσκει τὴν ἰατρικὴν ἐν Κιτίῳ» (πβ. Papaxen. ZyMA14 61: "Er [sc. Diagoras] lebte im 3. Jh. v.Chr., und nach einem Hinweis stammt er aus Kition", μὲ παραπομπὴ [στὴ σημ. 1] στὸν Κυριαζῆ1 ὅ.π.). Ἀξιοσημείωτη εἶναι καὶ ἡ ὅλη παρατήρηση τοῦ Θ. Χρ. Λουκαΐδη (ΙατρΑΚ2 26 σημ. 41): «Ὅτι δ' ὁ δακτυλιόλιθος οὗτος ἀνῆκεν εἰς τὸν ἰατρὸν Διαγόραν ἢ ὅτι ὁ Διαγόρας οὗτος τοῦ δακτυλιολίθου ἦτο ἰατρὸς καταφαίνεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι τὰ ψηφία τοῦ ὀνόματος Διαγόρας εἶναι χαραγμένα πέριξ κεφαλῆς Μεδούσης. Τῆς δὲ Μεδούσης ἡ σχέσις πρὸς τὴν ἰατρικὴν καταφαίνεται ἐκ τοῦ μύθου, ὅτι ἡ Ἀθηνᾶ ἐχάρισεν εἰς τὸν Ἀσκληπιὸν τὸ αἷμα τῆς δεξιᾶς φλεβὸς τῆς Μεδούσης, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἰαματικὰς ἰδιότητας. Ἐκ δὲ τῆς ἀνευρέσεως τοῦ δακτυλιολίθου εἰς τὸ Κίτιον συμπεραίνομεν ὅτι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὁ Διαγόρας ἔζη εἰς Κίτιον.» Ἡ ταύτιση τῆς παράστασης τοῦ δακτυλιολίθου μὲ τὴ Μέδουσα, παρὰ τὶς ὅποιες ἀντιρρήσεις (πβ. τὴ διατύπωση τοῦ Κυριαζῆ, ὅ.π.: «πέριξ προσώπου παριστῶντος, κατά τινας, τὴν κεφαλὴν Μεδούσης»), φαίνεται νὰ ἐπιβεβαιώνεται ἀπὸ διάφορες ἀπεικονίσεις τῆς Μέδουσας στὴν Κύπρο, ὅπως στὶς παραστάσεις μὲ τὸν Περσέα, τὴ Μέδουσα καὶ τὴν Ἀθηνᾶ σὲ σκαραβαῖο ἀπὸ ἀμέθυστο τοῦ α´ ἡμίσεος τοῦ 6ου αἰ. π.Χ. καὶ σὲ σκαραβαῖο ἀπὸ ἀχάτη τοῦ τέλους τοῦ 6ου αἰ. π.Χ. ποὺ βρέθηκε στὴν Ἀμαθοῦντα (Καραγιώργης, ΕΘΗρΑΚ15 96-97.55-56, ἐδῶ Εἰκ. 123.1), στὴν ἀσπίδα τοῦ Γηρυόνη σὲ ἀκέφαλο ἀσβεστολιθικὸ ἄγαλμά του ἀπὸ τοὺς Γόλγους χρονολογούμενο στὸ β´ ἥμισυ τοῦ 6ου αἰ. π.Χ. καὶ –χωρὶς τὴν Ἀθηνᾶ ἀλλὰ μὲ τὸν ἥρωα Χρυσάορα καὶ τὸ φτερωτὸ ἄλογο Πήγασος νὰ ξεπηδοῦν ταυτόχρονα ἀπὸ τὸν ἀποκεφαλισμένο λαιμὸ τῆς Μέδουσας, πλασμένοι ἀπὸ τὸ αἷμα τῆς κεφαλῆς της– σὲ σαρκοφάγο ἀπὸ τοὺς Γόλγους χρονολογούμενη στὸ β´ τέταρτο τοῦ 5ου αἰ. π.Χ. (AnAC16 128-29.193 καὶ 204.331 [VIEW 1], ΕΘΗρΑΚ15 60-61.24), ἀλλὰ καὶ στὴν παράσταση μὲ τὸν Ἡρακλῆ καὶ τὴ Μέδουσα σὲ σφραγιδόλιθο τοῦ 500 περίπου π.Χ. (ΕΘΗρΑΚ15 84-85.39 [ἐδῶ Εἰκ. 123.2]). Καὶ ἔτσι, ὅμως, οἱ ἀμφιβολίες γιὰ τὴν ταύτιση τοῦ ἐδῶ Διαγόρου μὲ τὸν ἰατρὸ Διαγόραν τὸν Κύπριον εὔλογα παραμένουν.

  1. Κυριαζῆς, Ν. Γ. (1923), Ἡ Ἰατρικὴ ἐν Κύπρῳ, Κυπριακὰ Χρονικά 1: a↑ b↑ c↑
  2. Λουκαΐδης, Θ. Χ. (1953), Ἡ ἰατρικὴ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις Κυπρίοις, Λευκωσία.a↑ b↑
  3. Βοσκός, Α. Ι. (2002), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 3. Πεζογραφία, τóμ. 3, Λευκωσία.
  4. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη .a↑ b↑ c↑
  5. Michaelidou-Nicolaou, I. (1976), Prosopography of Ptolemaic Cyprus, Studies in Mediterranean Archaeology,vol. XLIV Göteborg .
  6. Chavane, M. J. & Yon M. (1978), Salamine de Chypre, X: Testimonia Salaminia, 1, CIS Maison de l' Orient Méditerranéen Ancien - Centre d' Archéologie Chypriote Paris.
  7. Mitford, T. B. & Nicolaou I. (1974), The Greek and Latin Inscriptions from Salamis, Vol. 6, Salamis Nicosia, Cyprus.
  8. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.
  9. el Hommossany, N. (1994), Μελέτες πάνω στους θεσμούς των πόλεων της Κύπρου κατά την Πτολεμαϊκή περίοδο, Αθήνα.
  10. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.
  11. Karageorghis, V. (1982), Chronique des fouilles et découvertes archéologiques à Chypre en 1981 , BCH 106: 685-744.a↑ b↑
  12. (1969), Report of the Department of Antiquities, Cyprus, Nicosia, Cyprus.a↑ b↑ c↑
  13. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.a↑ b↑
  14. Papalexopoulos, A. (1981), Zypriotische Medizin in der Antike, Würzburg.
  15. Καραγιώργης, Β. (1998), Ἕλληνες Θεοί καί Ἥρωες στήν Ἀρχαία Κύπρο, Αθήνα.a↑ b↑ c↑
  16. Karageorghis, V., Mertens J.. R. & Rose M.. E. (2000), Ancient Art of Cyprus: The Cesnola Collection in The Metropolitan Museum of Art, New York.