You are here

F2

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Plin. Nat. hist. 20.198

1Papaveris sativi tria2 diximus genera et sponte nascentis alia promi- 

simus3. E4 sativis albi calix5 ipse teritur et ‹e› vino6 bibitur somni causa;

semen elephantiasi medetur . E nigro papavere sopor7 gignitur scapo8

inciso, ut Diagoras ↓ suadet, cum turgescit, ut Iollas9 , cum deflore-

  scit10, hora sereni11 diei tertia12, hoc est cum ros in eo exaruerit. Incidi iubent sub capite et calice, nec in alio genere ipsum inciditur caput.

  1. [Vid. Plin. Nat. hist. (lib. 20) edd. Mayhoff (vol. III, 1892 / repr. 1967), Jones (vol. VI, 1951/1961), André (livre 20, 1965; cum siglis): «edd.» infra
  2. 1 tria Hard., it. edd.: ita VdT; om. Epg
  3. 1-2 promisimus VdT, edd.: proximus Ep; proxime g
  4. 2 et pro e VEp; sed g ‖
  5. calyx plur. ‖
  6. e ante vino add. Gel., edd. (om. codd.)
  7. 3 sapor vett. ‖
  8. capite (pro scapo) coni. Dal.
  9. 4 ut Iollas sec. Eg (ut iollas) edd.: uitiollas VF; uti olla pdT
  10. 4-5 defloruerit dT
  11. 5 serenadT ‖
  12. tertia V2, Sill., edd.: om. cett., vett.
Πλίν. Φυσ. ἱστ. 20.198

Τῆς ἥμερης παπαρούνας ἔχουμε μνημονεύσει τρία εἴδη καὶ τῆς ἄ-

γριας ἔχουμε ὑποσχεθεῖ (νὰ περιγράψουμε καὶ) ἄλλα. Ἀπὸ τὶς ἥμε-

ρες, τῆς λευκῆς ὁ κάλυκας τρίβεται καὶ πίνεται μὲ κρασὶ χάριν ὕ-

πνου· ὁ σπόρος θεραπεύει τὴν ἐλεφαντίαση. Ἀπὸ τὴ μαύρη παπα-

ρούνα λαμβάνεται ναρκωτικὸ ἀφοῦ γίνουν ἐντομὲς στὸ στέλεχος,

ὅπως συμβουλεύει ὁ Διαγόρας, ὅταν σχηματίζονται οἱ κάλυκες,

(ἤ,) ὅπως ὁ Ἰόλλας (συμβουλεύει), ὅταν πέφτουν τὰ ἄνθη, τὴν τρίτη

ὥρα μιᾶς ἡμέρας αἴθριας, τουτέστιν ὅταν τὸ ἄνθος στὸ φυτὸ ἔχει

ξηρανθεῖ. Συμβουλεύουν νὰ γίνεται ἡ ἐντομὴ κάτω ἀπὸ τὴν κεφαλὴ

καὶ τὸν κάλυκα, οὔτε νὰ τέμνεται κατ' ἄλλον τρόπο ἡ ἴδια ἡ κεφαλή.

Σχόλια: 

Πηγή: Plinius, Nat. hist. 20.198 (Πλίνιος, Φυσ. ἱστ. 20.198)· βλ. ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.λ. Plinius.

1 κἑ. papaveris sativa tria (...) genera et sponte nascentis alia (...): Κατὰ τὸν Πλίνιο 20.168, papaveris sativi tria genera: candidum [ἢ album, ὅπως ἐδῶ], cuius semen tostum in secunda mensa cum melle apud antiquos dabatur (...). alterum genus est papaveris nigrum, cuius scapo inciso lacteus sucus excipitur. tertium genus rh<oe>an vocant Graeci, id nostri erraticum. Καὶ στὸ 20.204 κἑ., Inter sativa et silvestria medium genus, quoniam in arvis, sed sponte nasceretur, rh<oe>am vocavimus et e<r>raticum. (..., 205) Silvestrium unum genus ceratitim vocant, nigrum (..., 207). Alterum e silvestribus genus heraclium vocatur, ab aliis aphro<des>, κ.λπ. (βλ. καὶ André NPlR1 σ.λ. papaver). Πβ. Διοσκ. Πεδάν. Ὕλ. ἰατρ. 4.63.1 κἑ., μήκων ῥοιάς· ὠνόμασται διὰ τὸ ταχέως τὸ ἄνθος ἀποβάλλειν· φύεται δὲ ἐν ἀρούραις ἦρος, ὅτε καὶ συλλέγεται. (..., 2) ταύτης κεφαλὰς πέντε ἢ ἓξ ἐν οἴνου κυάθοις τρισὶν ἑψήσας, ὥστε εἰς δύο ἀγαγεῖν, πότιζε οὓς ἂν βούλῃ ὑπνῶσαι. (...) τὰ δὲ φύλλα σὺν ταῖς κωδίαις καταπλασθέντα φλεγμονὰς ἰᾶται· καὶ τὸ ἀπόζεμα δὲ αὐτῶν ὑπνοποιόν ἐστιν. (4.64.1) μήκων· ἡ μέν τις ἥμερος καὶ κηπευτή, ἧς τὸ σπέρμα ἀρτοποιεῖται εἰς τὴν ἐν ὑγιείᾳ χρῆσιν· καὶ σὺν μέλιτι δὲ ἀντὶ σησάμης αὐτῷ χρῶνται· καλεῖται δὲ θυλακῖτις, ἐπίμηκες ἔχουσα τὸ κεφάλιον καὶ τὸ σπέρμα λευκόν. ἡ δέ τις ἀγρία, ἐγκαθημένην ἔχουσα τὴν κωδύαν, σπέρμα μέλαν, ἣ δὴ καὶ πιθῖτις ὀνομάζεται, ὑπ' ἐνίων δὲ ῥοιὰς καὶ αὐτὴ διὰ τὸ ῥεῖν ἐξ αὐτῆς τὸν ὀπόν. τρίτη δὲ ἀγριωτέρα καὶ μικροτέρα καὶ φαρμακωδεστέρα τούτων, ἔχουσα τὴν κωδίαν ἐπιμήκη. (2) κοινὴ δὲ αὐτῶν δύναμις ψυκτική, (...) καὶ εἰς καταπλάσματα δὲ λεῖαι αἱ κωδύαι μετὰ ἀλφίτου πρὸς φλεγμονὰς καὶ ἐρυσιπλάσματα (: ἰσχυρὲς φλογώσεις καὶ πρηξίματα τοῦ δέρματος, ἀνεμοπυρώματα) μειγνύμεναι ἁρμόζουσι. (... [βλ. καὶ κατωτ. F4, πβ. F5], 4.65.1) μήκων κερατῖτις, ἣν ἔνιοι παράλιον καλοῦσιν, οἱ δὲ ἀγρίαν μήκωνα· φύλλα ἔχει λευκά, δασέα, ὅμοια φλόμῳ, πεπρισμένα τὴν περιφέρειαν ὥσπερ τῆς ἀγρίας μήκωνος καὶ τὸν καυλὸν ὅμοιον, ἄνθος ὠχρόν (..., 4.66.1) μήκων ἀφρώδης, ὑπὸ δέ τινων ἡρακλεία κληθεῖσα, καυλίον ἔχει σπιθαμιαῖον καὶ τὸ φύλλον σφόδρα μικρόν, στρουθίῳ ἐοικὸς καὶ καρπὸν παρ' αὐτῷ λευκόνκαὶ τὸ ὅλον δὲ βοτάνιον λευκὸν ἐστὶ καὶ ἀφρῶδεςῥίζαν δὲ λεπτήν, ἐπιπόλαιον. ταύτης ὁ καρπὸς συλλέγεται, ὅταν τελείως ἁδρυνθῇ θέρους, καὶ ξηρανθεὶς ἀποτίθεται. καθαίρει δὲ δι' ἐμέτων ὀξυβάφου πλῆθος σὺν μελικράτῳ λαμβανόμενος· ἰδίως δὲ ἡ τοιαύτη κάθαρσις ἐπιληπτικοῖς ἁρμόζει (συνοπτικά, 4.63-66 RV: μήκων ῥοιάς· οἱ δὲ ὀξύγονον, Ῥωμαῖοι παπάβερ ἄλβου<μ>, Αἰγύπτιοι ναντί. [64] μήκων ἥμερος κηπαῖος· οἱ δὲ χαμαισύκη, οἱ δὲ μήκων ῥοιάς, οἱ δὲ ὀξύγονον, Ῥωμαῖοι παπάβερ, Αἰγύπτιοι ναντί. μήκων ἄγριος· οἱ δὲ μήκων μέλας, Ῥωμαῖοι παπάβερ νίγρουμ. [65] μήκων κερατῖτις· οἱ δὲ παράλιον, οἱ δὲ ἀγρίαν μήκωνα, οἱ δὲ θαλάσσιον, Ῥωμαῖοι φαβιόλουμ μαρίνουμ, Ἄφροι σισσιμα<ν>εσσά. [66] μήκων ἀφρώδης, βλ. καὶ ΑΚυΓ1β´2 10a F16 σχόλ. σ.στ. 3 σ.λ. ἀναρίθμου μήκωνος [μὲ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία, ἰδιαίτερα γιὰ τὴ χρήση στὴν ἀρτοποιία καὶ στὴ μαγειρική], καὶ ἐδῶ Εἰκ. 64 καὶ 125)· πβ. ἐπίσης Γαλην. Π. ἁπλ. φαρμ. XII 72.13 [ιγ´. Περὶ μήκωνος] Μήκων ἡ μέν τις ῥοιὰς ὀνομάζεται, διότι ταχέως αὐτῆς ἀποῤῥεῖ τὸ ἄνθος. ἡ δέ τις ἥμερος, ἐπειδὴ κηπεύεται. καὶ μὴν καὶ δύο ἐπ' αὐταῖς εἰσιν ἕτεραι μήκωνες ἄγριαι, ἡ μὲν οἷον ἐγκαθημένην ἔχουσα τὴν κωδύαν, ἡ δὲ ἐπιμηκεστέραν μὲν ταύτης, ὅλη δ' αὐξανεστέρα καὶ αὐχμηροτέρα. ταύτης τῆς μήκωνος ὁ ὀπὸς ἀποῤῥεῖ, διὸ δὴ καί τινες ὀνομάζουσιν αὐτὴν ῥοιάδα. ἡ δὲ δύναμις ἁπασῶν ψυκτική. ἀλλὰ τῆς μὲν κηπευομένης, ἣν δὴ καὶ θυλακίτιδα προσαγορεύουσι, μετρίως ἐστὶν ὑπνῶδες τὸ σπέρμα λευκὸν ὀφθῆναι. ταῦτα ἄρα καὶ τοῖς ἄρτοις ἐπιπάττουσιν αὐτῶν καὶ σὺν μέλιτι δεύσαντες ἐσθίουσι. τῆς δὲ πρώτης ῥηθείσης, ἧς ταχέως ἀποῤῥεῖν φαμεν τὸ ἄνθος, ἰσχυρότερον ψύχει τὸ σπέρμα, ὥστε οὐκ ἂν αὐτῷ μόνῳ χρήσαιτό τις ἀλύπως, ὥσπερ τῆς κηπευομένης μέλιτι μιγνύων. ὑπνῶδες δέ ἐστιν ἱκανῶς οὕτω ληφθέν, ἀλλ' ὀλίγον ἐπιπάττουσιν αὐτὴν τοῖς τε διὰ μέλιτος πέμμασι καὶ ἰτρίοις καὶ τοῖς ἄρτοις. τῆς δὲ τρίτης ῥηθείσης τὸ σπέρμα μέλαν ὑπάρχον ἤδη φαρμακῶδές ἐστιν ἱκανῶς ψῦχον. ἡ δὲ τετάρτη ῥηθεῖσα φαρμακωδεστάτη πασῶν ἐστι καὶ κατὰ τὸ σπέρμα καὶ κατὰ τὰς κωδείας καὶ κατὰ τὰ φύλλα καὶ κατὰ τὸν ὀπόν· ἰσχυρῶς γὰρ ψύχει μέχρι νάρκης ἄγουσα καὶ νεκρώσεως, ὅθεν ἰατροῦ τὸ χρήσασθαι καλῶς αὐτῇ, μιγνύντα φαρμάκοις ἀμβλύνουσι τὸ τῆς ψύξεως ἰσχυρόν. ἔστι γὰρ ἐκ τῆς τετάρτης ἐσχάτης τε τάξεως τῶν ψυχόντων. ὡς δ' ἄν τις μάλιστα μεθόδῳ ποιοῖτο τὴν μίξιν, οὐ τῆς ἐνεστώσης πραγματείας ἴδιον, ἀλλὰ τῆς περὶ συνθέσεως φαρμάκων, ἣν ἐφεξῆς τῇδε γράφομεν. [ιδ´. Περὶ μήκωνος κερατίτιδος.] Μήκων κερατῖτις ὠνόμασται μὲν ἀπὸ τοῦ καρποῦ βραχεῖαν ἐπιστροφὴν ἔχοντος, ὥσπερ καὶ ἡ τῆλις, ὡς ἐοικέναι βοὸς κέρατι. καλεῖται δὲ ὑπό τινων παραλία μήκων, ἐπειδὴ τὰ πολλὰ πλησίον τῆς θαλάττης φύεται. δύναμιν δ' ἔχει τμητικὴν καὶ ῥυπτικήν, ὥστε ἡ μὲν ῥίζα τῆς πόας ἐν ὕδατι καθεψηθεῖσα μέχρι ἡμίσεος ἡπατικὰς ὠφελεῖ διαθέσεις. τὰ δὲ φύλλα καὶ τὰ ἄνθη τὰ ῥυπαρὰ σφόδρα καὶ κακοήθη τῶν ἑλκῶν ὀνίνησιν. ἀφίστασθαι δὲ αὐτῶν χρὴ καθαρῶν γενομένων τῶν ἑλκῶν. εἰς τοσοῦτον γὰρ ῥύπτειν πέφυκεν, ὥστε καὶ αὐτῆς τῆς καθαρᾶς σαρκὸς ἀποτήκειν τι. διὰ ταύτην γέ τοι τὴν ἰσχὺν οὐ τὸν ῥύπον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐσχάρας ἀφαιρεῖ τῶν ἑλκῶν. [ιε´. Περὶ μήκωνος ἡρακλείας.] Μήκων ἡρακλεία, καλεῖται δὲ καὶ ἀφρώδης, ὅτι σύμπασα λευκή τ' ἐστὶ καὶ ἀφρώδης οὖσα σμικρά. καθαρτικὸν δ' ἔχει φλέγματος τὸ σπέρμα.

3. elephantiasi medetur: ἐλεφαντίασις· εἶδος λέπρας, κατὰ τὸν Ἡσύχ. (σ.λ.), ἡ ὁποία, κατὰ τὸν ψ.-Γαλην. (Εἰσαγ. XIV 756.15), ἔσχε τὸ ὄνομα ἀπὸ ὁμοιότητος τῆς πρὸς ἐλέφαντα. τὸ γὰρ δέρμα τῶν ἐν τῷ πάθει τούτῳ κατεσχημένων παχύτερόν τε καὶ σκληρότερόν ἐστιν, ἐμφέρειαν ἔχον πρὸς τὸ τῶν ἐλεφάντων δέρμα. αἴτιον δὲ τοῦ πάθους φλέγμα παχὺ καὶ χολὴ μέλαινα, ἢ βλεννώδης μάλιστα ἐνσπειρομένη. οἱ γὰρ χυμοὶ οὗτοι θηριῶδες αὐτὸ ἀποφαίνουσιν. διὸ καὶ μόνη θεραπεία ἀνύσιμος ἐπὶ τῶν ἐλεφαντιώντων ἡ δι' ἐλλεβόρου λευκοῦ καὶ μέλανος. τινὲς δὲ τῶν παλαιοτέρων εἰς ἕξ διαιροῦσι τὸ πάθος αὐτό, εἰς ἐλεφαντίασιν, λεοντίασιν, ὀφίασιν, λέπραν καὶ ἀλωπεκίαν καὶ λώβην (...)· πβ. Παύλ. Νικ. Περὶ νοσημ. 93 (Περὶ ἐλεφαντιάσεως, σσ. 181-82 Ieraci Bio3) Τί ἐστιν ἐλεφαντίασις; <οὐ> τῇ τοῦ περισσοῦ καὶ μεγίστου καὶ ἰσχυροῦ τούτων ζῴων εἰσὶν πεπονθότες, ἀλλὰ περὶ τοῦ πάθους διὰ τὴν πρὸς τὸ θηρίον ὁμοιότητα τοῦ δέρματος τὴν προσηγορίαν ἔχει· ἔστι δὲ τραχύτης καὶ ἀνωμαλία τοῦ δέρματος ὀχθώσεις τε καὶ ἐπαναστάσεις ποιοῦσιν καὶ τῶν ὀφθαλμῶν ἐρυθήματα καὶ τῆς φωνῆς ἀσάφειαν <καὶ> ἀπορίαν. προϊόντι δὲ τῷ χρόνῳ τὰ ἄκρα χειρῶν καὶ ποδῶν καὶ ὤτων καὶ ῥινῶν καὶ χειλέων ἀποσήπεται (...)· βλ. καὶ Μ. Ἐτυμ.4 σ.λ. λεπρός, κ.ἄ. (γιὰ τὴν ἐτυμ. Chantraine5 σ.λλ. ἐλέφας καὶ λέπω / Μπαμπ.6 σ.λλ. ελέφαντας καὶ λέπι). Περὶ ἐλεφαντιάσεως ἔχουν γράψει πολλοί, ὅπως ὁ Ὀρειβάσιος (Ἰατρ. συναγ. 45.27 Ἐκ τῶν Γαληνοῦ. Περὶ ἐλεφαντιάσεως, 28 Ἐκ τῶν Ρούφου. Περὶ ἐλεφαντιάσεως, 29 Ἐκ τῶν Φιλουμένου. Τίς θεραπεία ἐλεφαντιάσεως, καὶ Ἐκλ. φαρμ. 76. 1 κ.ἑ. Περὶ ἐλεφαντιάσεως), ὁ Ἀέτιος (Λόγ. ἰατρ. 1.318. 1 κ.ἑ., κ.ἀ.), ὁ Παῦλος ἀπὸ τὴ Νίκαια (ὅ.π.), ὁ Λέων ὁ ἰατρός (Σύν. ἰατρ. 5.25 Περὶ ἐλεφαντιάσεως), κ.ἄ. Ὁ Πλίνιος ἀναφέρεται στὴν ἐλεφαντίαση καὶ στὰ προηγούμενα τῶν ἐδῶ (20.109 καὶ 144) καὶ στὰ ἑπόμενα (24.19, 25.60, 26.7 κ.ἑ.: Diximus elephantiasim ante Pompei Magni aetatem non accidisse in Italia, et ipsam a facie saepius incipientem, in nare prima veluti lenticula, mox in<c>rescente per totum corpus, maculosa variis coloribus et inaequali cute, alibi crassa, alibi tenui, dura, alibi ceu scabie aspera, ad postremum vero nigrescente et ad ossa carnes adprimente, intumescentibus digitis in pedibus manibusque. [26.8] Aegypti peculiare hoc malum [πβ. Εὐστ. Θεολ. Ἑξαήμ. 785.23 πρῶτος γὰρ παντὸς ἀνθρώπου ἐλεφαντιάσας ὁ Φαραώ, αἰσχρῷ τὸν βίον τέλει κατέλυσεν], κ.λπ., 28.127 καὶ 186, 30.118). Κατὰ δὲ τὸν Πλούταρχο (Συμποσ. [Ἠθ.] 731a-b), Φίλων ὁ ἰατρὸς διεβεβαιοῦτο τὴν καλουμένην ἐλεφαντίασιν οὐ πρὸ πολλοῦ χρόνου γνώριμον γεγονέναι, ἐγὼ δὲ καὶ μάρτυν παρεῖχον αὐτῷ ἐκ φιλοσοφίας Ἀθηνόδωρον (...) ἱστοροῦντα πρῶτον ἐν τοῖς κατ' Ἀσκληπιάδην (τὸν ἐκ Βιθυνίας, 1ος αἰ. π.Χ.) χρόνοις οὐ μόνον τὴν ἐλεφαντίασιν ἀλλὰ καὶ τὴν ὑδροφόβαν ἐκφανῆ γενέσθαι (βλ. ὅμως von Staden Heroph.7 568 σημ. 14).

4. Diagoras: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. Τ1.1 κἑ. σ.λ. Diagora, Τ2.1 σ.λ. Διαγόρου, F1.3 (Διαγόρας δὲ ὁ Κύπριος).

    Iollas: ὁ Πλίνιος τὸν μνημονεύει καὶ στὰ προηγούμενα (20.187, γιὰ φάρμακο κατὰ τῶν ἐπιφορῶν τῶν ὀφθαλμῶν: epiphoris oculorum) καὶ στὰ ἑπόμενα (34.104, σὲ χωρίο ὅπου γίνεται λόγος γιὰ τὴ χρήση τῆς καδμείας στὴν ἰατρική, μὲ ειδικὴ ἀναφορὰ στὴν ἄριστη καδμεία τῆς Κύπρου [103] καὶ στὴ λεπίδα χαλκοῦ τοῦ νησιοῦ: βλ. καὶ ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.λ. Plinius), συχνὰ δὲ στὸ βιβλίο 1, στὶς πηγὲς τῶν βιβλίων 12-13, 20-28 καὶ 33-35, ὅπου δηλαδὴ καὶ ὁ Διαγόρας (βλ. ἀνωτ. Τ1)· γιὰ τοὺς λόγους ὅμως ποὺ ἔχουν ἀναλυθεῖ ἀνωτέρω (Τ1 σχόλ. σ.στ. 1 κἑ. σ.λ. Diagora) καὶ καθὼς ἡ χρονολόγηση τοῦ Ἰόλλα εἶναι ἀβέβαιη, ἡ συσχέτιση μὲ τὸν Ἰόλλα δὲν προσφέρεται γιὰ περαιτέρω συμπεράσματα σχετικὰ μὲ τοὺς χρόνους ἀκμῆς τοῦ Κυπρίου ἰατροῦ.
   Οἱ σωζόμενες πληροφορίες γιὰ τὸν Ἰόλλαν δὲν εἶναι πολλές. Τὸν μνημονεύει ὁ Διοσκ. Πεδάν. στὸ Προοίμιο τοῦ Ὕλ. ἰατρ. 1.1 μεταξὺ τῶν πολλῶν οὐ μόνον ἀρχαίων ἀλλὰ καὶ νέων συνταξαμένων περὶ τῆς τῶν φαρμάκων σκευασίας τε καὶ δυνάμεως καὶ δοκιμασίας, πρῶτον ἀνάμεσα στοὺς ἀρχαίους: Ἰόλλας μὲν γὰρ ὁ Βιθυνὸς καὶ Ἡρακλείδης ὁ Ταραντῖνος ἐπ' ὀλίγον ἥψαντο τῆς αὐτῆς πραγματείας τὴν βοτανικὴν παντελῶς ἐάσαντες παράδοσιν, οὐ μὴν οὐδὲ τῶν μεταλλικῶν ἢ ἀρωμάτων πάντων ἐμνημόνευσαν. Κρατεύας δὲ ὁ ῥιζοτόμος καὶ Ἀνδρέας ὁ ἰατρός (οὗτοι γὰρ δοκοῦσιν ἀκριβέστερον τῶν λοιπῶν περὶ τοῦτο τὸ μέρος ἀνεστράφθαι) πολλὰς ῥίζας εὐχρηστοτάτας καί τινας βοτάνας ἀπαρασημειώτους εἴασαν. Τὸν μνημονεύει ἐπίσης ὁ Γαλην. στὸ Π. ἀντιδότ. XIV 6.14 κἑ. [5.12 Πῶς ἂν καλλίστη σκευάζηται ἡ θηριακή, γιὰ τὴν ὁποία βλ. σὺν τοῖς ἄλλοις Krug ΑρχΙ8 112 κἑ.]: ὁποῖα τά θ' Ἡρακλείδου τοῦ Ταραντίνου θηριακὰ καὶ Κρατεύα καὶ Διοσκορίδου καὶ Νίγρου καὶ Ἰόλλα καὶ Ῥούφου τοῦ Ἐφεσίου καὶ ἄλλων τινῶν, ἐπὶ τὴν διάγνωσιν αὐτῶν ἥκοντι πολὺ πλείονος αὐτοψίας δεῖ πρὸς τὸ διαγιγνώσκειν ἑκάστου φαρμάκου τήν τε ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν. ἔνια μὲν γὰρ παραποιοῦσιν οἱ καπηλεύοντες κ.λπ. (7.12 κἑ. ἡ ἀναφορὰ τοῦ Γαληνοῦ στὴν ἐπίσκεψή του στὴν Κύπρο: βλ. ἀνωτ. σχόλ. στὸ 31 *Τ3 σ.λ. Γαληνός). Τὰ δεδομένα αὐτὰ φαίνεται νὰ ὁδηγοῦν σὲ χρόνους μεταγενέστερους τοῦ Διαγόρα (πβ. π.χ. τὰ σχετικὰ μὲ τὸν Ἡρακλείδη τὸν Ταραντῖνο [ποὺ φαίνεται νὰ ἀκμάζει τὸ α´ ἥμισυ τοῦ 1ου αἰ. π.Χ.: βλ. ἀνωτ. 31 F5.5-6 σ.λ.], τὸν Κρατεύα [2/1 αἰ. π.Χ.: βλ. κατωτ. 35 *F5 σχόλ. σ.στ. 3 σ.λ.], ἀλλὰ καὶ τὸν Ἀνδρέα [3ος αἰ. π.Χ.: βλ. κατωτ. F3.2-3 σ.λ.]), προφανῶς ὅμως δὲν ἐπιτρέπουν ἀκριβέστερα –καὶ συνάμα ἀσφαλῆ– συμπεράσματα.

  1. André, J. (1985), Les noms de plantes dans la Rome antique, Collection d'études anciennes Paris.
  2. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.
  3. Ieraci, A. M. Bio (1996), Paolo di Nicea. Manuele medico, Hellenica et Byzantina Neapolitana. Collana di Studi e Testi,16 Napoli.
  4. Lasserre, F. & Livadaras N. (1976/1992), Etymologicum Magnum Genuinum, Symeonis Etymologicum (una cum magna Grammatica), Etymologicum Magnum Auctum, Rome/Ἀθῆναι.
  5. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.
  6. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998), Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα.
  7. von Staden, H. (1989 / 1994), Herophilus: The Art of Medicine in Early Alexandria, Cambridge – New York – New Rochelle – Melbourne – Sydney .
  8. Krug, A. (1997), Αρχαία Ιατρική: Επιστημονική και Θρησκευτική Ιατρική στην Αρχαιότητα, Αθήνα.