You are here

*Τ2

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Artem. Dald. Onirocr. 4.2

     1Ἀπολλωνίδηςχειρουργὸς  Ὁμηρίζειν2  νομίσας καὶ

     πολλοὺς τιτρώσκειν πολλοὺς ἐχείρισε3. καὶ γὰρ οἱ Ὁμηρισταὶ4 

3   τιτρώσκουσι μὲν καὶ5 αἱμάσσουσιν , ἀλλ' οὐκ ἀποκτεῖναί γε βού-

     λονται· οὕτω δὲ καὶ ὁ χειρουργός .

  1. [Vid. Artem. Dald. Onirocr. edd. Hercheri (1864, p. 205.14-18) et Pack (1963, p. 245.20-23), cum siglis.]
  2. 1 ὁμηρίζειν Herch. et Pack
  3. 2 ἐχειρούργησε L
  4. 3 ὁμηρισταὶ Herch. et Pack
  5. 3-4 verba μὲν καὶ etc. (usque ad καί εἴ μοι ἔσται: p. 246.16 Pack; καὶ ἐμοὶ ἐατέον scr. Herch. p. 206.6) post 2.48 ὧν δὲ (p. 149.20 Herch. = 180.16 Pack) redeunt in L (teste Herch. et Pack).
Ἀρτεμ. Δαλδ. Ὀνειροκρ. 4.2

Ὁ Ἀπολλωνίδης ὁ χειρουργός, νομίζοντας ὅτι παίζει σκηνὲς
Ὁμηρικὲς καὶ τραυματίζει πολλούς, πολλοὺς ἐχειρούργησε. Καθ' ὅ-
σον μάλιστα οἱ ἠθοποιοὶ Ὁμηρικῶν σκηνῶν κτυποῦν μὲν καὶ ματώ-
νουν, ἀλλὰ δὲν θέλουν βέβαια νὰ σκοτώσουν· ἔτσι καὶ ὁ χειρουργός.

Σχόλια: 

Πηγή: Ἀρτεμίδωρος ὁ Δαλδιανός ἢ Ἐφέσιος, Ὀνειροκρ. 4.2 (σελ. 205.14-18 Hercher1 καὶ 245.20-23 Pack2). Γεννημένος στὴν Ἔφεσο, ἐπιλέγει στὸν τίτλο τῶν Ὀνειροκριτικῶν του τὸ Ἀρτεμιδώρου Δαλδιανοῦ (ἀπὸ τὴν πατρίδα τῆς μητέρας του Δάλδη)· ὅπως ὁ ἴδιος ἐξηγεῖ, ἀπευθυνόμενος στὸν Κάσσιο Μάξιμο (3.66, σελ. 235.13-22 Pack2): τὴν δὲ ἐπιγραφὴν μὴ θαυμάσῃς, διότι Ἀρτεμιδώρου Δαλδιανοῦ καὶ οὐχὶ Ἐφεσίου ἐπιγέγραπται, ὥσπερ πολλὰ τῶν ἤδη εἰς ἄλλας πραγματείας πεποιημένων μοι βιβλίων· τὴν μὲν γὰρ Ἔφεσον συμβέβηκε καὶ αὐτὴν δι' ἑαυτῆς περιώνυμον εἶναι καὶ πολλῶν καὶ ἀξιολόγων κηρύκων τετυχηκέναι, Δάλδις δὲ πόλισμα Λυδίας καὶ οὐ σφόδρα ἐλλόγιμον διὰ τὸ μὴ τοιούτων ἀνδρῶν τετυχηκέναι ἄγνωστον τὸ μέχρι εἰς ἡμᾶς μεμένηκε. διὸ θρεπτήρια οὔσῃ μοι πατρίδι πρὸς μητρὸς ταῦτα ἀποδίδωμι αὐτῇ. Σύγχρονος περίπου τοῦ Ἰουλιανοῦ καὶ τοῦ Γαληνοῦ («A.D. 2» Canon33 σ.λ. / «έζησε τον 2ο αι. μ.Χ.» East. – Knox ΙΑΕΛ44 1077 καὶ «Γράφοντας στα μέσα του δεύτερου αιώνα μ.Χ.» ὅ.π. 867 / "late 2nd c. A.D." OCD5 σ.λ. [3]), θὰ μποροῦσε κάλλιστα νὰ γνωρίζει τὸν Ἀπολλωνίδη τὸν διδάσκαλο τοῦ Ἰουλιανοῦ καὶ τὶς μεθόδους του (βλ. κατωτ.). Τὸ ἔργο του Ὀνειροκριτικὰ ἔχει σωθεῖ ὁλόκληρο (σὲ 5 βιβλία)· ἔγραψε ἐπίσης (κατὰ τὸν Σουίδα, α 4025) Οἰωνοσκοπικὰ καὶ Χειροσκοπικά. (Περισσότερα: East. – Knox4 ὅ.π. 867-69 καὶ 1071, ὅπου καὶ βιβλιογραφία· συνοπτικά: Lesky ΙΑΕΛ56 1151-52 μὲ σημ. 5. Περαιτέρω βιβλιο­γραφία [ἐκδόσεις καὶ κριτικὲς παρατηρήσεις, μεταφράσεις, ἄλλα ἔργα Ὀνειροκριτικὰ ἀρχαῖα καὶ σχετικὲς ἐργασίες νεώτερες] στὴν εἰσαγωγὴ τῆς ἔκδοσης Pack2, σσ. XVIII-XXIII.)
Ποιός εἶναι ὁ Πάφιος νεανίσκος ποὺ ἔδοξε κατακεχρῖσθαι τὸ πρόσωπον, ὥσπερ αἱ γυναῖκες, καὶ ἐν θεάτρῳ καθέζεσθαι (4.41, σ. 269.11-13 Pack) καὶ ποιός ὁ Κύπριος νεανίσκος ποὺ ὄνειρον ὥρισεν ἀποβεβηκότα φιλονείκως (4.83, σσ. 298.21-290.14 Pack), δὲν γνωρίζουμε (οὐδόλως ἀποκλείεται νὰ πρόκειται γιὰ τὸ ἴδιο πρόσωπο). Ἀξίζει ὅμως νὰ παρατεθεῖ τὸ β´ χωρίο ὡς ἕνα χαρακτηριστικὸ παρά­δειγμα ἑρμηνείας ὀνείρου: ἦν δὲ οὗτος ὁ ὄνειρος· γυνὴ ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἔδοξε χῆνα τετοκέναι. ὃ κριτέον, εἰ μὲν ἱερέως εἴη ἡ γυνή, τὸ τεχθὲν ζήσειν· ἱεροὶ γὰρ οἱ χῆνες οἱ ἐν ναοῖς ἀνατρεφόμενοι· εἰ δὲ μή, εἰ μὲν θῆλυ εἴη, ζήσειν μέν, ἑταιρικῷ δὲ χρήσεσθαι βίῳ διὰ τὸ περικαλλὲς τῶν χηνῶν· εἰ δὲ ἄρρεν, μὴ ζήσειν, ὅτι ἐστὶν ὁ μὲν χὴν στεγανόπους ὁ δὲ ἄνθρωπος σχιζόπους· τὰ δὲ μὴ ἐκ τοῦ αὐτοῦ γένους ἢ τοῦ αὐτοῦ εἴδους ἐναντία πρὸς ἀνατροφὴν παίδων. ὁ δὲ εἶπεν ἄρρεν τεχθὲν €ἐν ὕδατι τεθνάναι.€ εἰ μὲν <οὖν> οὐ πάντῃ καὶ πάντως ὁ χὴν ἦν ἐν ὕδατι, ἀλλ' ἀπέθνησκε μόνως, καὶ μὴ μύριοι ἦσαν αὐτῷ οἱ θάνατοι, ἄξιον ἦν ἐγκαλεῖν τῷ κρίναντι, ὅτι μὴ εἶπεν ἐν ὕδατι τὸν παῖδα τεθνήξεσθαι· εἰ δὲ ἔδει μὲν ὀλιγοχρόνιον γενέσθαι, συνέπεσε δὲ αὐτῷ τὸ ἐν ὕδατι ἀποθανεῖν, αὐτάρκης ἦν ἡ κρίσις. καὶ γὰρ τὸ μὴ διακρῖναι πότερον ἄρρεν ἢ θῆλυ τέτοκε, κατὰ λόγον ἐγένετο· ἔνεστι μὲν γὰρ ἄρρενα εἶναι τὸν χῆνα, ἔνεστι δὲ καὶ θήλειαν.

1. Ἀπολλωνίδης ὁ χειρουργὸς: πιθανῶς ὁ ἴδιος μὲ τὸν ὁμώνυμο Κύπριο ἰατρὸ ποὺ μνημονεύει ὁ Γαληνός (ἀνωτ. Τ1), κατὰ τὸν M. Wellmann ("Apollonides" [33: Arzt aus Kypros], RE7 2.1 [1895] 121: "Vermutlich ist er identisch mit dem A. ὁ χειρουργός bei Artemid. oneir. IV 2", βλ. καὶ Χατζηστεφάνου ΑΚΓ8 1044: «Φαίνεται ὅτι εἶναι τὸ ἴδιο πρόσωπο μὲ τὸν Ἀπολλωνίδη τὸν χειρουργό, ποὺ ἀναφέρεται ἀπὸ τὸν Ἀρτεμίδωρο»). Εὔλογα, σὺν τοῖς ἄλλοις, μπορεῖ νὰ ὑποθέσει κανεὶς ὅτι ὁ Ἀρτεμίδωρος γνώριζε τὸν Κύπριο Ἀπολλωνίδη καὶ τὶς μεθόδους του τουλάχιστον ἐξ ἀκοῆς μέσω τοῦ Ἰουλιανοῦ ἢ / καὶ τοῦ Γαληνοῦ· τὰ χρονολογικὰ δεδομένα (βλ. ἀνωτ.) εἶναι πλήρως συμβατά. (Ἡ παραπομπὴ στὸν Ἀέτιο ἀπὸ τὸν Wellmann7 ὅ.π. ["Aet. VIII 48"] καὶ τὸν Χατζηστεφάνου8 ὅ.π. [1044-45: «Ὁ Ἀέτιος μᾶς ἔχει διασώσει ἕνα μέσο ποὺ ἐπινόησε ὁ Ἀπολλωνίδης ἐναντίον τῆς διαστολῆς τῶν ἀδένων», σημ. 268: «Aet., XIII 48»), εἶναι παντελῶς ἐσφαλμένη.)
χειρουργικὴ φαίνεται νὰ ἔχει μακρὰ καὶ γόνιμη παράδοση στὴν Κύπρο. Λίαν ἀξιόλογα εἶναι τὰ μεταλλικὰ χειρουργικὰ ἐργαλεῖα ποὺ βρέθηκαν τὸ β´ ἥμισυ τοῦ 19ου αἰ. ἀπὸ τὸν L. P. di Cesnola σὲ τάφο στὸ Ἰδάλιο, τὸ 1908 σὲ παράνομη ἀνασκαφὴ οἰκογενειακοῦ τάφου τοῦ 3/2 αἰ. π.Χ. στοὺς Χύτρους καὶ –κυρίως– τὸ 1983 στὴν Πάφο σὲ τάφο χειρουργοῦ ποὺ ἔζησε γύρω στὸ β´ ἥμισυ τοῦ 2ου αἰ. μ.Χ. (βλ. Δ. Μιχαηλίδη, «Γιατροί και Ιατρική στην Αρχαία Κύπρο», ΙαΚυ9 23 κἑ. [περισσότερα: D. Michaelides, "A Roman Surgeon's Tomb from Nea Paphos", RDAC10 1985 315-32, καὶ G. V. Foster – K. Kanada – D. Michaelides, "A Roman Surgeon's Tomb from Nea Paphos, Part 2", RDAC10 1988.2 229-34]· γιὰ τὸν οἰκογενειακὸ τάφο τῶν Χύτρων βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. στὸ 42 Τ1).

1. Ὁμηρίζειν, 3. Ὁμηρισταὶ: Τὰ Ὁμηρίζω καὶ Ὁμηριστής φαίνεται νὰ σημαίνουν ἐδῶ «παίζω σκηνὲς τοῦ Ὁμήρου, ὑποδύομαι Ὁμηρικὸ ἥρωα» καὶ «ἠθοποιὸς Ὁμηρικῶν σκηνῶν»: βλ. LSJ911 σ.λ. Ὁμηρίζω, II. "act scenes from Homer, Artem. 4.2" καὶ σ.λ. Ὁμηριστής, II. "actοr of Homeric scenes, Artem. 4.2; mentioned (without the word) in Ach. Tat. 3.20" (: καὶ γάρ τις ἐν αὐτοῖς ἦν τῶν τὰ Ὁμήρου τῷ στόματι δεικνύντων ἐν τοῖς θεάτροις· τὴν Ὁμηρικὴν σκευὴν ὁπλισάμενός τε αὐτὸς καὶ τοὺς ἀμφ' αὑτὸν οὕτω σκευάσας ἐπεχείρουν μάχεσθαι, βλ. ἐπίσης Τίμ. Πλάτ. λέξ. σ.λ. Ὁμηρίδαι [997a.26]· οἱ τὰ Ὁμήρου ὑποκρινόμενοι)· πβ. ὅμως LSK12 σ.λ. Ὁμηρίζω, III. «ἀμύττω, ἀφαιρῶ αἷμα διὰ σικύας» (πβ. καὶ Σωραν. Γυναικ. 3.4 ἀφαιμάσσουσιν ... διὰ σικύας κ.ἄ.) καὶ σ.λ. Ὁμηριστής, II. "ὁ διὰ σικυῶν ἀφαιρῶν αἷμα, ὁ κόπτων «βεντούζας»" (μὲ παραπομπὲς στὸ ἐδῶ χωρίο).

3. αἱμάσσουσιν: βλ. σὺν τοῖς ἄλλοις ΕΛεξΙ13 σ.λ. αἱμάττω, αἱμάσσω: «ἐμποτίζω μὲ αἷμα, καθιστῶ κάτι αἱματηρό· βάφω, κηλιδώνω μὲ αἷμα» (πβ. ψ.-Γαλην. Εἰσαγ. XIV 791.5 τὰ μὲν χείλη σμιλαρίῳ πανταχόθεν ἀναδέροντες αἱμάσσομεν [Π. εὐπορ. XIV 433.15 κ.ἀ., Ἀέτ. Λόγ. ἰατρ. 8.30 κ.ἄ. Πρὸς αἱμασσόμενα οὖλα], Ὀρειβ. Ἰατρ. συναγ. 45.6 τῇ τοῦ σμιλίου ἀκμῇ αἱμασσέσθω καὶ αἱμασσέσθω τῇ τοῦ σμιλίου παραφορᾷ κ.τ.τ.).

4. ὁ χειρουργός: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Ἀπολλωνίδης ὁ χειρουργός· γιὰ τοὺς στ. 2-4 πβ. Ἀρτεμ. Δαλδ. Ὀνειροκρ. 3.46 (σ. 223.23-24 Pack2) ἔστι δέ τις καὶ περὶ αὐτὰ τὰ φυτὰ διαφορά, ὡς ἐνίοτε μὴ θάνατον ποιεῖν ἀλλὰ τομὰς καὶ χειρουργίας. Γιὰ τὴ χειρουργικὴ στὴν ἀρχαιότητα βλ. –μεταξὺ ἄλλων– ἀνωτ. 31 *Τ4 σχόλ. σ.στ. 4 σ.λ. Philoxeno, 6 σ.λλ. Gorgias, Sostratus, Heron, 6-7 σ.λ. Apollonii duo, 7 σ.λ. Ammonius, καὶ 31 Π2.1.11 σ.λ. διὰ χειρουργίας (μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία).

  1. Hercher, R. (1864), Artemidori Daldiani Onirocriticon libri V, Leipzig.
  2. Pack, R. A. (1963), Artemidori Daldiani Onirocriticon libri V, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑
  3. Berkowitz, L. & Squitier K. A. (2000), Thesaurus Linguae Graecae, Canon of Greek Authors and Works, 3d ed., New York - Oxford.
  4. Easterling, P. E. & Knox B. M. W. (2000), Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, μτφρ. Κονομή, Ν., Γρίμπα Χρ, Κονομή Μ. & Στεφανή Α. Ἀθήνα.a↑ b↑
  5. Hammond, N G L. & Scullard H H. (1970 [1992]), The Oxford Classical Dictionary, Oxford.
  6. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη .
  7. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑
  8. Χατζηστεφάνου, Κ. Παπαδόπουλλος, Θεόδωρος (ed.) (1997-2000), Ἡ Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία, Ἱστορία τῆς Κύπρουτóμ. Α', μέρος β΄, 973-1047.a↑ b↑
  9. Βρυωνίδου-Γιάγκου, Μ. (2006), Η Ιατρική στην Κύπρο: Από την Αρχαιότητα μέχρι την Ανεξαρτησία, Λευκωσία.
  10. (1969), Report of the Department of Antiquities, Cyprus, Nicosia, Cyprus.a↑ b↑
  11. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.
  12. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .
  13. Ἀποστολίδης, Π. Δ. (1997), Ἑρμηνευτικὸ Λεξικὸ πασῶν τῶν λέξεων τοῦ Ἱπποκράτους, Αθήνα.