You are here

F1

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Plin. Nat. hist. 20.25-26

1‹Contra›2 viscum  quoque dari (sc. raphanos) Apollodori duo

iubent, sed Citieus3 semen ex aqua tritum, Tarentinus4  sucum.

lienem item5 extenuant, iocineri prosunt et lumborum6 doloribus,

hydropicis quoque ex aceto aut sinapi sumpti7 et lethargicis et comi-

  tialibus et melancholicis8. (26) Praxagoras9  et iliosis dandos censet,

Plistonicus10  et coeliacis11.

  1. [Vid. Plin. Nat. hist. (lib. 20) edd. Mayhoff (vol. III, 1892/1967), Jones (vol. VI, 1951/1961), André (livre 20, 1965; cum siglis): «edd.» infra; de vv. 1-2 vid. et Hadjioannou ΑΚΕΠ Γα´ 108.]
  2. 1 contra Detl., it. edd.; et contra Sill.: om. codd.
  3. 2 Citieus Bas., it. edd.: cilleus Epg; cylleus dT (Skyllaeus vulg.) ‖
  4. Tarentinus d (tar.), edd.: tarentinum T; ter(r)entinum Epg
  5. 3 iidem pro item dubit. prop. Mayh. (adnot.) ‖
  6. renum pro lumborum T
  7. 4 sumpti Q, edd.: exsumpti EgdT; assumpti p
  8. 4-5 et comitialibus et melancholicis Q, Sill. (et Detl.), edd.: om. plur.
  9. 5 prexagoras E (Mayh.)
  10. 6 Plistonicus dT (pl.), edd.: plistonicis Eg; phistonicisp ‖
  11. coeliacis vett.: celiacis dT; codiacis Epg.
Πλίν. Φυσ. ἱστ. 20.25-26

Ὡς ἀντίδοτο σὲ περίπτωση δηλητηρίασης ἀπὸ κόλλα τοῦ ἰξοῦ οἱ δύο Ἀπολλόδωροι συνιστοῦν νὰ δίνονται ραπάνια, ἀλλ' ὁ μὲν Κιτιεὺς (συνιστᾶ) τριμμένο σπόρο σὲ νερό, ὁ δὲ Ταραντίνος χυμό. Λεπταίνουν ἐπίσης τὸν σπλήνα (σὲ περίπτωση σπληνομεγαλίας), κάνουν καλὸ στὸ ἧπαρ καὶ στοὺς πόνους τοῦ ἰσχίου (στὶς ἰσχιαλγίες), στοὺς ὑδρωπικοὺς ὡσαύτως, λαμβανόμενοι μὲ ξύδι ἢ σινάπι (μουστάρδα), καὶ στοὺς ληθαργικοὺς καὶ τοὺς ἐπιληπτικοὺς καὶ τοὺς πάσχοντες ἀπὸ μελαγχολία. Ὁ Πραξαγόρας κρίνει ὅτι πρέπει νὰ δίνονται καὶ στοὺς πάσχοντες ἀπὸ εἰλεό, ὁ Πλειστόνικος καὶ σὲ ὅσους ὑποφέρουν ἀπὸ κοιλιαλγία.

Σχόλια: 

Πηγή: Plinius, Nat. hist. 20.25-26 (Πλίνιος, Φυσ. ἱστ. 20.25-26)· βλ. ἀνωτ. T1 καὶ 34 T1 σχόλ. σ.λ. Plinius, μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία.

1. viscum: ἰξός (γκί), τὸ φυτὸν καὶ ἡ κολλώδης οὐσία του (βλ. Γαλην. Περὶ ἁπλ. φαρμ. XI 888.11 [Περὶ ἰξοῦ], Ὀρειβ. Ἰατρ. συναγ. 11.ι.12 [σ.λ. ἰξός], Ἀέτ. Λόγ. ἰατρ. 1.169, κ.ἀ.), χρησιμοποιούμενη καὶ σὲ φάρμακα ἐξιπωτικὰ κ.ἄ. (Γαλην. Π. συνθ. φαρμ. κ. γέν. XIII 507.8 κ.ἀ., πβ. Θεοφρ. Περὶ λίθ. 49.6, κ.ἀ.). Ἡ ἐτυμ. συγγένεια τῶν ἰξὸς καὶ viscum (βλ. Μπαμπ.1 σ.λ. ιξός καὶ André NPlR2 σ.λ. viscum [ὅπου καὶ περαιτέρω παραπομπές], πβ. Chantraine3 σ.λ. ἰξός: πολὺ πιθανή) ἴσως ἀνάγεται σὲ Ι.Ε. ρίζα (Chantraine3 καὶ Μπαμπ.1, μὴ Ι.Ε. κατὰ τὸν André). – Δάνειο ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴ (ῥάφανος [κτ.τ.], πιθανῶς δάνειο ἐπίσης) εἶναι προφανῶς τὸ Λατ. raphanus (βλ. André2 ὅ.π. σ.λ. raphanus [: Ι.Ε. προελεύσεως], Chantraine3 σ.λ. ῥάφανος καὶ Μπαμπ.1 σ.λ. ραπάνι)· κατὰ τὸν Διοσκουρίδη (βλ. κατωτ. Εἰκ. 129), ἡ ῥάφανος καὶ ἡ ῥάφανος ἀγρία (ἢ ὀρεινή) εἶναι ἀντίστοιχα ἡ ῥάδιξ νοστράτα καὶ ἡ ῥάδιξ σιλβέστρις τῶν Ρωμαίων (πβ. André2 ὅ.π. σ.λ. radix, πβ. ἐπίσης σ.λ. radicula 1: Raphanus sativus). Γιὰ τὴ χρήση στὴν ἰατρικὴ βλ. André4678 σημ. 1-3 καὶ 5 στὸ 20.25 καὶ 1-2 στὸ 20.26.

1-2. Apollodori duo (...) Citieus (...) Tarentinus: βλ. ἀνωτ. Τ1a σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Apollodoro Citiense; Apollodoro Tarentino (καὶ André2 σημ. 4 στὸ 20.25)· γιὰ τὶς γραφὲς Citieus, cilleus καὶ cylleus βλ. τὴ σημ. στὸ κριτ. ὑπόμν. τοῦ ἐδῶ χωρίου (ἀνωτ. σημ. στὸ κριτ. ὑπομν. [κάτω ἀπὸ τὴ μετάφραση] τοῦ Τ1, γιὰ τὴ γραφὴ Citiensis). Τὸ ἐδῶ ἀπόσπασμα, λαμβανομένης ὑπ' ὄψιν τῆς πρακτικῆς τοῦ Πλίνιου στὴν παράθεση τῶν πηγῶν του (βλ. ἀνωτ. 34 Τ1.1 κἑ.), δὲν φαίνεται νὰ μπορεῖ νὰ χρησιμοποιηθεῖ μὲ ἀσφάλεια ὡς βάση γιὰ ἀκριβέστερη χρονολόγηση τοῦ Ἀπολλοδώρου τοῦ Κιτιέως, παρὰ τὴ μνεία τοῦ Πραξαγόρα καὶ τοῦ Πλειστόνικου στὴ συνέχεια, ποὺ ὑπὸ ἄλλες συνθῆκες (πβ. ἀνωτ. 34 F3.2-3, μὲ σημ. σ.λ. addidit Andreas) θὰ ὁδηγοῦσε σὲ χρόνους ἀρκετὰ παλαιότερους τοῦ Πλίνιου (βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. 5 καὶ 6).

5. Praxagoras:Πραξαγόρας ὁ Κῷος, ἀκμάσας πρὸς τὰ τέλη τοῦ 4ου αἰ. π.Χ., διδάσκαλος –σὺν τοῖς ἄλλοις– τοῦ Πλειστονίκου (βλ. ἀνωτ. 31 F3 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. Praxagorae [καὶ κατωτ.], βλ. ἐπίσης André2 20.26 σημ. 1 [μὲ παραπομπὴ στὸν Καίλ. Αὐρηλ. Ὀξ. παθ. 3.163, ὅπου ἀναφορὰ στὸ γ´ βιβλ. τοῦ Περὶ θεραπειῶν ἔργου τοῦ Πραξαγόρα γιὰ τὰ ἐδῶ] καὶ σημ. 2). Ὁ Πλίνιος τὸν μνημονεύει, πλὴν τοῦ ἐδῶ χωρίου, στὸ 20.52 καὶ 66 καὶ στὸ 26.10· τὸν μνημονεύει ἐπίσης στὸ βιβλ. 1 ὡς πηγὴ τῶν βιβλ. 20-27, μαζὶ μὲ τὸν Ἀπολλόδωρο τὸν Κιτιέα καὶ τὸν Ἀπολλόδωρο τὸν Ταραντίνο καὶ μαζὶ μὲ τὸν Πλειστόνικο, στὴ σειρὰ μὲ τὴν ὁποία ἀναφέρονται καὶ ἐδῶ (Apollodoro Citiense; Apollodoro Tarentino; Praxagora; Plistonico: βλ. ἀνωτ. Τ1a.2), ἀλλὰ καὶ μαζὶ μὲ πολλοὺς ἄλλους, παλαιότερους καὶ νεώτερους τοῦ Πραξαγόρα· ἀξίζει νὰ παραβάλει κανεὶς –γιὰ τὴ σειρὰ μὲ τὴν ὁποία δίνει ὁ Πλίνιος τὰ ὀνόματα τῶν συγγραφέων– τὸ 22.10: Hippocratis certe, qui primus medendi praecepta clarissime condidit, referta herbarum mentione invenimus volumina, nec minus Diocli Carysti, qui secundus aetate famaque extitit, item Praxagorae et Chrysippi ac deinde Erasistrati C<ei>, Herophilo quidem (...), ὅπου τὸ θέμα ἐπιβάλλει χρονολογικὴ σειρά, χωρὶς ὅμως νὰ τηρεῖται πάντοτε σὲ ἀνάλογες περιπτώσεις (πβ. –καὶ γιὰ τὸ θέμα– Γαλην. Περὶ ἁπλ. φαρμ. XI 795.8 κἑ. ἡ δὲ πλείστη τῶν φαρμάκων χρῆσις ἐν αὐταῖς ταῖς θεραπευτικαῖς πραγματείαις ὑπό τε τῶν παλαιῶν γέγραπται καὶ προσέτι τῶν νεωτέρων ἁπάντων σχεδόν· καὶ γὰρ πρὸς Ἱπποκράτους εἴρηται πολλὰ καὶ πρὸς Εὐρυφῶντος καὶ Διεύχους καὶ Διοκλέους καὶ Πλειστονίκου καὶ Πραξαγόρου καὶ Ἡροφίλου καὶ οὐκ ἔστιν οὐδεὶς ἀνὴρ παλαιὸς ὃς οὐ συνεβάλλετό τι τῇ τέχνῃ μεῖζον ἢ μεῖον εἰς ἐπιστήμην φαρμάκων, ἀλλὰ καὶ 433.6 κἑ. εἰ δὲ καὶ πᾶσαι καλῶς εἶχον αἱ συνθέσεις τῶν φαρμάκων ὧν μνημονεύουσιν, ἀλλὰ τήν γε χρείαν τῆς θεωρίας αὐτῶν ἀνατρέπουσιν ἐξ ὧν πράττουσιν. φασὶ γὰρ τῆς τῶν συνθέτων φαρμάκων κατασκευῆς τε καὶ χρήσεως ἐπισκέπτεσθαι τῶν ἁπλῶν τὰς δυνάμεις καὶ τούτων μάρτυρας ἐπικαλοῦνται σχεδὸν ἁπάντας τοὺς παλαιούς, Ἐρασίστρατον, Ἡρόφιλον, Φυλότιμον, Διοκλέα, Πραξαγόρα καὶ αὐτὸν Ἱπποκράτην, μὲ τὴ χρονολογικὴ σειρὰ ἐμφανῶς διαταραγμένη).

6. Plistonicus: Πλειστόνικος, δογματικὸς ἰατρός (4/3 αἰ. π.Χ.), μαθητὴς τοῦ Πραξαγόρου τοῦ Κῴου (βλ. ἀνωτ.), μαζὶ μὲ τὸν Φυλότιμον (ἀνωτ. 31 Τ5 σχόλ. σ.στ. 4 σ.λ. Philotimus), τὸν Ἐρασίστρατον (ἀνωτ. F7.6 σ.λ.) καὶ τὸν Ἡρόφιλον (ἀνωτ. Τ3 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ.). Τὸν μνημονεύει κυρίως ὁ Γαληνός, γιὰ τὴ λειτουργία τῆς καρδίας καὶ τῶν ἀρτηριῶν (Π. ἀρτηρ. IV 732.6 κἑ.), γιὰ τὸν περὶ τῶν χυμῶν λόγον (Π. μελ. χολ. V 104.8 κἑ. οἱ δὲ περὶ Πλειστόνικόν τε καὶ Πραξαγόραν καὶ Φιλότιμον ἐπὶ πλεῖστον ἐξεργασάμενοι τὸν περὶ τῶν χυμῶν λόγον ἔνια μέν μοι δοκοῦσι χρησίμως διορίσασθαι τῶν ἀδιορίστως Ἱπποκράτει γεγραμμένων, ἔνια δὲ καὶ ψευδῶς ἀποφήνασθαι, κ.ἀ.), γιὰ τὴ φλεβοτομία (Π. φλεβοτ. πρὸς Ἐρασίστρ. XI 163.3 κἑ. δογματικὸν μὲν γὰρ οἶδα καὶ Διοκλέα καὶ Πλειστόνικον ..., Πραξαγόραν τε καὶ Φιλότιμον καὶ Ἡρόφιλον καὶ Ἀσκληπιάδην φλεβοτομοῦντας, καὶ 169.13 κἑ.), γιὰ τὴν εἰς ἐπιστήμην φαρμάκων συμβολήν του (Περὶ ἁπλ. φαρμ. XI 795.8 κἑ.: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 5 σ.λ. Praxagoras), κ.ἄ. Ὁ Πλίνιος, ἐκτὸς ἀπὸ τοὺς καταλόγους τῶν βιβλ. 20-27 (βλ. ὅ.π.) καὶ τοῦ ἐδῶ χωρίου, τὸν μνημονεύει καὶ στὸ 20.122 (ἀναφερόμενος στοὺς πάσχοντες ἀπὸ κοιλιαλγία καὶ δυσεντερία, βλ. καὶ André2 σημ. 2 στὸ 20.26).

  1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998), Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα.a↑ b↑ c↑
  2. André, J. (1985), Les noms de plantes dans la Rome antique, Collection d'études anciennes Paris.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  3. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑
  4. Citekey not found