You are here

F2

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

a. Harpocr. s.v. λαμπάς

   λαμπάς· Λυσίας ἐν τῶι Κατ' Εὐφήμου (fr. 54 Thalheim). τρεῖς
   ἄγουσιν Ἀθηναῖοι ἑορτὰς λαμπάδος, Παναθηναίοις καὶ -
   φαιστίοις1 καὶ Προμηθίοις, ὡς Πολέμων  φησὶν ἐν τῶι Περὶ
   τῶν ἐν τοῖς Προπυλαίοις 2πινάκων (FHG III. 117 fr. 6), -
5 στρος δὲ ἐν α΄τῶν Ἀτθίδων, εἰπὼν3 ὡς ἐν τῇ τῶν Ἀπα-
   τουρίων ἑορτῆι Ἀθηναίων οἱ καλλίστας4 στολὰς ἐνδεδυκότες,
   λαβόντες ἡμμένας λαμπάδας ἀπὸ τῆς ἑστίας, ὑμνοῦσι τὸν -
   φαιστον θύοντες5, ὑπόμνημα τοῦ κατανοήσαντος6 τὴν χρείαν
   τοῦ πυρὸς διδάξαι τοὺς ἄλλους.


b. Phot. (II. 483-84 no. 64 Theodoridis) et Sud. (ex Harpocr. Epit.) s.v. λαμπάδος

    λαμπάδος· τρεῖς ἄγουσιν Ἀθηναῖοι ἑορτὰς λαμπάδος, Πανα-
    θηναίοις, Ἡφαιστίοις καὶ Προμηθίοις. Ἴστρος δέ φησιν λαμ-
3   πάδα νομίσαι ποιεῖν πρῶτον Ἀθηναίους Ἡφαίστῳ θύοντας,
    ὑπόμνημα τοῦ κατανοήσαντος τὴν χρείαν τοῦ πυρὸς διδάξαι
    τοὺς ἄλλους.

  1. a. 2-3 / b. 2 vv.ll. Ἡφαιστείοις et Προμηθείοις (prob. Mü. I. 418 fr. 3, Προμηθείοις et Jac. [334] F2a: Προμηθίοις F2b)
  2. a. 4-5 πινάκων, Ἴστρος δὲ dubit. dist. Voskos: πινάκων. . δὲ cett. (fort. recte)
  3. a. 5 εἰπὼν codd., prob. Mü. Keaney et V. dubit. (vid. et supra πινάκων,); * * * εἰπὼν Jac. (adnotans: "‹καὶ τετάρτην ἀναγράφει› εἰπὼν o.ä Jac"): εἶπεν Blanchard Dindorf (Harpocr.)
  4. a.6 Ἀθηναίων οἱκάλλιστοι› Sauppe, οἱἔφηβοι› aut ‹ἱερεῖς› Meier, οἱ‹φρατέρες› («post οἱ plura excidisse, in quibus fuerit verbum cum εἰπὼν coniungen­dum») Dindorf; Ἀθηναῖοι €οἱ Jac., Ἀθηναίων €οἱ Keaney
  5. a. 8 θέοντες Valesius vid. infra adnot. ad loc.)
  6. a. 8 / b. 4 κατανοήσαντος codd. vulg. (prob. Voskos, coll. Isocr. 4.156 al. sim.); €κατανοήσαντος Jac. Keaney, €κατανοήσαντος€ Theodoridis: κατανοήσαντα conj. Bekker, prob. Mü. («fort. recte» Theodoridis).

a. Ἁρποκρ. σ.λ. λαμπάς

λαμπάς· ὁ Λυσίας (444-375 περ. π.Χ.) στὸν Κατ' Εὐφήμου λόγο του

(ἀπόσπ. 54 Thalheim). Τρεῖς γιορτὲς λαμπάδος (λαμπαδηφορίες ἢ

λαμπαδηδρομίες) διοργανώνουν οἱ Ἀθηναῖοι, στὰ Παναθήναια καὶ

στὰ Ἡφαίστια καὶ στὰ Προμήθια, ὅπως λέει ὁ Πολέμωνας (ὁ Πε-

ριηγητής, 3/2 αἰ. π.Χ.) στὸ ἔργο του Περὶ τῶν ἐν τοῖς Προπυλαίοις

πινάκων, ἀλλὰ καὶ ὁ Ἴστρος στὸ πρῶτο βιβλίο τῶν Ἀτθί-

δων, ποὺ ἀνέφερε (ἐπίσης) ὅτι στὴ γιορτὴ τῶν Ἀπατουρίων αὐτοὶ

ἀπὸ τοὺς Ἀθηναίους ποὺ φοροῦν τὰ πιὸ λαμπρὰ ἐνδύματα, ἀφοῦ

πάρουν ἀναμμένες λαμπάδες ἀπὸ τὴν ἑστία, ὑμνοῦν τὸν Ἥφαιστο

θυσιάζοντας, σὲ ἀνάμνηση ἐκείνου ποὺ κατανόησε τὴν ἀνάγκη νὰ

διδάξει στοὺς ἄλλους τὴ χρήση τῆς φωτιᾶς.


b.
Φώτ. (ΙΙ. 483-84 ἀρ. 64 Θεοδωρίδης) καὶ Σοῦδ. (ἀπὸ Ἐπιτ. Ἁρποκρ.) σ.λ. λαμπάδος

λαμπάδος· τρεῖς γιορτὲς λαμπάδος (λαμπαδηφορίες ἢ λαμπαδηδρο-
μίες) διοργανώνουν οἱ Ἀθηναῖοι, στὰ Παναθήναια, στὰ Ἠφαίστια
καὶ στὰ Προμήθια. Ὁ δὲ Ἴστρος λέει ὅτι θεωρεῖ πὼς οἱ Ἀθη-
ναῖοι πρῶτα καθιέρωσαν τὴ λαμπαδηφορία πρὸς τιμὴν τοῦ Ἥφαι-
στου κάνοντας θυσίες, σὲ ἀνάμνηση ἐκείνου ποὺ κατανόησε τὴν
ἀνάγκη νὰ διδάξει στοὺς ἄλλους τὴ χρήση τῆς φωτιᾶς.

Σχόλια: 

2. Ἡ ἀβεβαιότητα γιὰ τὴν ἀρχικὴ μορφὴ τοῦ κειμένου (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. μὲ σημ. σ' αὐτὸ) δὲν ἐπιτρέπει βέβαια συμπεράσματα γιὰ τὴ σχέση ὅσων ἀνέφερε ὁ Πολέμων (βλ. ἀνωτ. 14 F3a σχόλ. σ.στ. 5 σ.λ. Πολέμων καὶ 25 Τ2 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Π. ὁ περιηγητὴς, μὲ βιβλιογραφία) μὲ ὅσα ὁ Ἴστρος ἀνέφερε (βλ. Jacoby1 627-28/505-6)· τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Ἴστρος καὶ ὁ Πολέμων εἶναι περίπου σύγχρονοι, μὲ κάπως νεώτερο τὸν δεύτερο (βλ. κυρίως ἀνωτ. Τ2, μὲ σχόλ.), ἐπιτείνει τὸν ὅλο προβληματισμό, ὅπως καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ δύο συγγραφεῖς ἀφορμῶνται ἀπὸ διαφορετικὴ βάση, ἀναφέροντας τὰ ἐδῶ σὲ διαφορετικῆς φύσεως ἔργο (γιὰ τὸ Περὶ τῶν ἐν τοῖς Προπυλαίοις πινάκων ἔργο τοῦ Πολέμωνα βλ. RE2 σ.λ. Polemon 9. [K. Deichgräber] στήλη 1294). Ὅπως εὔστοχα παρατηρεῖ ὁ Jacoby1 (628/506), ὁ λόγος γιὰ τὸν ὁποῖο ὁ Ἴστρος ἔκανε τὴ σχετικὴ ἀναφορά του στὸ α΄ βιβλίο τῶν Ἀττικῶν του ἦταν πιθανῶς τὸ ὅτι τὰ Ἀπατούρια (= Ὁμοπατόρια, βλ. καὶ Chantraine3 σ.λ. Ἀπατούρια: *ἁπατορϜός = ὁμοπάτωρ [α copulatif καὶ θέμα τοῦ πατήρ, πιθανῶς μὲ Ἰων. ψίλωση], πβ. LSK4 σ.λ.: πιθανῶς ἀπὸ τὸ πατριά = φρατρία, μὲ α εὐφωνικό) θεωροῦνταν ὡς χαρακτηριστικὴ γιορτὴ τῶν Ἰώνων, κι ἡ Ἀθήνα ὡς ἡ πιὸ παλιὰ Ἰων. πόλη (κατὰ τὸν Ἡρόδ. 1.147.2 εἰσὶ δὲ πάντες Ἴωνες, ὅσοι ἀπ' Ἀθηνέων γεγόνασι καὶ Ἀπατούρια ἄγουσι ὁρτήν). Εὔστοχα ἐπίσης παρατηρεῖ ὁ ἴδιος (ὅ.π.) ὅτι τὸ περιγραφόμενο ἀπὸ τὸν Ἴστρο ἔθιμο ἦταν πιθανῶς λαμπαδηφορία κι ὄχι λαμπαδηδρομία (καὶ ἑπομένως ἡ διόρθωση τοῦ θύοντες (στ. 8, πβ. b. στ. 3 θύοντας] σὲ θέοντες [ἀπὸ τὸν Valesius, βλ. ὅ.π. σημ. 12 μὲ βιβλιογραφία], εἶναι ἀχρείαστη), μολονότι οἱ ἀρχαῖοι δὲν φαίνεται νὰ ἔκαναν διάκριση τῶν δύο (πβ. π.χ. Σχόλ. Ἀριστοφ. Βάτρ. 131 σ.λ. ἀφιεμένην τὴν λαμπάδα· τοὺς λαμπαδιστὰς ἀγῶνας. λαμπαδηδρομίαι δὲ γίνονται τρεῖς ἐν τῷ Κεραμεικῷ, Ἀθηνᾶς, Ἡφαίστου, Προμηθέως. Κεραμεικὸς τόπος Ἀθήνησιν ὅπου συνετέλουν οἱ Ἀθηναῖοι κατὰ ἐνιαυτὸν λαμπαδοῦχον ἀγῶνα καὶ 1087 [σ.λ. λαμπάδαδ' οὐδείς] ἐν Ἀθήναις ἐστὶ γυμνάσιον, ἐν ᾧ ἐλαμπα δη­φόρουν οἱ γυμναζόμενοι. ὅτι τῆς λαμπάδος ἀγὼν Ἀθήνησιν ἤγετο, Προμήθεια, Ἡφαίστεια, Παναθήναια κ.λπ.). Βλ. καὶ κατωτ. (και Farnell CGrS5 Ι. 302 καὶ κυρίως V. 38 κἑ., Παπαχατζῆ ΘρΑΕ6 150, Burkert ΑρΕΘ7 355 μὲ σημ. 11, 470, 489, 522 μὲ σημ. 18 καὶ 535 μὲ σημ. 29, Mikalson RHA8 159, κ.ἄ.).

  1. Jacoby, F. (1949), Atthis: The Local Chronicles of Ancient Athens, Oxford .a↑ b↑
  2. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .
  3. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.
  4. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .
  5. Farnell, L. R. (1896-1909), The Cults of the Greek States, Vols. I-V, Oxford.
  6. Παπαχατζής, Ν. Δ. (1987), Η Θρησκεία στην Αρχαία Ελλάδα (με τη χθόνια ιδιομορφία της έκανε την εμφάνισή της στο 19ο αιώνα π.Χ. και έζησε πάνω από δύο χιλιετίες), Αθήνα.
  7. Burkert, W. (1993), Ἀρχαία Ἑλληνική Θρησκεία: Ἀρχαϊκή καί Κλασσική Ἐποχή, μτφρ. Μπεζαντάκος, Ν Π. και Αβαγιανού, Α Ἀθήνα.
  8. Mikalson, J. D. (1998), Religion in Hellenistic Athens , Berkeley .