You are here

*F1

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Athen. 6, 235a

1,2Κλείδημος δ' ἐν τῆι Ἀτθίδι  φησί (323 F 11 J.)· «Καὶ παράσιτοι

δ' ἡιρέθησαν τῶι Ἡρακλεῖ ». καὶ Θεμίσων δ' ἐν Παλλη-

νίδι · «Ἐπιμελεῖσθαι δὲ τὸν βασιλέα τὸν ἀεὶ βασιλεύοντα3 καὶ

τοὺς παρασίτους , οὓς ἂν ἐκ τῶν δήμων προ‹σ›αιρῶντα4 , καὶ

  τοὺς γέροντας καὶ τὰς γυναῖκας τὰς πρωτοπόσεις ».

  1. (Vid. et sequentia apud Athen. = FGrH 374 F 1a vv. 18-23, et b. Pollux 3.39: vid. et infra adnot. ad. vv. 1-2, et 3-4.)


  2. [Vid. FHG IV. 511 (Κλείδημος: I. 361 fr. 11); FGrH 374 F 1a. Athen. edd.]
  3. 3 καὶ τοὺς ἄρχοντας post βασιλεύοντα add. R. Schoell
  4. 4 προ‹σ›αιρῶνται suppl. Wilamowitz.
Ἀθήν. 6, 235a

Ὁ Κλείδημος (ἢ Κλειτόδημος, ἀκμ. περὶ τὸ 350 π.Χ.) στὸ ἔργο του

Ἀτθίς (ἢ Πρωτογονία) λέει· «Καὶ ἐκλέχθηκαν παράσιτοι τοῦ Ἡρα-

κλῆ». Καὶ ὁ Θεμίσων στὴν Παλληνίδα· «Καὶ νὰ ἔχουν τὴν

ἐπιμέλεια ὁ βασιλιὰς ποὺ ἑκάστοτε βασιλεύει καὶ οἱ παράσιτοι, ὅ-

ποιους τυχαίνει νὰ ἐκλέγουν ἀπὸ τοὺς δήμους, καὶ οἱ γέροντες καὶ οἱ

γυναῖκες ποὺ παντρεύτηκαν παρθένες».

Σχόλια: 

1. Κλείδημος δ' ἐν τῆι Ἀτθίδι:ΚλείδημοςΚλειτόδαμος (ἢ Κλειτόδημος: βλ. Stiehle ZFGH1 632-34, πβ. Vossii HistGr22 344 [«Clidemus, sive Clidamus»: Κλείδ-] καὶ 345 [«Clitodemus»], κ.ἄ.) –κατὰ τὸν Παυσ. 10.15.5 (FGrH3 323 Τ 1 / F 10), ὁπόσοι τὰ Ἀθηναίων ἐπιχώριοι ἔγραψαν ὁ ἀρχαιότατος– ἀκμάζει περὶ τὸ 350 π.Χ. (βλ. RE4 καὶ OCD5 σ.λ. [   καὶ σ.λ. Atthis], καὶ Pearson LocHA6 57-69 μὲ βιβλιογραφία), καὶ προφανῶς ἐπηρεάζει σημαντικὰ τὴ μετ' αὐτὸν Ἀτθιδογραφία. Ὁ ἀρχικὸς τίτλος τοῦ ἔργου του φαίνεται νὰ εἶναι τὸ Πρωτογονία (ποὺ ἀπαντᾶ στὸν Ἀθήν. 14, 660a κ.ἄ.)· τὸ Ἀτθὶς (ὡς γενικὸς ὅρος) προέρχεται ἀπὸ τὴν Ἑλληνιστικὴ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποία γράφονται πολλὰ παρόμοια ἔργα (βλ. FGrH3 ΙΙΙΒ. 40 κἑ., μὲ ἀρχαιότατον τὸν Ἑλλάνικον τὸν Λέσβιον, καὶ μὲ τὸν Ἴστρον [βλ. κατωτ. 25 Τ1 κἑ.] ἀνάμεσά τους).

1-2: Καὶ παράσιτοι δ' ἡιρέθησαν τῶι Ἡρακλεῖ: βλ. τὸ ὅλο χωρίο τοῦ Ἀθήν. γιὰ τοὺς παρασίτους· γιὰ τὴν ἐδῶ σύνταξη πβ. 6, 235d τῶν καταλεγομένων (= ἐπιλεγομένων) τῷ Ἡρακλεῖ παρασίτων καὶ 239d-e τὸν Ἡρακλέα τιμῶσα λαμπρῶς ἡ πόλις | ἐν ἅπασι τοῖς δήμοις θυσίας ποιουμένη | εἰς τὰς θυσίας ταύτας παρασίτους τῷ θεῷ | οὐπώποτ' ἀπεκλήρωσεν οὐδὲ παρέλαβεν | εἰς ταῦτα τοὺς τυχόντας, ἀλλὰ κατέλεγεν | ἐκ τῶν πολιτῶν δώδεκ' ἄνδρας ἐπιμελῶς, | ἐκλεξαμένη τοὺς ἐκ δύ' ἀστῶν γεγονότας, | ἔχοντας οὐσίας, καλῶς βεβιωκότας. | εἶθ' ὕστερον τὸν Ἡρακλέα μιμούμενοι | τῶν εὐπόρων τινὲς παρασίτους ἑλόμενοι | τρέφειν παρεκάλουν οὐχὶ τοὺς χαριεστάτους | ἐκλεγόμενοι, τοὺς δὲ (ὄχι: ἀλλὰ τοὺς, πβ. ἀνωτ. Τ2.4-5 μὲ σχόλ.) κολακεύειν δυναμένους | καὶ πάντ' ἐπαινεῖν (βλ. καὶ 4, 153c ὅταν εὐωχῶνται ἐν τῷ τοῦ Ἡρακλέους ἱερῷ κ.λπ., 173b παρασίτους τοῦ θεοῦ καλεῖ τοὺς Δηλίους ὁ Κρίτων ὁ κωμῳδιοποιός, κ.ἄ.). Ἡ λέξη παράσιτος, ὅπως φαίνεται καὶ ἀπὸ τὰ ἀνωτ. χωρία, δὲν εἶχε ἀρχικὰ τὴ μειωτικὴ σημασία ποὺ ἀποκτᾶ κυρίως μέσω τῶν κωμικῶν (Παράσιτος εἶναι ὁ τίτλος ἔργων τοῦ Ἀντιφάνη, τοῦ Ἄλεξη κ.ἄ.): «ὁ ἐσθίων ἢ σιτούμενος ἐκ τῆς τραπέζης ἑτέρου, ὁ ζῶν τῇ δαπάνῃ ἑτέρου ὃν κολακεύει χαμερπῶς» (LSK7 σ.λ., Ι., πβ. καὶ τὴν ἀνάλογη σημερινὴ σημασία τοῦ παρασίτου: σὲ οὐδ. στὴ ΝΕ, βλ. Μπαμπ.8 σ.λ.)· ἦταν τάξη ἱερέων ποὺ τρέφονταν μὲ δημόσια δαπάνη, καὶ τιμῶνταν ἰδιαίτερα. Βλ. καὶ τὰ τοῦ Ἀθήν.: 6, 234d τὸ τοῦ παρασίτου ὄνομα νῦν μὲν ἄδοξόν ἐστι, παρὰ δὲ τοῖς ἀρχαίοις εὑρίσκομεν τὸν παράσιτον ἱερόν τι χρῆμα καὶ τῷ συνθοίνῳ παρόμοιον. ἐν Κυνοσάργει μὲν οὖν ἐν τῷ Ἡρακλείῳ στήλη τίς ἐστιν, ἐν ᾗ ψήφισμα (...)· «τὰ δὲ ἐπιμήνια θυέτω ὁ ἱερεὺς μετὰ τῶν παρασίτων» κ.λπ., (...) ἐν δὲ Παλληνίδι (βλ. καὶ κατωτ.) τοῖς ἀναθήμασιν ἐπιγέγραπται τάδε· «ἄρχοντες καὶ παράσιτοι ἀνέθεσαν οἱ ἐπὶ Πυθοδώρου ἄρχοντος στεφανωθέντες χρυσῷ στεφάνῳ (...)»· κἀν τοῖς τοῦ βασιλέως δὲ νόμοις· «θύειν τῷ Ἀπόλλωνι τοὺς Ἀχαρνέων παρασίτους». Κλέαρχος δ' ὁ Σολεύς (Κύπριος πιθανῶς, βλ. ΑΚΕΠ9 Στ΄ σσ. 139 κἑ., καὶ Γα΄ 49.2: τὸ ἐδῶ ἀπόσπ.), εἷς δ' οὗτος τῶν Ἀριστοτέλους ἐστὶ μαθητῶν, (...) γράφει· «ἔτι δὲ παράσιτον νῦν μὲν τὸν ἕτοιμον (ἄτιμον edd. quidam), τότε δὲ τὸν εἰς τὸ συμβιοῦν κατειλεγμένον. ἐν γοῦν τοῖς παλαιοῖς νόμοις αἱ πλεῖσται τῶν πόλεων ἔτι καὶ τήμερον ταῖς ἐντιμοτάταις ἀρχαῖς συγκαταλέγουσι παρασίτους» (ἀκολουθεῖ τὸ ἐδῶ *F1)· καὶ 6, 235e Ἀριστοτέλης δ' ἐν τῇ Μεθωναίων πολιτείᾳ «παράσιτοι», φησί, «τοῖς μὲν ἄρχουσι δύο καθ' ἕκαστον ἦσαν, τοῖς δὲ πολεμάρχοις εἷς· τεταγμένα δὲ ἐλάμβανον παρ' ἄλλων τέ τινων καὶ τῶν ἁλιέων ὄψον». τὸν δὲ νῦν λεγόμενον παράσιτον Καρύστιος ὁ Περγαμηνὸς ἐν τῷ περὶ διδασκαλιῶν εὑρεθῆναί φησιν ὑπὸ πρώτου Ἀλέξιδος, ἐκλαθόμενος ὅτι Ἐπίχαρμος ἐν Ἐλπίδι ἢ Πλούτῳ παρὰ πότον αὐτὸν εἰσήγαγεν (...)· πρῶτος δ' Ὅμηρος, ὥς τινες φασιν, εἰσήγαγε παράσιτον, τὸν Ποδῆν εἶναι λέγων φίλον εἰλαπιναστὴν τοῦ Ἕκτορος (P 575-77, βλ. καὶ CIl10 [σχόλ. M.W. Edwards] ad loc. καὶ ad vv. 588-91: V. 118-19· βλ. καὶ 6, 239b τὸ γὰρ παρασιτεῖν εὗρεν ὁ Ζεὺς ὁ φίλιος και 4, 174a κἀν Κύπρῳ δέ φησι τιμᾶσθαι Ἡγήσανδρος ὁ Δελφὸς [ΑΚΕΠ9 Γβ΄ 95, κ.ἀ.] Δία Εἰλαπιναστήν τε καὶ Σπλαχνοτόμον).

2-3. Θεμίσων δ' ἐν Παλληνίδι: βλ. ἀνωτ. Τ1a.6 / b.3 καὶ Τ2.1 γιὰ τὸν Θεμίσωνα τὸν Κύπριον καὶ τὴν πιθανὴ ταύτισή του μὲ τὸν ἐδῶ (μἒ σχόλ., ὅπου καὶ περαιτέρω παραπομπές), καὶ σημ. κάτω ἀπὸ τὴ μετάφρ. τοῦ Τ2· τὸ πρόβλημα βέβαια παραμένει. Προβλήματα ἔχει δημιουργήσει καὶ ἡ φράση ἐν Παλληνίδι. Ἡ ἔκφραση χρησιμοποιεῖται μὲ τοπικὴ σημασία (: ἐν Παλλήνῃ τῆς Ἀττικῆς) στὸν Ἀθήν. 6, 234f (λίγους στίχους πρὶν ἀπὸ τὸ ἐδῶ ἀπόσπ., βλ. προηγούμενη σημ.) καὶ στὸν Ἡσύχ. σ.λ. Παρθένου Παλληνίδος (Εὐρ. Ἡρακλεῖδ. 1031)· [ad 26, ubi Παλαινίδιἱερά] Ἀθηνᾶ. ἔστι γὰρ ἱερὸν Ἀθηνᾶς ἐν Παλληνίδι (πβ. Παλληνί[α]ς· ἡ Ἀθηνᾶ, ἐν Χαλκίδι), βλ. καὶ Σοῦδ. σ.λ. Τὸ ἀπὸ τῆς Παλλαινίδος· τὸ φοβερόν. ἀπὸ τῆς ἐπὶ Παλληνίδι μάχης, ἐν ᾗ ἡττήθησαν οἱ Ἀθηναῖοι (πβ. σ.λ. Παλληνικὸν βλέπειν· ἀντὶ τοῦ γενναῖον. Παλλήνη δὲ δῆμος τῆς Ἀττικῆς, ἔνθα Πεισιστράτῳ βουλομένῳ τυραννεῖν καὶ Ἀθηναίοις μὴ βουλομένοις συνέστη πόλεμος. βλέπειν δὲ Παλληνικὸν βούλεται εἰπεῖν ὠμῶς διακεῖσθαι καὶ τραχέως ἔχειν πρὸς τὸν ἐχθρόν, ὡς πάλαι πρὸς Πεισίστρατον τὸν τύραννον, ἡνίκα συνεστήσαμεν ἐν Παλλήνῃ τὴν μάχην. ἢ Βαλλήνη [πβ. ἀνωτ. 22 *F3 ἀπόφαρσις, μὲ σχόλ.], κατὰ συγγένειαν τοῦ β πρὸς τὸ π, παρὰ τὸ βάλλειν λίθοις. θέλει γὰρ εἰπεῖν, ὅτι δεῖ ζητεῖν τὸν ἐχθρὸν καὶ λιθολευστεῖν αὐτόν, βλ. καὶ Ἡρόδ. 1.62,1 κἑ. [3 ἀπικνέονται ἐπὶ Παλληνίδος Ἀθηναίης ἱρὸν καὶ ἀντία ἔθεντο τὰ ὅπλα] – 64.3). Δὲν ἀποκλείεται, ἔτσι, νὰ εἶναι καὶ στὸ ἐδῶ ἀπόσπ. μὲ τοπικὴ σημασία τὸ ἐν Παλληνίδι (Θεμίσων δ' ἐν Παλληνίδος ἢ ἐν Παλληνίδι sc. χώραι πρότεινε ὁ Preller, θέσμιον δ' ἐν Παλληνίδος ὁ Wilamowitz: βλ. Jacoby3, ποὺ γράφει " [ΠΑΛΛΗΝΙΣ (?)]" καὶ σχολιάζει ὅτι δὲν εἶναι πιθανὸ νὰ ἦταν Παλληνίς ὁ τίτλος τοῦ ἔργου ἀλλὰ φαίνεται πὼς πρόκειται γιὰ ἕνα εἰδικὸ ἱστορικο-αρχαιολογικο-περιηγητικὸ σύγγραμμα γιὰ τὸ ἱερὸ τῆς Παλληνίδος Ἀθηναίης [FGrH3 ΙΙΙΒ. 149]· ἴσως καὶ Θεμίσων· «ἐν Παλληνίδι ἐπιμελεῖσθαι τὸν βασιλέα» κ.λπ.). Τίτλος Παλληνίς, ὅμως, οὐδόλως ἀποκλείεται καὶ δὴ γιὰ συγγραφέα τοῦ 3ου αἰ. π.Χ. (πβ. Σοῦδ. σ.λ. Κρίτων, Πιεριώτης, ἱστορικός. ἔγραψε Παλληνιακά κ.λπ.: 2ος αἰ. μ.Χ. κατὰ τὸν Jacoby, FGrH3 277 Τ 1 / 1-2 μ.Χ. κατὰ τοὺς L. Berkowitz – K.A. Squitier, Canon11)· κι ὁ Ἀρίστων, ποὺ πιθανῶς ταυτίζεται μὲ τὸν ἀδελφὸ τοῦ Θεμίσωνος Ἄριστο καὶ μὲ τὸν Ἄριστο τὸν Σαλαμίνιο (ἀνωτ. 14 *Τ2, μὲ σχόλ.), γράφει κατὰ τὸν Πλούτ. Ἀθηναίων ἀποικίαν.

3-4. τὸν βασιλέα (...) καὶ τοὺς παρασίτους: ὁ R. Schoell (βλ. Jacoby3) συμπληρώνει τὸ χωρίο, τὸν βασιλέα τὸν ἀεὶ βασιλεύοντα <καὶ τοὺς ἄρχοντας> καὶ τοὺς παρασίτους· μολονότι ὅμως ἡ συμπλήρωση μπορεῖ νὰ στηριχθῆ σὲ χωρία ὅπως τὸ τοῦ Ἀθήν. 6, 235b (Κράτης δ' ἐν δευτέρῳ τῆς Ἀττικῆς διαλέκτου, λίγους στίχους μετὰ τὸ ἐδῶ ἀπόσπ.) διὸ καὶ ἐν τῷ τοῦ βασιλέως νόμῳ γέγραπται τουτί· «ἐπιμελεῖσθαι δὲ τὸν βασιλεύοντα τῶν τε ἀρχόντων ὅπως ἂν καθιστῶνται καὶ τοὺς παρασίτους ἐκ τῶν δήμων αἱρῶνται (πβ. ἀνωτ. ἡιρέθησαν) κατὰ τὰ γεγραμμένα (...)», τὸ χωρίο φαίνεται νὰ ἔχει ὀρθῶς. Γιὰ τοὺς παρασίτους βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. παράσιτοι (...).

4. οὓς ἂν ἐκ τῶν δήμων προ<σ>αιρῶνται: εὔστοχη συμπλήρωση τοῦ Wilamowitz12 (βλ. Jacoby3). Τὸ προαιροῦμαι (βλ. LSJ913 / LSK7 σ.λ. προαιρέω, μὲ τὴ σημασία ΙΙ.3 [μὲ ἁπλῆ αἰτ.], «ἐκλέγω ἐσκεμμένως, προτιμῶ») δύσκολα ἁρμόζει σὲ χωρία ὅπως τὸ ἐδῶ, κατ' ἀντίθεση μὲ τὸ προσαριέομαι (βλ. LSJ913 / LSK7, «ἐκλέγω ἐπὶ πλέον, ἐκλέγω καὶ προσθέτω, δέκα γὰρ ἄνδρας Σπαρτιατῶν προσείλοντο αὐτῷ συμβούλους Θουκ. 5.63» κ.λπ.).

5. τὰς γυναῖκας τὰς πρωτοπόσεις: βλ. Πολυδεύκ. 3.39 (: FGrH3 374 F 1b), ἡ δ' ἐκ παρθενίας τινὶ γημαμένη πρωτόποσις ἐκαλεῖτο· γέγραπται δὲ τοὔνομα ἐν τῶι τοῦ βασιλέως νόμωι· καὶ πρωτόπειρον δ' ὠνόμασε Θεόπομπος ὁ κωμικός (Ι 755, 94 Κ14). Βλ. LSJ913 / LSK7 σ.λλ. πρωτόποσις καὶ πρωτόπειρος, πβ. πρωτογύναικες (οἱ μίαν ἠγμένοι γυναῖκα Ἡσύχ., δηλ. οἱ ἄνδρες ποὺ νυμφεύονται γιὰ πρώτη φορὰ ἢ ἔχουν ἀκόμα τὴν πρώτη τους σύζυγο).

  1. Stiehle, R. (1853), Zu den fragmenten der griechischen historiker, Philologus 8: 590-651.
  2. Vossius, G. H. (1651), De Historicis Graecis (Libri IV), Leiden.
  3. Jacoby, F. (1923-1958), Die Fragmente der griechischen Historiker, parts I-IIIC.2, Berlin-Leiden.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑
  4. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .
  5. Hammond, N G L. & Scullard H H. (1970 [1992]), The Oxford Classical Dictionary, Oxford.
  6. Pearson, L. (1942), The Local Historians of Attica, Philological Monographs,no. 11, ed. by T. R. S. Broughton Philadelphia.
  7. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑ c↑ d↑
  8. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998), Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα.
  9. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑
  10. Edwards, M. N. & Kirk G. S. (1991), The Iliad: A Commentary, Vol. V: books 17-20, Cambridge.
  11. Berkowitz, L. & Squitier K. A. (2000), Thesaurus Linguae Graecae, Canon of Greek Authors and Works, 3d ed., New York - Oxford.
  12. von Wilamowitz-Moellendorff, U. (1935-1972), Kleine Schriften, Vols. I-VI, Berlin.
  13. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑
  14. Kock, T. (1880-1888), Comicorum Atticorum Fragmenta, Vols. I-III, Leipzig.