You are here

E3

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

E3
  1. [Vid. LBW VArch (M. Duthoit) 2779; Cesnola Cyprus 420-21 no. 16; Sakellariou Κυπρ. Α΄ 140 no. 3; Mitford CECy3 14-15 n. 2; Hadjioannou ΑΚΕΠ Δα΄ / Δβ΄ 39. Vid. etiam Nicolaou PPC N 44.]
  2. 1 sqq. Νουμηνίο̣υ (ο diff. lectu), εὐεργέ̣της al. sim. dubit. legimus (fort. et Ποσει̣δῶνος, ἀτέλει̣αν, ἀγαθ̣ῆι), alii aliter
  3. 6 ἱερῶν Duth. Sak. (γέρων M. falso)
  4. 7 [τ]ύχηι Cesn. M. (vid. infra E4.1 cum adnot.).
E3

Νουμήνιος Νουμηνίου. Ἐπειδὴ ὁ Νουμήνιος Νουμηνίου, εὐεργέτης

ὄντας τῆς πόλεως, συνεχῶς ἔδειχνε κάθε φροντίδα καὶ γιὰ τὸν ἀρ-

χιερέα καὶ γιὰ τοὺς ἱερεῖς καὶ μὲ λόγια καὶ μὲ ἔργα, φάνηκε καλὸ καὶ

στὸν Πραξίδημο τὸν ἀρχιερέα καὶ στοὺς ἱερεῖς τοῦ Ποσειδώνα τοῦ

Ναρνάκιου νὰ δώσουν στὸν Νουμήνιο καὶ τοὺς ἀπογόνους του σ' ὅ,τι

θυσιάζουν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὰ δῶρα στοὺς ἱερεῖς σ' ὅλα ἀνεξαιρέτως

τὰ χρόνια. Μὲ τὸ καλό!

Σχόλια: 

Ἐπιγραφὴ ἀπὸ τὸν Λάρνακα τῆς Λαπήθου, χρονολογούμενη στὸν 3ον αἰ. π.Χ. (PPC1 Ν 44: ``early IIIa'' [καὶ σ.λ. Η 11 Ἡραγόρας Νουμηνίου], πβ. ΑΚΕΠ2 Δβ΄ 39 καὶ LGPN13 σ.λλ. Νουμήνιος καὶ Ἡραγόρας, Πραξίδημος κ.ἀ., βλ. ὅμως Cesnola Cyprus4 420: ``A.D. 29''), μὲ ὀνόματα Ἑλληνικὰ πολλά (βλ. κατωτ.) καὶ μὲ ἐνδιαφέρουσα ἀναφορὰ στὴ λατρεία τοῦ Ποσειδῶνος τοῦ Ναρνακίου (βλ. κατωτ.), μνεία ἀρχιερέως καὶ ἱερέων, ἀναφορὰ σὲ ἀτέλειαν τῶν γερῶν. Ἡ ἀνασύνθεση τῆς εἰκόνας τοῦ γενεαλογικοῦ δέντρου τοῦ Νουμηνίου Νουμηνίου ἐμφανίζει πολλὰ προβλήματα, μὰ σὲ κάθε περίπτωση ἀξίζει νὰ ἐπιχειρηθῆ (βλ. PPC1 Ν 44).

1. Νουμήνιος Νουμηνίου: τοῦ Νουμηνίου (Ν. 1) ὁ υἱὸς Νουμήνιος (Ν. 2) μνημονεύεται σὲ ξεχωριστὴ σειρά (προμετωπίδα), καὶ στὴν ἀρχὴ τοῦ κειμένου τοῦ ψηφίσματος, καὶ σὲ δοτ. Νουμηνίωι (στ. 5). Πλὴν τῆς ἐδῶ (α΄. 1), τὸ ὄνομα ἀπαντᾶ καὶ σ' ἄλλες Κυπριακὲς ἐπιγραφές: (α΄. 2) ἀπὸ τὴν περιοχὴ τῆς ΛΑΠΗΘΟΥ, τῆς ἴδιας ἢ περίπου τῆς ἴδιας ἐποχῆς μὲ τὴν προηγούμενη (PPC1 N 40 καὶ Η 11 [“Early to mid-IIIa”] | LGPN13 σ.λλ. Νουμήνιος 9. καὶ Ἡραγόρας 7.[ “iii/ii BC, date T. B. M.”, ὅπως καὶ ἡ α΄. 1 / κείμενο Mitford5 CECy3 14-15 no. 4) Τοὺς αὐτοῦ ὁμωνύμους Ἡραγόραν Νουμηνίου (Ν. 3), Ἡραγόραν Ἡροστράτου (κ.λπ.)· (β΄.) ἀπὸ ἄλλες περιοχὲς τῆς Κύπρου, (1.) τῆς ΤΑΜΑΣΣΟΥ, ICS6 215 / CIS7 15 Pl. XIII (LGPN13 σ.λλ. Νουμήνιος 13. καὶ Μνάσης 1., “iv BC”) Τὸν ἀ(ν)δριά(ν)ταν τόν(ν)υ ἔδωκεν | κὰς ὀνέθηκεν Μνάσης | ὁ Νωμηνίων (= Νουμηνίου, Ν. 4) τῶι θιῶι | τῶι Ἀπείλωνι τῶι Ἑλεί|ται ἰ(ν) τύχαι, (2.) τῆς ΠΑΦΟΥ, Mitf. HIOPa8 12 / CIS7 21 Pl. XXI / ΑΚΕΠ2 Δα΄ 137 (PPC N 43, “End IIIa”) Ἀρίστων Μνήμονος | Νουμήνιον (Ν. 5, πιθανῶς μὴ Κύπριος) Δημητρίου Σολέα | ἰατρόν, (3.) τῆς ΣΑΛΑΜΙΝΟΣ, J. Pouilloux, ΠραΚυΣΑ9 141 κἑ. / ISal10 σ. 8 σημ. 1 / ΑΚΕΠ2 Δα΄ 197 (PPC1 N 39 καὶ Δ 44 [κ.ἄ.], τοῦ 38 π.Χ.) [Δ]ιογένης Νουμ[η]νίου (Ν. 6) συ[γ]γενὴς | τῶν βασιλέων καὶ στρατηγὸς | τῆς νήσου καὶ Κιλικίας | Στασικράτην Στασικράτους | γυμνασιαρχήσαντα τὸ ιδ΄ L | τὸν ἑαυτοῦ φίλον L ιε΄ Ἄθυρ ιθ΄ (ὁ τελευταῖος στρατηγὸς τῆς Πτολεμαϊκῆς Κύπρου, πιθανώτατα Κύπριος, πβ. ΑΚυΓ211 11 Ε1[f] καὶ σχόλ. σ.στ. d-e, γιὰ τὸν Σίμαλον Τιμάρχου Σαλαμίνιον)· (γ΄.) ἀπὸ ἄλλες περιοχὲς γιὰ ΚΥΠΡΙΟΥΣ, (1.) ἀπὸ τοὺς Δελφούς, SEG12 2 (1925) 47 no. 290 / ΑΚΕΠ2 Δα΄ 11.3 (PPC13 N 42 καὶ Α 150 / LGPN13 σ.λ. Ἀριστῶναξ, 3/2 π.Χ.), ὅπου τιμᾶται ὁ Ἀριστῶναξ Νουμηνίου Πάφιος (Ν. 7, βλ. καὶ no. 292/11.3a βουλευ]όντων τὰν πρώταν ἑξάμηνον | [- - -, Ἀρ]ιστώνακτος τοῦ Νουμηνίου κ.λπ.), καὶ (2.) ἀπὸ ψήφισμα τῶν Μινωιτῶν τῆς Ἀμοργοῦ, IG14 ΧΙΙ. 7 no. 227 / ΑΚΕΠ2 Δα΄ 13 (PPC13 N 38 καὶ Α 20, “End IIIa” / LGPN13 σ.λ. Ἀκεστίας 1., “s.iii BC”), μὲ τὸ ὁποῖο τιμᾶται ὁ Ἀκεστίας Νουμηνίου Καρπασεώτης (Ν. 8, ... δεδόχθαι τῆι βουλῆι καὶ τῶι δήμωι, | εἶναι πρόξενον Ἀκεστίαν Νουμηνίου Κ[αρ]|πασεώτην τοῦ δήμου τοῦ Μινοητῶν, κα[] | εἶναι αὐτῶι πρόσοδον πρὸς τὴν βουλὴν | καὶ τὸν δῆμον, ἐάν του χρείαν ἔχηι· ἀνα|γράψαι δὲ αὐτοῦ τὴν προξενίαν εἰς τὸ ἱε|ρὸν τοῦ Σαράπιος, τῆς δὲ ἀναγραφῆς | ἐπιμεληθῆναι Νικόθεμιν· στεφανούτω|σαν δὲ αὐτὸν θαλλοῦ στεφάνωι καὶ οἱ πρυ|τάνεις καὶ ταμίας, καὶ ἀνακηρυσσέτωσα[ν] |αὐτοῦ τὸν στέφανον ἐν τῶι ἱερῶι τοῦ Σαρά|πιος ὅταν συντελῆται τὰ Σαραπιεῖα κα|θ' ἕκαστον ἐνιαυτόν). Ἡ συνολικὴ εἰκόνα εἶναι προφανῶς θολή. Ὁ Νουμήνιος Νουμηνίου (Ν. 2, Ν. 1) καὶ ὁ Ἡραγόρας Νουμηνίου (Ν. 3) συνδέονται κατὰ πᾶσαν πιθανότητα μὲ στενότατη συγγενικὴ σχέση: ὅτι ὁ Ἡραγόρας εἶναι γιὸς τοῦ Ν. 2 καὶ –ἑπομένως– ἐγγονὸς τοῦ Ν. 1, εἶναι εὔλογη ὑπόθεση· μὰ δὲν μπορεῖ νὰ ἀποκλειστῆ καὶ ἡ πιθανότητα νά 'ναι ὁ . ἀδελφὸς τοῦ Ν. 2 καὶ –ἑπομένως- γιὸς τοῦ Ν. 1 ἐπίσης (ἡ χρονολόγηση τῶν δύο ἐπιγραφῶν ἀπὸ τὸν Λάρνακα τῆς Λαπήθου –τῆς ἴδιας ἢ περίπου τῆς ἴδιας ἐποχῆς– στηρίζεται καὶ στὴν ὑποτιθέμενη συγγενικὴ σχέση, καὶ δὲν εἶναι ἀσφαλής). Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἡ ὅλη εἰκόνα θυμίζει τὴν ἀνάλογη εἰκόνα τῆς ὀνομαστῆς οἰκογένειας τοῦ Σιμάλου τοῦ Σαλαμινίου, ποὺ διαλάμπει στὴ Σαλαμῖνα τῆς Κύπρου, στοὺς Δελφούς, στὴν πόλη τῶν Ἀθηνῶν, στὴ Δύσιν, μὲ πολλὰ κι ἔνδοξα παρακλάδια (βλ. ΑΚυΓ211 11 Ε1 σχόλ. σ.στ. d-e)· κι ἂν ἐξαιρέσουμε τὸν Ν. 5 τὸν Σολέα (πιθανῶς ἀπὸ τὴν Κιλικία, ἀλλὰ βλ. ΑΚυΓ115 σσ. 120-24 [ΑΚυΓ1β´15 σσ. 164-70]  κυρίως σημ. 152 μὲ ἀναφορὰ στὰ ἐδῶ), οἱ λοιποὶ θὰ μποροῦσαν κάλλιστα νὰ ἀνήκουν στὴν ἴδια λαμπρὴ οἰκογένεια.

3. τοῦ τε | ἀρχιερέως καὶ τῶν ἱερέων: βλ. συνοπτικά Burkert16 ΑρΕΘ 214-22, μὲ σημ. 2. Ἡ λέξη ἀρχιερεὺς (βλ. καὶ LSJ917 / LSK18 σ.λ.) φαίνεται νὰ χρησιμοποιήθηκε ἀρχικὰ γιὰ τὴν Αἴγυπτο (Ἑκατ. Μιλ. 1 F 300 J.: Ἡρόδ. 2.143.1 κἑ., βλ. καὶ 2.37.5 ἱρᾶται δὲ οὐκ εἷς ἑκάστου τῶν θεῶν ἀλλὰ πολλοί, τῶν εἷς ἐστι ἀρχιερεύς· ἐπεὰν δέ τις ἀποθάνῃ, τούτου παῖς ἀντικατίσταται)· ἀξιοσημείωτη εἶναι ἡ ἀναφορὰ τοῦ Πλάτ. σὲ ἀρχιερέα – ἐπώνυμον ἄρχοντα (Νόμ. 947a-b καὶ ἱερέας μὲν πάντας τοῦ Ἀπόλλωνός τε καὶ Ἡλίου, ἀρχιερέων δὲ ἕνα κατ' ἐνιαυτὸν τὸν πρῶτον κριθέντα τῶν γενομένων ἐκείνῳ τῷ ἐνιαυτῷ τῶν ἱερέων, καὶ τοὔνομα ἀναγράφειν τούτου κατ' ἐνιαυτόν, ὅπως ἂν γίγνηται μέτρον ἀριθμοῦ τοῦ χρόνου, ἕως ἂν πόλις οἰκῆται, βλ. Burkert16 ὅ.π. 668 καὶ πβ. κατωτ. Ε4 καὶ Ε6 μὲ σχόλια). Ἡ ἐδῶ περίπτωση φαίνεται νὰ δηλώνει τὴν ὕπαρξη ἀρχιερέως –πρώτου μεταξὺ τῶν ἱερέων, κατὰ τὸ Αἰγυπτιακὸ πρότυπο, καὶ 'Ιουδαϊκὸ καὶ Ρωμαϊκὸ ἀργότερα– στὴν τοπικὴ λατρεία πρὶν ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ 3ου αἰ. π.Χ. (πβ. κατωτ. Ε4 καὶ Ε6: βλ. κυρίως σημ. στὸ Ε6.1-2 σ.λ. ἀρχιερέα καὶ στρατηγὸν τῆς νήσου)· ἡ φράση ἔδοξεν Πραξιδήμωι τῶι ἀρχιερεῖ καὶ τοῖς ἱερεῦσι τοῦ Ποσε[ι]δῶνος τοῦ̣ Ναρνακίου ποὺ ἐπακολουθεῖ φαίνεται νὰ ἀποκλείει τὴν ὑπόθεση ἀρχιερέως γιὰ ὅλες «τὶς θεότητες τοῦ Λάρνακα τῆς Λαπήθου» (ΑΚΕΠ2 Δβ΄ 39), ἀλλὰ μπορεῖ κάλλιστα νὰ δηλώνει ἁπλῶς ἔμφαση στὴν τοπικὴ λατρεία τοῦ Ποσειδώνα (ἢ ἁπλῶς τὴ σχέση τοῦ ἀρχιερέα μ' αὐτήν). Βλ. καὶ κατωτ.

4. Πραξιδήμωι τῶι ἀρχιερεῖ: τὸ ὄνομα ἀπαντᾶ καὶ σὲ μιὰν ἄλλη ἐπιγρ. ἀπὸ τὸν Λάρνακα τῆς Λαπήθου τῆς –ἢ περίπου τῆς– ἴδιας ἐποχὴς (OGIS19 17 / ΑΚΕΠ2 Δα΄ 16.8, βλ. καὶ PPC13 Π 47), Ἀθηνᾶι | Σωτείρᾳ Νίκῃ | καὶ βασιλέως | Πτολεμαίου | Πραξίδημος Σεσμᾶος (Σέσμαος Dittenberger19) | τὸν βω[μὸν] ἀνέθ[η]κεν | ἀγα[θ]ῆι τύχηι (πβ. Ε6 κατωτ., μὲ σχόλ.)· στὸ Φοινικικὸ κείμενο τῆς δίγλωσσης ἐπιγραφῆς τὸ ὄνομα γράφεται ὡς Baalsillem: νά 'ναι ὁ ἀφιερωτὴς –γιὸς τοῦ Σεσμάου– Φοίνικας (καλύτερα: Φοινικικῆς καταγωγῆς) ποὺ θέλει νὰ κολακεύσει τὸν Πτολεμαῖον τὸν Λάγου μὲ τὴν εὐκαιρία νίκης τοῦ (ΑΚΕΠ2 Δβ΄ 16.8, «γιὰ τὴ νίκη του κατὰ τοῦ Ἀντιγόνου καὶ τῶν συμμάχων του βασιλιάδων τῆς Κύπρου τὸ 312 π.Χ.» / πιθανῶς γιὰ τὴ νίκη του κατὰ τοῦ Δημήτριου τοῦ Πολιορκητῆ τὸ 295/4 ὅταν τελικὰ κατέκτησε τὴν Κύπρο: βλ. PPC13 Π 47 μὲ παραπομπές), φαίνεται εὔλογο. Τὰ δεδομένα καθιστοῦν εὔλογη –κι ἴσως σχεδὸν βέβαιη– τὴν ὑπόθεση ὅτι ὁ Πραξίδημος τῶν δύο ἐπιγραφῶν εἶναι ἕνα καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπο. Νὰ σημειωθεῖ ὅτι τὸ ὄνομα φαίνεται νὰ ἔχει σχέση, ὅπως καὶ τὸ Πράξιππος τῶν δύο γνωστῶν βασιλέων τῆς Λαπήθου (βλ. LGPN13 μὲ παραπομπές, καὶ ΑΚΕΠ2 Ε΄ Γεν. πίν. σ.λ.), ὑποδηλώνει στενὴ σχέση μὲ τὸ ὄνομα τοῦ μυθικοῦ οἰκιστῆ τῆς Λαπήθου Πράξανδρος (βλ. Ἀ. Βοσκοῦ20 Μορφώ 21 κἑ., μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία)· καὶ ἡ ὑπόθεση νὰ ἔχουμε στὴ ΛΑΠΗΘΟΝ –ὄχι στὸν Λάρνακα τῆς Λαπήθου– μιὰ περίπτωση ἀνάλογη μ' αὐτὴ τῶν Κινυραδῶν τῆς Πάφου (βασιλέων καὶ ἱερέων τῆς Ἀφροδίτης), προβάλλει ἑλκυστική. (Βλ. καὶ ἑπόμενα).

4-5. τοῦ Ποσε[ι]δῶνος τοῦ̣ Ναρνακίου: ἡ ἀνάγνωση Ναρνακίου εἶναι βέβαιη, καὶ δίνει ἕνα –ἐξ ὅσων γνωρίζουμε– μοναδικὸ ἐπίθετο. Κατὰ τὸν Ἡσύχ., νάρναξ· κιβωτός, κι ὁ πειρασμὸς νὰ ἐκλάβει κανεὶς τὸ Ναρνάκιος = Λαρνάκιος (βλ. χαρακτηριστικὰ ΑΚΕΠ2 Δβ΄ 39: «φέρει τὸ ἐπίθετο Ναρνάκιος δηλ. Λαρνάκιος. Τὸ Λ ἔγινε Ν ἀπὸ ἀφομοίωσή του μὲ τὸ ν τῆς δεύτερης συλλαβῆς», πβ. LBW21 ad loc. καὶ –κυρίως– Chantraine22 σ.λ. λάρναξ, βλ. ὅμως Cesnola4 ad loc.). Μιὰ ἄλλη ἑρμηνεία, στηριγμένη στὴ σχέση τοῦ Ποσειδῶνος καὶ τοῦ βασιλείου τῆς Λαπήθου μὲ τὴν θάλασσαν καὶ τὸ ὑγρὸ στοιχεῖο ἐν γένει (βλ. γενικὰ Burkert ΑρΕΘ16 293-300 [κυρίως 294 κἑ.], ΕλλΜ23 2. 114-30 [κυρίως 120 κἑ.], γιὰ τὴν Κύπρο Καραγιώργη24 ΕΘΗρΑΚ 22 κἑ., 141 [«Ἀσημένιο τετράδραχμο τοῦ Δημητρίου Πολιορκητοῦ μὲ Νίκη στὴν κύρια ὄψη καὶ Ποσειδῶνα στὴν πίσω ὄψη. Λευκωσία, Ἵδρυμα Τράπεζας Κύπρου»], 237, 268 κ.ἀ.), μπορεῖ νὰ οἰκοδομηθῆ στὰ ναρόν· πλησμονήν. ὑγρόν καὶ ναέτωρ· ῥέων, πολύρρους τοῦ Ἡσύχ. (βλ. LSJ917 / LSK18 σ.λλ. καὶ Chantraine22 σ.λ. νάω, μὲ ἀναφορὰ στὸν Νάιον Δία, πβ. Ναϊάς, Νηρεύς, Νηρηίς κ.λπ., βλ. καὶ Κυπρ. ἐπιγρ. ICS6 287 ἀρὰ Νάω μὲ σχόλια Ἀ. Βοσκοῦ Μορφώ20 48 σημ. 33)· ναρὰ καὶ κρηναῖα ποτά, κατὰ τὸν Σοφ. (ἀπόσπ. 621 Radt25). Ὅπως κατὰ τὰ κάμαξ, κλῖμαξ, πίναξ σχηματίζεται τὸ λάρναξ (Chantraine22 σ.λ.), ἔτσι μπορεῖ κάλλιστα νὰ σχηματιστῆ καὶ τὸ Νάρναξ, κι ἀπ' αὐτὸ τὸ Ναρνάκιος· ὡς κακόηχο τὸ νάρναξ θὰ μποροῦσε κάλλιστα νὰ τραπῆ ἀργότερα σὲ λάρναξ (λ / ρ). (Ἡ ὑπόθεση ὅτι ἡ Κυπριακὴ Λακεδαίμων βρισκόταν πιθανῶς ἐδῶ [βλ. Σακελλαρίου Κυπρ.26 Α΄ 139-40] εἶναι εὔλογη, μὰ μένει νὰ ἀποδειχθῆ· κι οἱ ἀνασκαφὲς στὴν τουρκοκρατούμενη ἀπὸ τὸ 1974 περιοχή, γίνονται μόνο ἀπὸ ἀρχαιοκάπηλους.)

6. ἀτέλε[ι]αν τῶν γερῶν: γιὰ τὰ γέρα βλ. ἀνωτ. Ε2 σχόλ. σ.στ. 6 σ.λ. ἐν τῶι γερ[ῶν ταμιηίωι], γιὰ τὴν ἀτέλειαν Ε1.14 [10.] καὶ 39 [31].

7. [Τ]ύχηι τῆι ἀγα[θ]ῆι: Μὲ τὸ καλό! («Ἡ ὥρα ἡ καλή»: Χατζηιωάννου [ΑΚΕΠ2 Δα΄ 39, κ.ἀ.]) ἢ «Σὺν θεῷ» (βλ. καὶ κατωτ. Ε4 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Ἀγαθῆι Τύχηι· ἄλλα σχετικὰ παραδείγματα κατωτ. Ε6 σημ. σ.στ. 2-3 καὶ Ε7 σημ. σ.στ. 3 (καὶ σ.στ. 1 [σελ. 305]: Τύχη / Τυχαῖον), μὲ Πίν. 67 (σελ. 308) καὶ Πίν. 77 (σελ. 619).

  1. Michaelidou-Nicolaou, I. (1976), Prosopography of Ptolemaic Cyprus, Studies in Mediterranean Archaeology,vol. XLIV Göteborg .a↑ b↑ c↑ d↑
  2. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑
  3. Fraser, P M. (1987), A Lexicon of Greek Personal Names, Vol. I: The Aegean Islands, Cyprus, Cyrenaica, Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  4. di Cesnola, L. P. (1877), Cyprus: Its Ancient Cities, Tombs, and Temples: A Narrative of Researches and Excavations during ten years' residence as American Consul in that Island, New York .a↑ b↑
  5. Mitford, T. B. (1939), Contributions to the Epigraphy of Cyprus , APF 13: 13-38.
  6. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.a↑ b↑
  7. Nicolaou, I. (1971), Cypriot Inscribed Stones (Picture Book no 6), Cyprus .a↑ b↑
  8. Mitford, T B. (1961), The Hellenistic Inscriptions of Old Paphos, ABSA 56: 1-41.
  9. (1972-1973), Πρακτικὰ τοῦ Πρώτου Διεθνοῦς Κυπρολογικοῦ Συνεδρίου (Λευκωσία, 14-19 Ἀπριλίου 1969), τóμ. Α΄- Γ΄, Λευκωσία.
  10. Mitford, T. B. & Nicolaou I. (1974), The Greek and Latin Inscriptions from Salamis, Vol. 6, Salamis Nicosia, Cyprus.
  11. Βοσκός, Α. Ι. (1997), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, τóμ. 2, Λευκωσία.a↑ b↑
  12. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.
  13. Pouilloux, J., Roesch P. & Marcillet-Jaubert J. (1987), Salamine de Chypre, XIII: Testimonia Salaminia, 2. Corpus épigraphique, Vol. XIII, Paris .a↑ b↑ c↑ d↑
  14. Inscriptiones Graecae, Vols. I-XIV, Berlin.
  15. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.a↑ b↑
  16. Burkert, W. (1993), Ἀρχαία Ἑλληνική Θρησκεία: Ἀρχαϊκή καί Κλασσική Ἐποχή, μτφρ. Μπεζαντάκος, Ν Π. και Αβαγιανού, Α Ἀθήνα.a↑ b↑ c↑
  17. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑
  18. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑
  19. Dittenberger, W. (1903-1905), Orientis Graeci Inscriptiones Selectae: Supplementum Sylloges Inscriptionum Graecorum, Vols. I-II, Leipzig.a↑ b↑
  20. Βοσκός, Α. Ι. (1999), Μορφὼ παροικήσουσι: Λυκόφρονος Ἀλεξάνδρα, Λευκωσία Κύπρου.a↑ b↑
  21. Le Bas, P. & Waddington W. H. (1870), Voyage archéologique en Grèce et en Asie Mineure, Vol. III.1-2: Inscriptions grecques et latines recueillies en Grèce et en Asie Mineure, Paris.
  22. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑
  23. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .
  24. Καραγιώργης, Β. (1998), Ἕλληνες Θεοί καί Ἥρωες στήν Ἀρχαία Κύπρο, Αθήνα.
  25. Radt, S. (1977), Tragicorum Graecorum Fragmenta, Vol. IV: Sophocles, Göttingen.
  26. Σακελλάριος, Α. Α. (1890-1891), Τὰ Κυπριακά, ἤτοι Γεωγραφία, Ἱστορία καὶ Γλῶσσα τῆς Νήσου Κύπρου ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον, Ἀθήνα.