You are here

F1

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Ulpian. Proleg. (Schol. Demosth.) I. 12.3-20 Dilts

«Δεῖ τοίνυν ἡμᾶς1, ὦ Ἀθηναῖοι, τὴν ἀκαιρίαν τὴν ἐκείνου »

(Olynth. A [1.] § 24). ἐντεῦθεν τῶν ἐπιλόγων ἅπτεται, οὕς -

μοίως εἰς δύο μέρη διήιρηκεν, εἰς τὸ δυνατὸν καὶ τὸ συμφέρον·

καὶ γὰρ οἱ ἐπίλογοι ἀπὸ τῶν τελικῶν κεφαλαίων λαμβάνονται.

  καὶ τὸ μὲν δυνατὸν ἀπὸ τοῦ καιροῦ κατασκευάζει2, ἀπὸ πρε-

σβείας τῶν Ἀθηναίων τῆς πρὸς τοὺς Ἕλληνας καὶ πρὸς τοὺς

ὑπόπτως διακειμένους συμμάχους τοῦ Μακεδόνος, ἀπὸ στρα-

τιᾶς αὐτῶν καὶ ἐξόδου, ἀπὸ τοῦ ἀτόπου ὅπερ ἐστὶν ἀπὸ γνώ-

μης, πῶς ἂν Φίλιππος διετέθη τοιούτου καιροῦ παραπεπτω-

κότος, ἀπὸ τῆς αἰσχύνης τῶν ἐκβάντων3 ἄν. τὸ δὲ συμφέρον

δίχα διήιρηκεν, εἰς σύγκρισιν δύο πολέμων, τοῦ τε ἐπὶ Θράικης

4‹καὶ τοῦ ἐπὶ τῆς Ἀττικῆς›, καὶ τί ποιήσουσι5 τὴν Μακεδονίαν

συμμαχοῦντες Ὀλυνθίοις, τίνα δὲ αὐτοὶ πείσονται6 κομισθέντος

δεῦρο τοῦ πολέμου, μηδένων ὄντων τῶν κωλυόντων, μὴ Φω-

κέων, μὴ Θηβαίων, τῶν μὲν δι' ἀσθένειαν, τῶν δὲ διὰ δυσμέ-

νειαν, οὐ γὰρ ὑπολαμβάνειν ἀντίθεσιν δεῖ τὴν ἔννοιαν τὴν ἀπὸ

γνώμης τοῦ Φιλίππου, ὥσπερ Ζήνων εὐήθως ὑπείληφεν,

ἀλλ' ἔστινἔννοια ἐπιλογικὴ τοῦ ἀναγκαίου. ἐπειδὴ γὰρ ἐν

τοῖς ἔμπροσθεν κατεσκεύασε προσήκειν τῆι πόλει τὸν πόλεμον,

καὶ7,8 διὰ τοῦ δευτέρουπαρέστησεν ἐπὶ τὴν Ἀττικὴν› ἂν9 ἐλθεῖν10

τὸν Φίλιππον λαβόντα τὴν Ὄλυνθον, εἰκότως κἀνταῦθα ἐπι-

λογιζόμενος τῶν αὐτῶν ἐμνήσθη.

  1. 1 ὑμᾶς Vf, coll. Demosth. 1.24 prob. Voskos: ἡμᾶς rell., prob. Dilts
  2. 5 κατεσκεύασεν g
  3. 10 ἐκβησομένων Vf
  4. 12 suppl. Wolf ‖
  5. παριστὰς› καὶδεικνὺς› τίκακὸν› ποιήσουσι Morel
  6. 13 v.l. πείσαντο; πείσοιντο Mor
  7. 20 καὶ Vf; om. rell. ‖
  8. suppl. Wolf ‖
  9. ἂν om. Vf ‖
  10. ἐλθόντα Vf.
Οὐλπιαν. Προλεγ. (Σχολ. Δημοσθ.) Ι. 12.3-20 Dilts

«Πρέπει λοιπὸν ἐσεῖς, Ἀθηναῖοι, τὴν κακὴ γιὰ κεῖνον περίσταση

(κ.λπ.)» (Ὁλυνθ. Α΄ [1.] § 24)». Ἀπὸ ἐδῶ ἀρχίζει (ὁ Δημοσθένης)

τοὺς ἐπιλόγους (δηλαδὴ καταπιάνεται μὲ τὰ τελικὰ συμπεράσμα-

τα), τοὺς ὁποίους ἐπίσης ἔχει διαιρέσει σὲ δύο μέρη, στὸ δυνατὸν καὶ

τὸ συμφέρον· καθ' ὅσον μάλιστα οἱ ἐπίλογοι λαμβάνονται ἀπὸ τὰ

τελικὰ κεφάλαια (δηλ. τὰ τελικὰ ἐπιχειρήματα). Καὶ τὸ μὲν δυνατὸν

τὸ στηρίζει στὸν καιρὸν (δηλ. τὴν κατάλληλη περίσταση, τὴν εὐκαι-

ρία), τὴν πρεσβεία δηλαδὴ τῶν Ἀθηναίων πρὸς τοὺς Ἕλληνες καὶ

πρὸς τοὺς καχύποπτους συμμάχους τοῦ Μακεδόνα βασιλιᾶ, τὴ στρα-

τιά τους καὶ τὴν ἔξοδο, τὸ ἄτοπο τὸ ὁποῖο ἀκριβῶς στηρίζεται στὴν

ὅλη φυσιογνωμία τοῦ Φιλίππου, πῶς θὰ συμπεριφερόταν δηλαδὴ

αὐτὸς σὲ τέτοια περίσταση, τὴν ντροπὴ γιὰ ὅσα θὰ μποροῦσαν νὰ

προκύψουν. Τὸ δὲ συμφέρον τὸ διαιρεῖ σὲ δύο σκέλη: σὲ σύγκριση

δύο πολέμων, αὐτοῦ στὴ Θράκη καὶ αὐτοῦ στὴν Ἀττική, καὶ τί θὰ

κάμουν στοὺς Μακεδόνες συμμαχώντας μὲ τοὺς Ὀλύνθιους ἀφενὸς

καὶ ἀφετέρου τί οἱ ἴδιοι θὰ πάθουν ἂν ὁ πόλεμος μετακομιστῆ ἐδῶ,

καθὼς δὲν ὑπάρχουν ἐκεῖνοι ποὺ θὰ σταθοῦν ἐμπόδιο, μήτε οἱ Φω-

κεῖς μήτε οἱ Θηβαῖοι, οἱ πρῶτοι ἀπὸ ἀδυναμία κι οἱ δεύτεροι ἀπὸ

δυσμένεια. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐκλαμβάνουμε ὡς ἀντίθεσιν τὴν

ἔννοιαν ποὺ στηρίζεται στὴ φυσιογνωμία τοῦ Φιλίππου, ὅπως ἀκρι-

βῶς ὁ Ζήνων ἁπλοϊκὰ θεώρησε, ἀλλ' εἶναι ἡ ἔννοια αὐτὴ ἐπιλογὴ

τοῦ ἀναγκαίου (αὐτοῦ ποὺ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνει). Ἐπειδὴ δηλαδὴ

στὰ προηγούμενα ἀπέδειξε μὲ πειστικὰ ἐπιχειρήματα ὅτι ἁρμόζει

στὴν πόλη (καὶ τὴ συμφέρει) ὁ πόλεμος, καὶ μὲ τὸ δεύτερο κατέστη-

σε φανερὸ πὼς ὁ Φίλιππος θὰ βάδιζε ἐναντίον τῆς Ἀττικῆς ἂν

καταλάμβανε τὴν Ὄλυνθο, εὔλογα καὶ ἐδῶ καταλήγοντας κάνει

μνεία γιὰ τὰ ἴδια.

Σχόλια: 

Τὸ ἀπόσπασμα ἀνήκει στὰ Οὐλπιανοῦ ῥήτορος Προλεγόμενα εἰς τοὺς Ὀλυνθι­ακοὺς καὶ Φιλιππικοὺς λόγους. Στὴ Σοῦδ. (ο 911) ἀπαντᾶ ὡς Οὐλπιανός, Ἐμεσηνός, σοφιστής, ποὺ ἔγραψε Πάτρια Ἐμεσηνῶν, Ἡλιουπόλεως, Βοσποριατῶν καὶ ἄλλων πλείστων, Προγυμνάσματα, Τέχνην ῥητορικήν, καὶ στὴ συνέχεια (912) ὡς Ἀντιοχεὺς τῆς Συρίας, σοφιστής, παιδεύσας πρότερον εἰς Ἔμεσαν, ἐν τοῖς κατὰ τὸν βασιλέα Κωνσταντῖνον χρόνοις, ποὺ ἔγραψε λόγους διαφόρους, μελέτας, διαλέξεις· καὶ ἄλλα τινά. Εἴτε πρόκειται γιὰ τὸ ἴδιο πρόσωπο εἴτε γιὰ δύο διαφορετικά, βρισκόμαστε στὸν 4ον αἰ. μ.Χ. (βλ. Canon31 σελ. 397· περισσότερα ἀπὸ τὸν J. Chapmann στὸ Dindorf Demosth.2 VIII.xxiv-xxviii καὶ xxxi). Ὁ τίτλος ὑποδηλώνει μᾶλλον μιὰν εἰσαγωγὴ στὸ Ὑπόμνημα γιὰ τοὺς συγκεκριμένους Δημοσθενικοὺς λόγους. Προλεγόμενα ἐξάλλου ὀνομάζονταν τὰ εἰσαγωγικὰ μαθήματα τῶν ρητοροδιδασκάλων μὲ θέματα ὅπως ἡ φύση τοῦ ἀντικειμένου τῆς ρητορικῆς καὶ ἡ σχέση του μὲ ἄλλα ἀντικείμενα, διαλέξεις ποὺ συχνὰ στὴ συνέχεια δημοσιεύονταν ὡς πραγματεῖες (βλ. Kennedy3 HCRh 217 καὶ κατωτ. 29 F1 σχόλ. σ.στ. 2-4). Γιὰ τὴ θέση τοῦ Οὐλπιανοῦ μεταξὺ τῶν ὑπομνηματιστῶν τοῦ Δημοσθένη βλ. ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.στ. 2-3).

1 κἑ.: Παραθέτοντας τὸ δεῖ τοίνυν ὑμᾶς, ὦ Ἀθηναῖοι, τὴν ἀκαιρίαν τὴν ἐκείνου (Ὀλυνθ. Α΄ 24), ὁ Οὐλπιανὸς σημειώνει πὼς ὁ Δημοσθένης ἐντεῦθεν τῶν ἐπιλόγων ἅπτεται, οὓς ὁμοίως εἰς δύο μέρη διῄρηκεν, εἰς τὸ δυνατὸν καὶ τὸ συμφέρον (...). καὶ τὸ μὲν δυνατὸν ἀπὸ τοῦ καιροῦ κατασκευάζει, δηλαδὴ θεωρώντας ὡς κατάλληλη τὴν περίσταση γιὰ ἀνάληψη δράσης στὸ πλευρὸ τῶν Ὀλυνθίων ἐναντίον τοῦ Φιλίππου, τὸ δὲ συμφέρον δίχα διῄρηκεν, εἰς σύγκρισιν δύο πολέμων, τοῦ τε ἐπὶ Θρᾴκης <καὶ τοῦ ἐπὶ τῆς Ἀττικῆς>, καὶ τί ποιήσουσι τὴν Μακεδονίαν συμμαχοῦντες Ὀλυνθίοις, τίνα δὲ αὐτοὶ πείσονται κομισθέντος δεῦρο τοῦ πολέμου (...). Ὁ Ζήνων (στ. 17), προφανῶς στὸ Ὑπόμνημα εἰς Δημοσθένην, θεωροῦσε ὡς ἀντίθεσιν (στ. 16) τὴν ἔννοιαν τὴν ἀπὸ γνώμης τοῦ Φιλίππου, εὐήθως κατὰ τὸν Οὐλπιανό, ἐνῶ κατὰ τὸν ἐπικρίνοντα ἔστιν ἡ ἔννοια ἐπιλογικὴ τοῦ ἀναγκαίου (πβ. καὶ Προλεγ. [Ι. 8.20-21 Dilts4] πῶς ἂν οὖν εἴη ταῦτα τῆς ἀντιθέσεως τῆς «ἀλλ' ὅτι ἄπιστοι Ὀλύνθιοι», ἣν ἑαυτοῖς <οἱ> ἐξηγησάμενοι πλάττονται «ταῦτ' οὖν ἐγνωκότες»;). Ὁ Οὐλπιανὸς φαίνεται νὰ ἔχει δίκαιο ὡς πρὸς τὴν οὐσία: δηλαδὴ δὲν φαίνεται νὰ ὑφίσταται ἀντίθεσις· πραγματικὴ ἐπιδίωξη τοῦ ρήτορα εἶναι νὰ πείσει τοὺς Ἀθηναίους νὰ ἀναλάβουν πόλεμο στὴ Θράκη, γιὰ νὰ μὴν ἀναγκαστοῦν νὰ πολεμήσουν τὸν Μακεδόνα στὴν πόλη τους· τὸ δὲ νόημα ἐντάσσεται στὸν ἐπίλογο σὲ σχέση μὲ αὐτὸ ποὺ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνει, καὶ ὁ Οὐλπιανὸς ἐξηγεῖ στὴ συνέχεια πώς, ἐφόσον ὁ ρήτορας προηγου­μένως ὑποστήριξε ὅτι ἡ πόλη πρέπει νὰ ἑτοιμαστῆ γιὰ πόλεμο γιατὶ ὁ Φίλιππος θὰ ἔλθει στὴν Ἀθήνα ἐὰν καταλάβει τὴν Ὄλυνθο, εἶναι εὔλογο τὸ τμῆμα αὐτὸ τοῦ ἐπιλόγου νὰ ἀναφέρεται στὶς ἐπιπτώσεις αὐτῆς τῆς ἐκδοχῆς. Καθὼς ὅμως δὲν σώζεται τὸ σχετικὸ ἀπόσπασμα τοῦ Ζήνωνα, μὲ τὸ δικό του σκεπτικό, δὲν πρέπει νὰ εἴμαστε κατηγορηματικοί, πολλῷ μᾶλλον γιατὶ οἱ ὅροι ποὺ χρησιμο­ποιοῦνται ἐπιδέχονται καὶ ἐπιτρέπουν διαφορετικὲς ἑρμηνεῖες: Ἀντίθεσις, λ.χ., σημαίνει ἀντιστροφὴ τῶν προκειμένων στὴ Λογική (βλ. LSJ95 σ.λ. ἀντίθεσις 2.)· γιὰ τὴ Ρητορικὴ ὁ Ἀριστοτέλης σημειώνει ὅτι ἀντικειμένη λέξις εἶναι αὐτὴ ἐν ᾗ ἑκατέρῳ τῷ κώλῳ ἢ πρὸς ἐναντίῳ ἐνάντιον σύγκειται ἢ ταὐτὸ ἐπεύζευκται τοῖς ἐναντίοις (Ῥητ. 1409b-1410a, μὲ ἀντιπροσωπευτικὰ παραδείγματα), γιὰ νὰ καταλήξει ὅτι ἀντίθεσις τοιοῦτόν τι ἐστιν (1410b)· ὁ δὲ Ἑρμογένης (γιὰ τοὺς δικανικοὺς λόγους) θεωρεῖ ἀντίθεσιν (Περὶ τῶν στάσεων: Rabe Hermog.6 38.16 κἑ.) τὴν στάσιν κατὰ τὴν ὁποία ὁ κατηγορούμενος ὁμολογεῖ ὅτι διέπραξε τὸ ἀδίκημα, μὲ ὑποδιαιρέσεις διάφορες ἀνάλογα μὲ τὸ τί ἀντιτείνει κ.λπ. (βλ. ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. ἔ. Περὶ στάσεων)· ἄλλοι ἄλλα (βλ. π.χ. Ἀψίν. Τέχνη ῥητ., κυρίως κεφ. Περὶ λύσεων καὶ ἀντιθέσεων, καὶ Ἀναξιμέν. Τέχν. ῥητ. 26 [Spengel – Hammer7 63.11 κἑ.]· νὰ σημειωθῆ ὅτι δὲν γίνεται ἐδῶ ἀναφορὰ σὲ δικανικὸ λόγο ἀλλὰ στὸν Ὀλυνθ. Α΄). Κι οἱ ὅροι ἔννοια καὶ γνώμη (βλ. LSJ95 σ.λλ., πβ. Ἀψίν. ὅ.π. passim καὶ Ἑρμογ. Προγυμν. [κεφ. Περὶ γνώμης] κ.ἀ.) δὲν εἶναι μονοσήμαντοι. Βλ. καὶ ἑπόμενα.

  1. Berkowitz, L. & Squitier K. A. (2000), Thesaurus Linguae Graecae, Canon of Greek Authors and Works, 3d ed., New York - Oxford.
  2. Dindorf, W. (1851), Demosthenes, Vols. VIII-IX: Scholia Graeca, ex codicibus aucta et emendata, Oxford.
  3. Kennedy, G. (1994), A new History of Classical Rhetoric (an extensive revision and abridgment of “The Art of Persuasion in Greece”, “The Art of Rhetoric in the Roman World” and “Greek Rhetoric under Christian Emperors”, with additional discussion of Late Latin Rhetoric, Princeton.
  4. Dilts, M. R. (1983-1986), Scholia Demosthenica, Vols. I-II, Leipzig.
  5. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑
  6. Rabe, H. (1913), Hermogenes Opera, Leipzig.
  7. Spengel, L. & Hammer C. (1894), Rhetores Graeci, Vol. I, pars II,