You are here

E16

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      1 [Τόνδε ἀρετὴν ἀσκοῦ]ντα βίωι παίδων τε τ[υχόντα]
           [κλειτῶν , Πασικράτεα,] γῆς Σολίωμ βασιλέ[α,]2 
3    [ζῶντα μέγα θνητῶν πε]ριώσιον3  ἠδὲ θανόντ̣̣̣̣̣[α]4
           [χθὼν κεύθει ἥδε, ξεῖνε,]5  τάφωι γεραρῶι .

  1. 1 supplevimus coll. GVI 492 et 1105, CEG2 542 et 543.5, al. sim. (vid. infra adnot. ad v.): []κταβίωι παίδων τε τ[ῆς] Perist. (acc. Mitf.)
  2. 2 haesitantes supplevimus (vid. infra adnot. s.vv.): βασιλε[] Perist., it. Mitf. (sed βασιλέα post v. 1 -ντα expectaveris)
  3. 3 [ζῶντα μέγα θνητῶν πε] supplevimus, post ζῶντα βρότων (βροτῶν SEG) πε]ριώσιον ἠδὲ θανόντ[α] Mitf. ([πάντων ζῶντα βροτῶν πε] suppleverim, sed longum videtur) ‖
  4. θανόντ̣̣̣̣̣[α] legimus: -ντ[α] cett.
  5. 4 [χθὼν κεύθει ἥδε, ξεῖνε,] supplevimus, coll. infra E20.1 Ἥ̣̣̣̣̣δε σε, [Ν]ικόγενες, κεύθει χθὼν al. sim.: [ἔνθαδε (sic, ἐνθάδε SEG) γῆ κατέχει, ξεῖνε] Mitf. (quod autem longum videtur).

Αὐτὸν π' ἀσκοῦσε στὴ ζωὴ τὴν ἀρετὴ καὶ τοῦ 'τυχαν παιδιὰ

    λαμπρά, τὸν Πασικράτη, τῆς γῆς τῶν Σόλιων βασιλιά,

           ζώντα ἀπ' ὅλους τοὺς θνητοὺς περιούσιο κι ὄντας νεκρὸ

               ἡ γῆ τὸν κρύβει ἐτούτη, ξένε, σὲ τάφο γεραρό.

Σχόλια: 

Ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα χαραγμένο σὲ πλάκα ἀπὸ ἀσβεστόλιθο, ὕψους 53.5 καὶ πλάτους 50 ἑκατ. (πάχους 26 ἑκατ.) κατὰ τὸν Mitford1 (AJA 65 [1961] 133), «ἐπὶ τετραγώνου πλακὸς ἐξ ἀμμολίθου» κατὰ τὸν Περιστιάνη, Γεν. Ἱστ.2 452), ποὺ βρέθηκε τὸ 1908 στὴν περιοχὴ τῶν Σόλων καὶ περιῆλθε στὴν κατοχὴ τοῦ Κυπριακοῦ Μουσείου (I.G. 189). Φαίνεται καθαρά, κατὰ τὸν Mitford1, ὅτι δὲν πρόκειται γιὰ βάση ἀγάλματος, ἀλλ' ὅτι ἡ πλάκα ἦταν ἐνσωματωμένη σὲ ταφικὸ μνημεῖο τοῦ ἀνθρώπου στὸν ὁποῖο ἀναφέρεται. Διαβάζοντας ἐσφαλμένα στὴν ἀκρωτηριασμένη ἀριστερὴ πλευρὰ [Ο]ΚΤΑΒΙΩΙ ὁ Περιστιάνης2 ἀνάγει τὴν ἐπιγραφὴ «εἰς τοὺς χρόνους τῆς αὐτοκρατορίας τοῦ Γ. Ὀκταβίου = Γ. Ἰουλίου Καίσαρος Ὀκταβιανοῦ, υἱοῦ καὶ διαδόχου τοῦ Ἰουλίου Καίσαρος Αὐγούστου δολοφονηθέντος τὴν 15ην Μαρτίου 44 π.Χ.», ὁ ὁποῖος «ἀνηγορεύθη Αὐτοκράτωρ τῷ 44 π.Χ. καὶ ἀπεβίωσε τῇ 19ῃ Αὐγούστου 14 μ.Χ.» (σημειώνοντας στὴ συνέχεια ὅτι ἡ χρήση τοῦ Μ ἀντὶ τοῦ Ν σὲ ἐπιγραφὲς «ἐμφανίζεται ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ βασιλέως τῆς Πάφου Νικοκλέους τῷ 310 π.Χ.»). Ἀπὸ τὸν τύπο ὅμως τῶν γραμμάτων ὁ Mitford1 συμπεραίνει ὅτι βρισκόμαστε στὸ 1ο ἢ στὸ 3ο τέταρτο τοῦ 3ου αἰ. π.Χ. ("since they have none of the distinctive characteristics of the time of Philadelphus", ὁ ὁποῖος βασιλεύει ἀπὸ τὸ 283/2 μέχρι τὸ 246 π.Χ.). Ἀπὸ τὴ γλώσσα καὶ τὸ ὕφος τοῦ ἐπιγράμματος δύσκολα μπορεῖ νὰ ἐξαγάγει κανεὶς σχετικὰ συμπεράσματα ἀσφαλῆ, καθὼς τὸ α΄ ἥμισυ τῶν στίχων ἔχει χαθῆ καὶ δὲν ἔχουμε ἀνάλογα ἐπιγράμματα τῆς ἴδιας περίπου ἐποχῆς ἀπὸ τοὺς Σόλους γιὰ σύγκριση. Ἀλλὰ τὸ Σολίωμ τοῦ β΄ στ. θυμίζει τὸ ὑψηλὸμ τοῦ ἀνωτ. Ε12 (τοῦ Νικοκλῆ τῆς Πάφου, πρὸ τοῦ 306 π.Χ.) καὶ τὸ ἰατρῶμ Φαΐταμ τοῦ κατωτ. Ε18 (τῆς Πάφου καὶ πάλι, χρονολογούμενο στὴν ἀρχὴ τῆς βασιλείας τῶν Πτολεμαίων), πβ. καὶ ἀνωτ. Ε6.1 Ϝέπο(μ) μέγα· κι ἂν ἡ ἐπιχειρούμενη ἐδῶ συμπλήρωση ἀνταποκρίνεται στὰ πράγματα, μπορεῖ νὰ μιλοῦμε συμπερασματικὰ γιὰ τὰ τελευταῖα χρόνια τῆς βασιλείας στοὺς Σόλους (ἢ ἔστω γιὰ τὰ τελευταῖα χρόνια τῆς ζωῆς τοῦ τελευταίου βασιλιᾶ τῆς πόλης, τοῦ γιοῦ τοῦ Πασικράτη Εὔνοστου).

1-2. [Τόνδε ἀρετὴν ἀσκοῦ]ντα βίωι παίδων τε τ[υχόντα]|[κλειτῶν: τὸ σωζό­μενο ]ντα βίωι σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ παίδων τε τ[ (μετὰ τὴν ἑφθημιμερῆ τομή, μὲ τὸ τε νὰ συνδέει τὰ δύο μέρη τοῦ στ. κατὰ πᾶσαν πιθανότητα) καὶ οἱ μετρικὲς ἀνάγκες περιορίζουν σημαντικὰ τὰ δυνατὰ συμπληρώματα. Ἡ ἀναζήτηση μιᾶς αἰτ. ἑνικ. ἀρσ. γένους σὲ -ντα στὸ α΄ σκέλος (ποὺ νὰ μπορεῖ νὰ συνταχθῆ μὲ τὸ βίωι) καὶ μιᾶς ἀνάλογης αἰτ. ἀπὸ τ στὸ β΄ σκέλος (ποὺ νὰ μπορεῖ νὰ συνταχθῆ μὲ τὸ παίδων καὶ μαζὶ τὰ δυὸ νὰ συνδεθοῦν κατὰ παράταξη μὲ τὸ α΄ σκέλος) ὁδηγοῦν, νομίζουμε, στὴν ἀνωτ. συμπλήρωση. Παράλληλα (similia) μπορεῖ νὰ ἀναζητήσει κανεὶς πολλά: Γιὰ τὸ τόνδετόνδ' (μὲ τὸ -ε μὴ ὑπολογιζόμενο μετρικά, ὅπως καὶ ἀλλοῦ), ποὺ φαίνεται νὰ ἀπαιτεῖται ἐδῶ στὴν ἐπιγραφή, βλ. GVI3 48.1 (βλ. κατωτ.) κ.ἄ., πβ. ἀνωτ. Ε2.7 τόνδε λαχόντα (στὴν ἀρχὴ στίχου) καὶ κατωτ. Ε17.1 (γιὰ τὸν στὴν ἀρχὴ στίχου μὲ μετοχὴ -ντα βλ. ἀνωτ. Ε2.1 κἑ.)· γιὰ τὸ ἀρετὴν ἀσκοῦ]ντα βίωι βλ. LSJ94 σ.λ. ἀσκέω ΙΙ.2 μὲ παραπομπές: Εὐρ. ἀπόσπ. 853 Ν. τρεῖς εἰσιν ἀρεταὶ τὰς χρεών σ' ἀσκεῖν, τέκνον, | θεούς τε τιμᾶν τούς τε φύσαντας γονῆς | νόμους τε κοινοὺς Ἑλλάδος· καὶ ταῦτα δρῶν | κάλλιστον ἕξεις στέφανον εὐκλείας ἀεί καὶ Πλάτ. Πολ. 407a δεῖν, ὅταν τῳ ἤδη βίος ᾖ, ἀρετὴν ἀσκεῖν· βλ. καὶ Ἀριστοτ. Πολ. 1334a 40-1 διὸ δεῖ μὴ καθάπερ ἡ Λακεδαιμονίων πόλις τὴν ἀρετὴν ἀσκεῖν, κ.ἄ.· σὲ ἐπιγράμματα, GVI3 492 (Ἀττ., μέσα 4ου αἰ. π.Χ.) [ἀσκ]ήσαντα ὅσα χρὴ... γῆς με ἐ[κάλυψ]ε τάφος καὶ 1105 (Σούν., β΄ ἥμ. 4ου αἰ. π.Χ.) σωφροσύνην ἤσκον ἀρετήν τε, ... | καὶ ζῶν ἠινούμην καὶ ἐπεὶ βιότου τέλος ἔσχον, | ὥστε θανὼν ἔλιπον λύπας... (κ.ἄ.), CEG25 542 (Πειρ., "ca. 350?") Πεισικράτεια ἥδ' ἐστὶ... ... τέκνοισι | τὴν ἀρετὴν ἀσκεῖν σωφροσύνην τε ἔλιπεν καὶ 543 (Πειρ., "ca. 350?") πλεῖστομ μὲν καὶ ζῶσα [τ]ρόπων σῶν ἔσχες ἔπαινον... (5) εὐσεβῆ ἀσκήσασα βίον καὶ σώφρονα θνήισκω κ.τ.τ., Ἀνθ. Παλ. 104 (ΚΡΑΤΗΤΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ). 3 σὴν ἀρετὴν τιμῶσιν, ὅσοι τὰ δίκαι' ἀσκοῦσιν, κ.τ.τ. (μεταγεν. στὸν Δί. Κάσσ. τὴν ἀρετὴν ἀσκῶν, τὴν ἀρετὴν ὄντως ἀσκεῖτε, ἀρετὴν ἀσκεῖ κ.ἄ.)· πβ. ὅμως GVI3 48.1 τόνδ' ἀρετᾷ λάμψαντα (Ἀμοργός, 1ου αἰ. π.Χ.), στὴν ἀρχὴ τοῦ στ., ποὺ μετρικὰ καὶ νοηματικὰ ἁρμόζει ἐπίσης ἄριστα ἐδῶ (εἶναι ὅμως μεταγενέστερο, καὶ φαίνεται μὴ προτιμητέο, καθὼς μάλιστα ἐπακολουθεῖ ἡ δοτ. βίωι). Γιὰ τὸ παίδων τε τ[υχόντα] | [κλειτῶν βλ. LSJ94 σ.λ. τυγχάνω Β.ΙΙ.2 μὲ γεν. (Πινδ. Ἰσθμ. 4.47 προφρόνων Μοισᾶν τύχοιμεν, Εὐρ. Ἡρακλεῖδ. 351 φημὶ δ' εἰς εὐπραξίαν | καὶ τοῦθ' ὑπάρχειν, θεῶν ἀμεινόνων τυχεῖν καὶ Ἑλ. 1300 ἡμῶν τυγχάνων οἵων σε χρή, Σοφ. Οἰδ. Τύρ. 1450 ἐμοῦ δὲ μήποτ' ἀξιωθήτω τόδε | πατρῷον ἄστυ ζῶντος οἰκητοῦ τυχεῖν κ.ἀ.)· πβ. ὅ.π. σ.λ. λαγχάνω ΙΙ, μὲ γεν. (Εὐρ. Ἱκέτ. 1085 διπλοῦ βίου λαχόντες καὶ Τρ. 1192 πατρῴων οὐ λαχών, Σοφ. Οἰδ. Κολ. 789-90 ἔστιν δὲ παισὶ τοῖς ἐμοῖσι τῆς ἐμῆς | χθονὸς λαχεῖν τοσοῦτον, ἐνθανεῖν μόνον, κ.τ.τ.)· πβ. ἐπίσης ὅ.π. σ.λ. κυρέω Ι. 2 (+ γεν.). b, "attain to, obtain" (Ἡρόδ. 1.31.3 οἵων τέκνων ἐκύρησε, καὶ κ. γάμων, βασιληΐης ταφῆς, βίου λῴονος, μοίρας στυγερῆς, κ.ἄ.).

2. Πασικράτεα: μὲ συνίζηση (ἢ Πασικράτη, αἰτ. ὅμως ποὺ φαίνεται νὰ δίνει πιὸ λίγα ἀπὸ τὰ ἐδῶ ἀπαιτούμενα γράμματα, ὅπως καὶ τὸ Εὔνοστον· τὸ ὄνομα Πασικράτης στὴν ὀνομ. ἀπαντᾶ σὲ ἐπιγρ. ἀπὸ τοὺς Γόλγους: Σακελλαρίου Κυπρ.6 Α΄ 192 ἀρ. 2 [= ΑΚΕΠ7 Δα΄ 40.5] Πασικράτης ἀνέθηκεν Σεράπιδι Ἴσιδι Ἀνούβι[δι] καὶ σὲ ἐπιγρ. ἀπὸ τὴ Σαλαμίνα: ὅ.π. 178 ἀρ. 11.2 Πασικρά[της] Ἐμπύ[λου]). Ἡ συμπλήρωση εἶναι ἀναμφίβολα τολμηρή. Διαβάζοντας ὅμως στὸ τέλος τοῦ στ. βασιλέ[α] (πβ. ἀνωτ. Ε13.4 Νικοκλέα), καθὼς ἡ δοτ. βασιλε[] (Περιστιάνης2 καὶ Mitford1) δὲν φαίνεται νὰ δίνει νόημα πρόσφορο γιὰ ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα, ἀπομένει νὰ συμπληρωθῆ ἐδῶ σὲ αἰτ. τὸ ὄνομα τοῦ νεκροῦ βασιλιᾶ τῶν Σόλων, καθὼς τὰ συμφραζόμενα στοὺς ἑπόμ. στίχους φαίνονται νὰ μὴν ἐπιτρέπουν συμπλήρωση ἐκεῖ. Κατὰ τὴν περίοδο ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρει (βλ. καὶ ἀνωτ. εἰσαγ. σημ. στὸ ἐπίγρ.) κατὰ πᾶσαν πιθανότητα μόνο γιὰ τὸν Πασικράτη ἢ τὸν γιὸ καὶ διάδοχό του Εὔνοστον μπορεῖ νὰ γίνεται λόγος, ὀνόματα ποὺ μετρικὰ ἁρμόζουν ἐδῶ –στὸ τέλος τοῦ α΄ ἡμιεποῦς– ἀμφότερα (ὅπως καὶ τὸ Στασικράτεα ἢ -τη: Στασικράτης Β΄, μέσα 4ου αἰ. π.Χ., ποὺ μᾶλλον ὅμως μᾶς ὁδηγεῖ μακρυά). Ἔντονη αἴσθησή μας εἶναι πὼς τὸ μοναδικὸ σὲ ὕφος καὶ φρασεολογία ἐπίγραμμά μας συνόδευε ταφικὸ μνημεῖο λαμπρὸ πού 'στησε γιὰ τὸν νεκρὸ Πασικράτη ὁ Εὔνοστος ὅσο ἦταν ἀκόμα βασιλιάς. Δὲν ὑπάρχουν ρητὲς πληροφορίες γιὰ τὴ χρονολογία θανάτου τοῦ Πασικράτη. Ὁ προτελευταῖος καὶ –μαζὶ μὲ τὸν Φιλόκυπρο– πιὸ ὀνομαστὸς βασιλιὰς τῶν Σόλων ἐμφανίζεται στὸ πλευρὸ τοῦ Μεγ. Ἀλεξάνδρου στὴν Τύρο καὶ νικᾶ ὡς χορηγὸς στοὺς χορῶν κυκλίων καὶ τραγικῶν ἀγῶνας ποὺ ὀργάνωσε ἐκεῖ τὸ 331 π.Χ. ὁ Μακεδόνας βασιλιάς (βλ. ΑΚυΓ8 1β´138-39]), καὶ συμπαρατάσσεται κι αὐτὸς στὸ πλευρὸ τοῦ Πτολεμαίου μαζὶ μὲ τὸν Νικοκρέοντα τῆς Σαλαμίνας, τὸν Νικοκλῆ τῆς Πάφου καὶ τὸν Ἀνδροκλῆ τῆς Ἀμαθούντας (βλ. ἀνωτ. Ε9, Ε12-14 [καὶ Ε59], Ε15, μὲ σχόλ.). Ὁ γιὸς του Νικοκλῆς συνοδεύει τὸν Ἀλέξανδρο στὴν ἐκστρατεία του στὸν Ἰνδὸ ὡς ἕνας ἀπὸ τοὺς ἐπικεφαλῆς τοῦ Κυπριακοῦ στόλου, καὶ ὁ ἀδελφός του (Engel Kypros9 I 357 κ.ἄ.) ἢ ἴσως γιός του ἐπίσης Στασάνωρ ὡς ἕνας ἀπὸ τοὺς διοικητὲς τῆς Ἀσίας μένει ἐκεῖ μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Ἀλεξάνδρου (βλ. Westholm TeS 16 κἑ., μὲ παραπομπὲς στὶς ἀρχαῖες πηγὲς καὶ βιβλιογραφία· ΑΚΕΠ7 Α΄ 70 κἑ., Δβ΄ 6-6.1, Ε΄17 κἑ., κ.ἀ.· Παυλίδη ΙΝΚ110 298 κἑ.: κυρίως 308-9 καὶ 316-18, κ.ἄ.). Ἡ τελευταία μνεία τοῦ ὀνόματος τοῦ Πασικράτη ὀφείλεται στὸν Ἀρριανό (Μετ' Ἀλέξ. 24.230: FGrH11 156 F 10: ΑΚΕΠ7 Α΄ 80.1) καὶ ἀναφέρεται στὴν ἐκπολιόρκηση τοῦ Μαρίου ἀπὸ τοὺς συμμάχους τοῦ Πτολεμαίου τὸ 315 π.Χ., ἐνῶ στὶς διηγήσεις τῶν γεγονότων ποὺ ἐπακολουθοῦν μέχρι τὴν ἑδραίωση τῆς κυριαρχίας τοῦ Πτολεμαίου στὸ νησὶ τὸ 312 π.Χ. καὶ τὴ σταδιακὴ κατάργηση τῶν βασιλείων τῆς Κύπρου δὲν ἀπαντᾶ ὀνομαστικὴ μνεία του. Ὁ θάνατός του πρέπει νὰ ἦταν φυσιολογικὸς καὶ νὰ ἐπῆλθε περὶ τὸ 312 π.Χ., καθὼς ὁ γιός του Εὔνοστος ὀνομάζεται βασιλεὺς τῶν Σόλων ἀπὸ τὸν Ἀθήν. 13.576e (Εἰρήνην, ἣν ἔγημεν Εὔνοστος ὁ Σόλων τῶν ἐν Κύπρῳ βασιλεύς) καὶ τὸν Εὐστάθ. στὸ Ψ 826 (ἦσαν δὲ καὶ Κύπριοι Σόλοι, ὧν ἱστορεῖται βασιλεὺς Εὔνοστος, ὁμώνυμος Εὐνόστῳ, δαίμονι ἐπιμυλίῳ [βλ. ΑΚΕΠ7 Α΄ 82 κἑ.]). Ἂν ὁ Εὔνοστος, λόγω τοῦ γάμου του μὲ τὴν Εἰρήνη τὴν κόρη τοῦ Πτολεμαίου ἀπὸ τὴν εὐνοούμενή του διάσημη ἑταίρα Θαΐδα, διατήρησε τὴν ἀνεξαρτησία του γιὰ ἕνα διάστημα –καὶ πόσο– μετὰ τὴν κατάργηση τῆς βασιλείας στὶς ἄλλες συμμαχικὲς πόλεις τῆς Κύπρου (βλ. Westholm ὅ.π., πβ. RE12 σ.λ. Eunostos 4, Hill HC13 165 μὲ σημ. 2, Παυλίδη ΙΝΚ110 318), παραμένει πρόβλημα. Νομίζουμε, ὅμως, πὼς τὰ γεγονότα κι οἱ σχετικὲς μαρτυρίες δὲν ἐπιτρέπουν νὰ μιλοῦμε γιὰ βασίλεια τοῦ νησιοῦ ἤδη ἀπὸ τὸ 307 τοὐλάχιστο π.Χ. Ὁ ὁρισμὸς τοῦ Νικοκρέοντα ὡς στρατηγοῦ τῆς Κύπρου τὸ 312 π.Χ. εἶναι χαρακτηριστικός· καὶ ὁ θάνατος τοῦ Νικοκρέοντα καὶ τοῦ Νικοκλῆ τῆς Πάφου περὶ τὸ 310 π.Χ. δὲν ἄφησε περιθώρια γιὰ διαφορετικὲς ἐξελίξεις.

γῆς Σολίωμ βασιλέ[α]: μὲ συνίζηση στὸ τέλος (-εα <-ῆα), μὲ τὸ ε καθαρὸ στὴν ἐπιγραφή, ὥστε νὰ ἀποκλείεται αἰτ. βασιλῆ (βλ. ἀνωτ. Ε9.4 μὲ σχόλ.). Γιὰ τὸ -μ τοὺ Σολίωμ βλ. ἀνωτ. εἰσαγ. σημ. στὸ ἐπίγραμμα, γιὰ τὸ Σόλιος βλ. ἀναλυτικὰ ΑΚυΓ8 1β´ 164-69] μὲ παραπομπὴ στὶς πηγὲς καὶ βιβλιογραφία. Ἀξίζει νὰ προστεθῆ ἐδῶ ὅτι ὁ Ἀρριανός, Ἀνάβ. Ἀλεξ. 2.22.2, μιλώντας γιὰ τὴν αἰφνιδιαστικὴ ἐπίθεση τῶν Τυρίων ἐναντίον τῶν Κυπριακῶν πλοίων τοῦ Ἀλεξάνδρου (τὸ 332 π.Χ.), ἀναφέρει ὅτι τήν τε Πνυταγόρου τοῦ βασιλέως πεντήρη εὐθὺς ὑπὸ τῇ πρώτῃ ἐμβολῇ κατέδυσαν καὶ τὴν Ἀνδροκλέους τοῦ Ἀμαθουσίου καὶ τὴν Πασικράτους τοῦ Θουριέως (sic)· οἱ πλεῖστοι ἐκδότες καὶ μελετητὲς θεωροῦν ὅτι τὸ Θουριέως τῆς χειρόγραφης παράδοσης νοσεῖ καὶ διορθώνουν σὲ Κουριέως (κατὰ κανόνα) ἢ Σολίου (βλ. Χατζηιωάννου Διασπ.14 Α΄ 156-58 καὶ ΑΚΕΠ7 Ε΄ 160, πβ. Παυλίδη ΙΝΚ110 256, ἀλλὰ βλ. Hill CGCC15 cxvi, ICS16 σσ. 189 σημ. 1 καὶ 200 σημ. 1, κ.ἄ.)· πιστεύοντας ὅτι ὁ ἐδῶ μνημονευόμενος εἶναι ὄντως ὁ Πασικράτης ὁ Σόλιος (ποὺ ἀναφέρεται ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Ἀρριανὸ ἀλλοῦ, ὅπως εἴδαμε ἀνωτ., καὶ ἀπὸ ἄλλους στὸ πλευρὸ τῶν βασιλέων τῆς Σαλαμίνας, τῆς Πάφου, καὶ τῆς Ἀμαθούντας στὶς διηγήσεις τῶν σχετικῶν μὲ τὸν Ἀλέξανδρο καὶ τὸν Πτολεμαῖο), ἔχουμε τὴν ἔντονη ἐντύπωση πὼς ὁ Ἀρριανὸς ἔγραψε Σολιέως (πβ. Ἡροδ. 5.110 καὶ 113.2 v. 1. Σολιέων, στὴ γνωστὴ διήγηση τῆς Κυπριακῆς ἐπανάστασης κατὰ τῶν Περσῶν: ΑΚυΓ8 1β´ 165-67 μὲ σημ. 150), ποὺ οἱ ἀντιγραφεῖς διόρθωσαν σὲ Θουριέως (γιατὶ τὸ Σολιέως, μὲ τὴ σταδιακὴ καθιέρωση τοῦ κανόνα ὅτι Σολεῖς καλοῦνταν οἱ κάτοικοι τῶν Σόλων τῆς Κιλικίας καὶ Σόλιοι οἱ τῶν Σόλων τῆς Κύπρου, ἠχοῦσε σόλοικο).
Ἡ φράση γῆς Σολίωμ βασιλε- δὲν ἀπαντᾶ ἀλλοῦ. Βλ. ὅμως ICS16 212 (τῶν Σόλων πιθανῶς, δίγραφη) [Ὁ Σόλων βασιλ]ε[ύς] Στασικράτ[ης ὁ βασιλ]έως [Στασίου τ]ῆι Ἀθηνᾶι ἀν[έ]θηκ[ε] τύχηι ἀγαθῆι / Ὁ Σόλω[ν] βασιλεὺς Στασικράτης ὁ βασιλῆος Στασίyαυ τᾶι Ἀ[θάνα]ι ἀνέθηκε ἰ(ν) τύχαι, καὶ πβ. CEG25 796 ("saec. IV ex.?") [εἰ]κόνα τήνδε ἀνέθηκε Σο[–È È, – È È, – –] | [να]ὸν κοσμήσας Πυθίω[ι] [ν τεμένει] (ποὺ μνημονεύθηκε καὶ ἀνωτ. Ε15 σχόλ. σ.στ. 1-2). Ἀφιερώματα βασιλέως τῶν Σόλων σὲ ἐκτὸς Κύπρου ἱερὰ ἀνάλογα μὲ αὐτὰ ἄλλων συμμάχων βασιλέων, μολονότι φαίνεται νὰ ἀσκεῖται καὶ ἀπὸ τὸν βασιλικὸ οἶκο τῶν Σόλων ἡ ἴδια πολιτικὴ στενῶν σχέσεων μὲ τὸν λοιπὸ Ἑλληνικὸ κόσμο, δὲν μνημονεύονται στὶς σωζόμενες πηγές· κι εἶναι ἔντονος ὁ πειρασμὸς νὰ συμπληρώσει κανεὶς στὸ ἀνωτ. ἐπίγραμμα (χρονολογούμενο στὰ τέλη τοῦ 4ου αἰ. π.Χ.) στὸ β΄ μέρος τοῦ στ. 1 Σό[λων βασιλεὺς Πασικράτης (μὲ συγγνωστὴ τὴν προσωδία τοῦ ὀνόματος) ἢ ἔστω Εὔνοστος, κατὰ τὴν ἀνωτ. δίγραφη ἐπιγραφὴ τῶν Σόλων (μὲ πολὺ εὔλογη καὶ πιθανὴ τὴν ἀφιέρωση Σόλιου βασιλέως στὸν Πύθιο Ἀπόλλωνα).

3. πε]ριώσιον: συμπλήρωση Mitford1 (μὲ προηγούμενο ζῶντα βρότων [sic] καὶ ἑπόμ. ἠδὲ θανόντ[α]). Ὡς ἐπίρρ. ἐμφανίζεται ἤδη στὸν Ὅμηρο, μὲ τὴ σημ. "beyond measure" (LSJ94), «... ὑπερμέτρως» (LSK17, πβ. Ἡσύχ. σ.λ. περιώσιον· περιωσίως. περισσῶς. περισσόν. μέγα ἢ πολύ καὶ Εὐστάθ. στὸ Δ 359 τὸ δὲ περιώσιον... καθ' ὁμοιότητα γίνεται τοῦ θωυμάσιον. ὡς γὰρ ἐκεῖνο Ἰωνικῶς ἐκ τοῦ θαυμάζω θαυμάσω κεκίνηται, οὕτω καὶ τοῦτο ἐκ τοῦ περιαύω περιαύσω, τὸ φωνῶ, ἵνα ᾖ περιωύσιον, τὸ ἐξάκουστον τῇ ἐκφωνήσει, καὶ ἀπελεύσει τοῦ υ περιώσιον καὶ στὸ π 203 τὸ δὲ περιώσιον ἤτοι μέγα, ὡς ἐκ τοῦ περιαύειν γίνεται, ἵνα δηλοῖ πως τὸ περιβόητον...)· συχνὰ μὲ γεν., περιώσιον ἄλλων ("far beyond the rest" LSJ94 = «πολὺ μᾶλλον τῶν ἄλλων» LSK17) στὸν Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ (Εἰς Δημ.). 362 κ.ἀ. (βλ. Richardson18 σ.λ.), πάντων περιώσιον Ὀρφ. Λιθ. 513, κ.τ.τ. Ὡς ἐπίθ. περιώσιος στὸν Σόλ. ἀπόσπ. 24.7 West19, στὸν Ἀπολλών. Ρόδ. Ἀργ. 1.1307 καὶ 4.1430 θάμβος περιώσιον κ.τ.τ. (1.466-7 περιώσιον ἄλλων | κῦδος... ἀείρομαι, κ.ἄ.), σὲ ἐπιγρ. Ἀνθ. Παλ. 8.132.5 δοτὴρ περιώσιος, 9.197.1 Καὶ τόδε σῆς ζαθέης κεφαλῆς περιώσιον ἔργον, 9.688.4 Λερναίων ἀδύτων περιώσιος ὀργιοφάντης, κ.τ.τ. Πβ. περιούσιος, κατὰ τὸν Ἡσύχ. σ.λ. περιούσιος· πλούσιος, πολύς, μὲ τὸ γνωστὸ ἀπὸ τὴν Κ. Δ. (Ἐπιστ. πρὸς Τιμ. β΄ 14) καὶ σημερινὸ λαὸς περιούσιος. Στὴν Κύπρο, ὅπως ἔχουμε σημειώσει και ἀνωτέρω (ΑΚυΓ8 1β´ 169-70] σημ. 155, μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία), τὸ ω ἀπαντᾶ σὲ ἐπιγραφὲς ἀντὶ τοῦ ου· ὅμως ἐδῶ μᾶλλον πρόκειται γιὰ τὸν Ὁμηρ. τύπο περιώσιον, ὡς ἐπίθ. ἐδῶ, μὲ τὸ πιθανὸ συμπλήρωμα (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.) μέγα νὰ ἐπιτείνει ἐπιρρηματικὰ τὴ σημασία του: κατὰ πολὺ ὑπέρτερον ζῶντα ... θνητῶν ... ἠδὲ θανόντ̣̣[α], μὲ τὸ τελευταῖο ἐν μέρει νὰ ἀναφέρεται στὰ προηγούμενα καὶ ἐν μέρει νὰ ὁδηγεῖ στὰ ἑπόμενα. Τὸ προτιμητέο ἀπὸ ἄλλες ἀπόψεις πάντων ζῶντα βροτῶν πε]ριώσιον (περιώσιον μὲ γεν., βλ. ἀνωτ. παράλληλα χωρία), φαίνεται νὰ ἀποκλείεται ἀπὸ τὰ ἐπιγραφικὰ δεδομένα, ὡς ἔχον περισσότερα τοῦ δέοντος γράμματα.

4. [χθὼν κεύθει ἥδε, ξεῖνε]: πβ. κατωτ. Ε20.1 Ἥ̣̣δε σε, [Ν]ικόγενες, κεύθει χθὼν τῆλε Καλύμν̣̣[ας]. Τὸ τοῦ Mitford1 [ἔνθαδε (: ἐνθάδε SEG20) γῆ κατέχει, ξεῖνε,], ἱκανοποιητικὸ ἀπὸ κάθε ἄλλη ἄποψη, φαίνεται νὰ δίνει γράμματα περισσότερα ἀπὸ τὰ ἀπαιτούμενα.

τάφωι γεραρῶι: ἅπαξ λεγόμενο· στὸν Ὅμηρο καὶ σ' ἄλλους ποιητές, ἀργότερα σὲ πεζογράφους καὶ σὲ ἐπιγρ. ἐπίσης, τὸ ἐπίθ. γεραρὸς συχνά, μὲ τὴ σημ. τοῦ μεγαλοπρεποῦς καὶ σεβάσμιου, ἀργότερα καὶ τοῦ γεραιοῦ ἁπλῶς (γεραρὴ τράπεζα: τράπεζα τιμῆς, γεραροὶ τοκῆες, ἀλλὰ καὶ γεραροὶ = ἱερεῖς καὶ γεραραί κατὰ τὸν Ἡσύχ. αἱ ἱέρειαι κοινῶς, βλ. LSJ94 και LSK17 σ.λ., πβ. καὶ Chantraine21 σ.λ. γέρας: καὶ θέμα *γέραρ ἀπὸ τὸ ὁποῖο γεραρός). Οἱ σημασίες τοῦ γέρας (προσφορὰ τιμῆς), γεραρός: πολυσέβαστος, καὶ γεραιός, φαίνεται νὰ ἁρμόζουν ἄριστα στὴν ἐδῶ περίπτωση γιὰ τὸν Πασικράτη καὶ νὰ αἰτιολογοῦν τὴν πρωτοτυπία τοῦ ποιητῆ.

  1. Mitford, T. B. (1961), Further Contributions to the Epigraphy of Cyprus, AJA 65: 93-151.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  2. Περιστιάνης, Ι. Κ. (1910), Γενικὴ Ἱστορία τῆς νήσου Κύπρου: ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τῆς Ἀγγλικῆς κατοχῆς, Ἀρχαιολογικαὶ καὶ Ἱστορικαὶ Μελέται Λευκωσία .a↑ b↑ c↑
  3. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.a↑ b↑ c↑
  4. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  5. Hansen, P. A. (1989), Carmina Epigraphica Graeca (saec. IV a. C. (CEG2)), Texte und Kommentare Berlin and New York.a↑ b↑
  6. West, M L. (1966), Hesiod, Theogony, Oxford.
  7. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  8. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑
  9. Engel, W H. (1841), Kypros: Eine Monographie, Vols. I-II, Berlin .
  10. Παυλίδης, Α. (1991-1993), Ιστορία της Νήσου Κύπρου, τóμ. 1-4, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑
  11. Jacoby, F. (1923-1958), Die Fragmente der griechischen Historiker, parts I-IIIC.2, Berlin-Leiden.
  12. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .
  13. Hill, G F. (1940), A History of Cyprus, vol. I: To the Conquest by Richard Lion Heart, Vol. I, Cambridge.
  14. Χατζηϊωάννου, Κ. (1969-1990), Τὰ ἐν Διασπορᾷ Α´ (τῶν ἐτῶν 1933-1969), Λευκωσία.
  15. Hill, G. F. (1904), Catalogue of the Greek Coins of Cyprus: A Catalogue of the Greek Coins in the British Museum, Vol. 25, London.
  16. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.a↑ b↑
  17. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑ c↑
  18. Richardson, N J. (1974), The Homeric Hymn to Demeter, Oxford.
  19. West, M L. (1971-1972), Iambi et Elegi Graeci, Vols. I-II, Loeb Classical Library Oxford - New York .
  20. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.
  21. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.