You are here

E10

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      Ἰατρὸς θνητοῖσι νόσ̣̣̣̣̣ω κράτιστος ἁπάντων1 
2        ἐνθάδε Πνυταγόρω2 κεῖται  Ἀριστοκράτης .

  1. 1 θνητοῖσι et ἁπάντων scr. Hansen («ν paragogicum apud Peppas-Delmusu nihil nisi lapsus calami est (pace Threatte), ut mihi confirmavit J. W. Day, privatim. – J. W. Day etiam ἁπάντων confirmavit, pace Peppas-Delmusu»): θνητοῖσιν et ἁπά[ν]των (ἁπά(ν)των Hadjioannou) cett. (Ἰατ̣̣̣̣̣ρ̣̣̣̣̣ὸς, νό̣̣̣̣̣σ̣̣̣̣̣ων et κ̣̣̣̣̣ράτιστος etiam; ἰατρ̣̣̣̣̣ὸς et κράτιστος Clairmont; sine punctibus Robert et Hadjioannou)
  2. 2 Πνυταγόρω Hadjio­annou; Πνυταγόρο cett.

Γιατρὸς γιὰ κάθε ἀρρώστια μέσα στοὺς θνητοὺς ὁ πιὸ γερὸς

                  ἀπ' ὅλους
     ἐδωδὰ τοῦ Πνυταγόρα κεῖται ὁ γιὸς ὁ Ἀριστοκράτης.

Σχόλια: 

Ἐπίγραμμα ἐπιτύμβιο ἑνὸς ἐλεγειακοῦ διστίχου χαραγμένο σὲ μαρμάρινη στήλη ἀετώματος, ποὺ βρίσκεται στὸ Ἐπιγραφικὸ τμῆμα τοῦ Ἐθνικοῦ Μουσείου τῶν Ἀθηνῶν (ἀρ. 2029). Ἡ ἀκριβὴς προέλευσή της ἀγνοεῖται· ἡ Πέππα-Δελμούζου1 θεωρεῖ ὅτι προέρχεται ἀπὸ τὴν Ἀττική, καὶ πιθανῶς αὐτὸ ἰσχύει. Περιέχει ἐπίσης μιὰ μεταγενέστερη ἐπιγραφὴ τοῦ 1ου μ.Χ. αἰ. (Ἐλπίς. Ἀγαθό­κλεια Μιλησία). Τὸ ἐλεγειακὸ αὐτὸ δίστιχο ἔχει συντεθῆ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τὸν 4ον αἰ. π.Χ. ("Anh. 4. Jh. v. Chr." κατὰ τὴν Πέππα-Δελμούζου1, «saec. IV in.?» κατὰ τὸν Hansen2, "Middle of 4 century" κατὰ τὸν Clairmont3), πρὸς τιμὴν τοῦ γιατροῦ Ἀριστοκράτους γιοῦ τοῦ Πνυταγόρου: (Πνυταγόρō = Πνυταγόρω, στὴ χαρακτηριστικὴ γεν. ἑνικ. τῶν ὀνομ. σὲ -ος στὴν Κυπριακή), ποὺ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα εἶναι Κύπριος ἀπὸ τὴ γνωστὴ βασιλικὴ οἰκογένεια τῆς Σαλαμίνας (βλ. κατωτ. σ.λ. Πνυταγόρω). Μὲ ἀμφιβολίες πολλὲς περιλάβαμε καὶ αὐτὸ τὸ ἐπίγραμμα στὰ «Κυπριακά», ὅπως καὶ τὸ ἑπόμενο.

1. Ἰατρὸς θνητοῖσι νόσ̣ων: πβ. GVI4 785.1 Εὔανδρον θνη[τοῖς] πικρῶν ἰήτορα [νούσων] | (στ. 3) θρέψατο δ' Ἀστακίη πινυτὸ[ν] φρένα (βλ. Πέππα-Δελμούζου1), κ.τ.τ.: ἰατρὸς νόσων (στὴν κυριολ. καὶ μεταφ.) καὶ ἰατρεῖον νόσων συχνά (βλ. LSJ95 σ.λλ.), ἰατρός ἐστιν ὁ λόγος ἀνθρώποις νόσων στὸν Μένανδρο, κ.ἄ. (βλ. καὶ L. Robert, « Epitaphes métriques de médecins ... », Hellenica6 2 [1946] 103-8). Τὸ ἰατρὸς στὰ σχετικὰ ἐπιγράμματα ἀπαντᾶ συχνὰ στὴν ἀρχὴ τοῦ α´ ἢ τοῦ β´ στ., προβε­βλημένο ἔτσι, προφανῶς γιατὶ τὸ ἰατρικὸ ἐπάγγελμα προσποιοῦσε ἰδιαίτερη τιμὴ καὶ ὕψιστη κοινωνικὴ καταξίωση σ' αὐτὸν ποὺ τὸ ἀσκοῦσε: Ἡδύος ἰατροῦ, Ἰατρόν μ' ἐσορᾷς, [Δ]ωρόθεον (...) | []ητρόν (Robert6 ὅ.π. 103-5, τὸ β´ καὶ EGr7 509.1), πβ. GVI4 584.1 Φῶτα θεοῖς ἴκελον, στυγερῶν ἰήτορα νούσων (στ. 3 ὃν πινυτὴ παράκοιτις) καὶ 627.1 κἑ. Ἀντίοχον... | ὃς πολλῶν ἀνδρῶν εἶδον ἄστεα καὶ νόον ἔγν<ω>ν, | οὕνεκα καὶ νόσων στυγερῶν πολλοὺς ἐσάωσα (ὅπου καὶ τὸ μοτίβο τοῦ πολυταξι­δεμένου γιατροῦ).

ὁ κράτιστος ἁπάντων: πβ. GVI4 2040.3-4 ὅσσον γὰρ σὺ κράτιστος ἰητρῶν ἔπλεο πάντων, | τόσσον τῶν ἄλλων (sc. ἰητρῶν) ἔξοχός ἐστι Γλύκων (sc. ὁ υἱός) καὶ στ. 10 ἔξοχε ἰητορίης, ἔξοχε καὶ σ[οφίης] (πβ. καὶ κατωτ. Ε18.1-2 καὶ Ε24.2), καὶ 1034 Οὔνομα Θρέπτος ἐμοί· νούσων δ' οὐκ ἄλλος ἀμίνω[ν] | ἰητήρ· τέχνης πολλοὶ μάρτυρές εἰσιν ἐμῆς· πβ. ἐπίσης καὶ τὸ τοῦ Γαληνοῦ πρὸς τοῖς ἀρίστοις ἰατροῖς οἱ κράτιστοι τῶν φιλοσόφων... μαρτυροῦσι, καὶ Ἀνθ. Πλαν. [16.] 271.3-4.

2. ἐνθάδε (...) κεῖται: βλ. ἀνωτ. Ε3 σχόλ. σ.στ. 1-2 σ.λ. (μὲ παράλληλα χωρία, Κυπριακὰ καὶ ἄλλα).

Πνυταγόρω: στὴ στήλη Πνυταγόρο, μὲ -ο μακρό (=-ω)· συνήθης στὴν Κύπρο γεν. ἑνικ. ὀνομ. σὲ -ος (βλ. καὶ ἀνωτ. Ε4.1 μὲ σχόλ.) ἑνὸς συνήθους στὴν Κύπρο ὀνόματος. Ὅπως σημειώνει ἤδη ὁ O. Hoffmann (GD8 I 233-34 § 165), στὶς περισσό­τερες περιοχὲς τῆς Κύπρου ἡ γεν. ἑνικ. τῶν ὀνομ. σὲ -ος σχηματίζεται σὲ -ω (-οιο > οο > ω πιθανῶς, βλ. Buck GD8 88 § 106, κ.ἄ.), ὅπως ἀνωτ. Ε6.3 (ν)θρώπω. Ὁ Masson ("Notes d'onomastique chypriote, V. Remarques complémentaires sur les noms en Πνυτο-", RDAC9 1974, 157) θεωρεῖ τὸν τύπο ὡς ὀνομ. τοῦ Πνυταγόρας (πβ. τοῦ ἴδιου "Notes d' anthroponymie grecque et Asianique, I. Les noms grecs en Πνυ(τ)ο-, notamment à Chypre", ΒΝ 7 [1956] 23810 κἑ.: Α1) Πνυτ-αγόρας). Ὀρθῶς ὁ Χατζη­ιωάννου (ΑΚΕΠ11 Δβ´ 87) σημειώνει ὅτι ἂν ἡ ὀνομ. τοῦ ὀνόματος ἦταν Πνυταγόρας, ἡ γεν. ἑνικ. θὰ σχηματιζόταν κανονικὰ σὲ -αυ στὴν Κυπριακή (πβ. ICS12 124 Πνυτίλας ἠμὶ τᾶς Πνυταγόραυ παιδός, 126 Τῖμος Τιμαγόραυ παῖς, κ.ἄ., ἀλλὰ ὅ.π. 403 Μινοκρέτης ὁ Πνυταγόρω τῶ Πνυτοτίμω Σε(λαμίνιος) [ἡ ἐπιγρ. καὶ στὸν Χατζηιωάννου11 ὅ.π., γιὰ ἄλλον ὅμως λόγο παρατιθέμενη], 325a καὶ 325b ΕὐϜα­γόρω βασιλῆϜος μὲ σημ. Masson12: "le nom du roi à Salamine devait donc être ΕὐϜάγορος, non pas ΕὐϜαγόρας; cf. Meister, GD13, II, p. 167, Hoffmann, GD8, 1, p. 273. On a de même Δαμάγορος à Chytroi, 249; une série à Abydos, Κλητάγορος (?), 374; Φιλάγορος, 387; Κυπράγορος (?), 393; Θεμιστάγορος, 402; Πνυτάγορος, 493. Cette formation n'est pas spéciale à Chypre: voir la liste d'exemples chez Fick – Bechtel, GPN14, p. 44-45, et Bechtel, HPN, p. 19"). Ἀναμφίβολα κάποιαν ἐποχὴ ἄρχισαν νὰ χρησιμοποιοῦνται τὰ Εὐάγορος / Εὐαγόρας κ.τ.τ. ἐκ παραλλήλου γιὰ τὸ ἴδιο πρόσωπο καὶ νὰ ἐπικρατοῦν σταδιακὰ οἱ τύποι σὲ -ας (βλ. π.χ. ΑΚΕΠ11 Α´ 66-66.46α καὶ Δα´ 7.4, 7.6, 10, 10a καὶ 222)· ὅμως στὴν Κύπρο φαίνεται ὅτι ἐξακολούθησαν νὰ χρησιμοποιοῦνται οἱ τύποι σὲ -ος ὅταν ἀλλοῦ –γιὰ τὸ ἴδιο ἐνίοτε πρόσωπο– εἶχαν ἐπικρατήσει οἱ τύποι σὲ -ας, κι ὅτι δύσκολα ἕνας Ἀττικὸς ἐπιγραμμα­τοποιὸς θὰ ἔγραφε Πνυταγόρω ἀντὶ Πνυταγόρου: πβ. κυρίως τὸ ψήφισμα τῶν Ἀθηναίων τοῦ 410/9 π.Χ. πρὸς τιμὴ τοῦ φιλαθήναιου βασιλιᾶ τῆς Σαλαμίνας (ὅ.π. Δβ´ 10: IG215 I 113) στὸ ὁποῖο διαβάζεται δὶς ἐμφανῶς Εὐαγόρας ὁ Σαλαμίνιος, ἀρκετὰ χρόνια πρὶν ἀπὸ τὸ ὑπὸ ἐξέταση ἐπίγραμμα γιὰ τὸν Ἀριστοκράτη Πνυτα­γόρω. Ὁ τελευταῖος φαίνεται νὰ εἶναι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα Κύπριος (καθὼς τὸ ὄνομα φαίνεται ὅτι χρησιμοποιήθηκε ἀποκλειστικὰ ἢ σχεδὸν ἀποκλειστικὰ στὴν Κύπρο: βλ. LGPN16 σ.λ., πβ. Masson9,10 στὰ ἀνωτ. μνημονευθέντα ἄρθρα), πιθανῶς δὲ ἕνας ἀπὸ τὰ δύο γνωστὰ μέλη τῆς βασιλικῆς οἰκογένειας τῶν Τευκριδῶν τῆς Σαλαμίνας: ὁ πρῶτος, πρωτότοκος γιὸς τοῦ Εὐαγόρα Α´, δολο­φονεῖται τὸ 374 π.Χ. μαζὶ μὲ τὸν πατέρα του ἀπὸ τὸν νεώτερο ἀδελφό του καὶ σφετεριστὴ τοῦ θρόνου Νικοκλῆ, κι εἶναι εὔλογο πὼς μέλη τῆς οἰκογένειάς του βρῆκαν καταφύγιο στὴν Ἀθήνα (μὲ τὴν ὁποία ὁ Εὐαγόρας εἶχε στενότατες σχέσεις, κι ὅπου πιθανῶς μορφώθηκε ὁ Πνυταγόρας)· ὁ δεύτερος εἶναι ὁ πατέρας τοῦ Νικοκρέοντα Πνυταγόρας, ὁμώνυμος γιὸς πιθανῶς ἢ ἐγγονὸς τοῦ δολοφονηθέντος Πνυταγόρα, ποὺ βασιλεύει μεταξὺ 351 καὶ 332/1 π.Χ. καὶ διατηρεῖ ἐπίσης στενότατες σχέσεις μὲ τὴν Ἀθήνα. Ὁ Ἀριστοκράτης Πνυταγόρω, ἂν εἶναι γιὸς τοῦ ἑνὸς ἀπὸ τοὺς δυό, πρέπει νὰ πεθαίνει πρὸς τὸ τέλος περίπου τοῦ 4ου αἰ. π.Χ. Ἀξίζει νὰ προστεθῆ ὅτι τὸ Πνῡτ- (πβ. Ἡσύχ. σ.λ. πνυτός· ἔμφρων, σώφρων, τύπος τοῦ πινυτός ἄγνωστος στὰ λογοτεχνικὰ κείμενα) ἀπαντᾶ σὲ μιὰ ὁλόκληρη σειρὰ ἀνθρωπωνυμίων –στὴν Κύπρο κυρίως– ἁπλό (Πνῡτός, Πνυτώ), ὡς α´ συνθ. (Πνυταγόρας, Πνυτότιμος, Πνυτοκράτης), καὶ σὲ ὑποκοριστικά (Πνυτίλος, Πνυτίλα, Πνυτάριον) (βλ. κυρίως Masson9,10 ὅ.π.)· κι ὅτι σὲ ἐπιγράμματα μὲ παράλληλη φρασεολογία γιὰ γιατρούς (βλ. ἀνωτ.) ἐμφανίζεται τὸ ἐπίθ. πινυτός (γιὰ τὸν τιμώμενο γιατρὸ ἢ τὸ πρόσωπο ποὺ τὸν τιμᾶ). Πβ. καὶ κατωτ. Ε23.1 πινυτὴν (...) Τάκιλλαν καὶ Ε30.2 πινυτὴν (..., πιθανῶς Εὐριδίκην), καὶ βλ. H. W. Smyth17, "[Notes.] On Poetical Words in Cyprian Prose", AJPh 8(1887) 469.

Ἀριστοκράτης: βλ. ἀνωτ. Ε7 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Ἀριστοκρέτης. Περισσότερα: ΑΚυΓ18 4 39 Τ1-*F1 (μὲ Εἰσαγωγὴ καὶ Σχόλια: βλ. Πίν. 1 σ.λ., μὲ περαιτέρω παραπομπές).

  1. Peppas-Delmusu, D. (1963), Ein attisches Grabgedicht für ein Arzt aus Cypern, AthMitt 78: 154-155.a↑ b↑ c↑
  2. Hansen, P. A. (1989), Carmina Epigraphica Graeca (saec. IV a. C. (CEG2)), Texte und Kommentare Berlin and New York.
  3. Clairmont, C. W. (1970), Gravestone and Epigram: Greek Memorials from the Archaic and Classical Period, Mainz on Rhine .
  4. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.a↑ b↑ c↑
  5. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.
  6. Robert, L. (1940-1965), Hellenica: Recueil d'épigraphie, de numismatique et d'antiquités grecques, Vols. I-XIII, Vol. 2, a↑ b↑
  7. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.
  8. Hoffmann, O. (1891-1898), Die griechischen Dialekte in ihrem historischen Zusammenhange (mit den wichigsten ihrer Quellen), Vols. I-III, Göttingen .a↑ b↑ c↑
  9. (1969), Report of the Department of Antiquities, Cyprus, Nicosia, Cyprus.a↑ b↑ c↑
  10. Masson, O. (1956), Notes d' anthroponymie grecque et Asianique, I. Les nomes grecs en Πνυ(τ)ο-, notamment à Chypre, BzNT 7: 238-241.a↑ b↑ c↑
  11. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑
  12. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.a↑ b↑
  13. Meister, R. (1882-1889), Die griechischen Dialekte: auf Grundlage von Ahrens' Werk: «De Graecae linguae dialectis», Vols. I-II, Göttingen .
  14. Fick, A. (1894), Die griechischen Personennamen: nach ihrer Bildung erklärt und systematisch geordnet, Göttingen.
  15. Hiller, F (ed.) (1924), Inscriptiones Atticae Euclidis anno anteriores, Vol. I, Berlin.
  16. Fraser, P M. (1987), A Lexicon of Greek Personal Names, Vol. I: The Aegean Islands, Cyprus, Cyrenaica, Oxford.
  17. Smyth, H. W. (1887), [Notes.] On Poetical Words in Cyprian Prose , AJPh 467-471.
  18. Βοσκός, Α. Ι. (2007), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 4. Ἰατρική, τóμ. 4, Λευκωσία.