You are here

Ε57

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

(Athen. 2. 48b)

      1Τεῦξ' ↓ Ἑλικὼν Ἀκεσᾶ Σαλαμίνιος , ὧι ἐνὶ2 χερσὶ
2         πότνια θεσπεσίην Παλλὰς  ἔχευε3  χάριν.


[1]   Ἤκμασε δ' ἡ τῶν ποικίλων ὑφὴ μάλιστα ἐντέχνων περὶ αὐτῶν γενομένων
      Ἀκεσᾶ καὶ Ἑλικῶνος τῶν Κυπρίων. ὑφάνται δ' ἦσαν ἔνδοξοι. καὶ ἦν Ἑλικὼν
      υἱὸς Ἀκεσᾶ, ὥς φησιν Ἱερώνυμος (fr. 48 Wehrli). ἐν Πυθοῖ γοῦν ἐπί τινος
      ἔργου ἐπιγέγραπται· (vv. 1-2). Inde Eustath. 1400. 11-15 (in α130): λέγων (sc.
[5]Ἀθήναιος) καὶ ὡς ἤκμασεν ἡ τῶν ποικίλων ὑφὴ παρὰ Κυπρίοις. ἔνθα
      ἔντεχνοι περὶ αὐτὰ ὑφάνται ἦσαν ἔνδοξοι Ἀκεσᾶς καὶ υἱὸς αὐτοῦ Ἑλικών,
      ὡς ἐδήλου ἐπίγραμμα ἐν Πυθοῖ ἐπί τινος ἔργου τοιοῦτον· (vv. 1-2).

  1. (Vid. app. cr. Preger, cf. Kaibel et Wehrli)
  2. 1 ὧν ἐνὶ Eustath.
  3. 2 ἔχευε Menrad coll. β12 (θ19, ρ63), haesitanter it. Preger: ἔτευξε CE («quod manifesto ex hexametro sumptum» Preger), it. Meineke et Hadjioannou; ἔπνευσε K, it. Kaibel Gulick Wehrli (acc. Preger, adnot. «de poetis dici memini, de artificibus non item neque quadraret dativus ἐνὶ χερσί»; vid. et infra adnot. s.v. ἔχευε): ἐπηῦξε Stadtmüller; ἔτεγξε Hecker.
(Ἀθήν. 2. 48b)

Τό 'φτειαξ' ὁ Ἑλικὼν τοῦ Ἀκεσᾶ ὁ Σαλαμίνιος, στὰ χέρια τοῦ ὁποίου
      ἡ σεβαστὴ θεσπέσιαν ἡ Παλλάδα σκόρπιζε χάρη.

Σχόλια: 

Ἀναθηματικὸ ἐπίγραμμα ἑνὸς ἐλεγειακοῦ διστίχου πάνω σὲ ὑφαντὸ ποικίλον (πεποικιλμένον, πλουμιστό) ἀφιερωμένο στοὺς Δελφούς, ἔργο τοῦ Ἑλικῶνος τοῦ γιοῦ τοῦ Ἀκεσᾶ ἀπὸ τὴ Σαλαμίνα τῆς Κύπρου, ᾧ ἐνὶ χερσὶ | πότνια θεσπεσίην Παλλὰς ἔχευε χάριν. Ὁ Ἀθήναιος δὲν ἀφήνει καμμιὰν ἀμφιβολία γιὰ τὴν Κυπριακὴ καταγωγὴ τῶν ἔνδοξων ὑφαντῶν (πβ. καὶ Εὐστάθιο). Ὅμως ὁ Ζηνόβ. 1.56 (ΑΚΕΠ Γα΄1 112.1β, πβ. 112.1α: Διογενιαν. 1.26 καὶ [κυρίως] 2.7), ἀναφέροντας ὅτι Ἀκεσέως καὶ Ἑλικῶνος ἔργα· ἐπὶ τῶν θαύματος ἀξίων· οὗτοι γὰρ πρῶτοι τὸν τῆς Πολιάδος Ἀθηνᾶς πέπλον ἐδημιούργησαν, προσθέτει: ὁ μὲν Ἀκεσεὺς γένος ὢν Παταρεύς, ὁ δὲ Ἑλικὼν Καρύστιος. Νὰ πρόκειται γιὰ συνωνυμία ἐλάχιστα εἶναι πιθανό, καὶ ἡ Κύπρος ἦταν –καὶ εἶναι– ὀνομαστὴ γιὰ τὰ ποικίλα ὑφαντά της (βλ. ἐπίσης ΑΚΕΠ Γα΄1 112.3, πβ. 112.2, καὶ Ε56 μὲ τὰ σχετικὰ σχόλ.), ὥστε δύσκολα μπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσει κανεὶς τὴ μαρτυρία τοῦ Ἀθήναιου καὶ ἄλλων (βλ. καὶ Bechtel2 HPN σ.λ. Ἀκέσας, ΛΕΑ3 σ.λ. Ἀκεσᾶς, κ.ἄ.), καὶ τοῦ ἴδιου τοῦ ἐπιγράμματος (πβ. καὶ Preger4 σελ. 139). Ἀλλ' ἀξίζει νὰ σημειωθῆ ἡ πληροφορία ὅτι οἱ δυὸ ὀνομαστοὶ ὑφάντες τὸν τῆς Πολιάδος Ἀθηνᾶς πέπλον ἐδημιούργησαν (Διογενιαν. 1.26 καὶ 2.7, Ζηνόβ. 1.56 ὅπου πρῶτοι ...), κι ὅτι ὁ Ἀλέξανδρος ἐπιπόρπωμα (...) ἐφόρει τῇ μὲν ἐργασίᾳ σοβαρώτερον ἢ κατὰ τὸν ἄλλον ὁπλισμόν· ἦν γὰρ ἔργον Ἑλικῶνος τοῦ παλαιοῦ, τιμὴ δὲ τῆς Ῥοδίων πόλεως, ὑφ' ἧς ἐδόθη δῶρον (Πλουτ. Ἀλέξ. 32.6: ΑΚΕΠ Γα΄1 112.2). Ἔργα τοῦ Ἑλικῶνος (καὶ τοῦ Ἀκεσᾶ) βρίσκονται στοὺς Δελφούς, στὴ Ρόδο, στὴν Ἀθήνα (πιθανῶς, «πρῶτος» πέπλος τῆς Ἀθηνᾶς)· μήπως καὶ ὁ πέπλος ποὺ στάληκε ἀπὸ τὴν Κύπρο στὴν Ἀλέα Ἀθηνᾶ στὴν Τεγέα (βλ. ἀνωτ. Ε56) ἦταν τοῦ Ἀκεσᾶ ἢ τοῦ Ἑλικῶνος ἔργο; Οἱ σχετικὲς χρονολογίες δὲν εἶναι ἀπαγορευτικές. Ὁ Πλούτ. (βλ. ἀνωτ.) ὁμιλεῖ γιὰ ἔργον Ἑλικῶνος τοῦ παλαιοῦ καὶ τὸ πρῶτοι (...) ἐδημιούργησαν τοῦ Ζηνοβ. (ὅ.π.) ὁδηγεῖ σὲ πολὺ παλαιοὺς χρόνους (7ον ἢ 6ον αἰ. π.Χ. πιθανῶς: βλ. Preger4 σελ. 139, πβ. Bechtel2 ὅ.π. ["6. Jahrh."] καὶ ΛΕΑ3 ὅ.π. [«χρόνων ἀρχαιοτάτων»]). Ἂν τὸ ἐπίγρ. ἐνυφάνθηκε ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Ἑλικῶνα ἢ ἀποτελεῖ μεταγενέστερη προσθήκη, παραμένει πρόβλημα (βλ. σχετικὰ Preger4 σελ. 139, μὲ τὴν παλαιότερη βιβλιογραφία).

1. Τεῦξ': καὶ στ. 2 διάφ. γραφὴ ἔτευξε. Πβ. ἀνωτ. Ε35.1 τεύξας καὶ Ε53.1 (διάφ. γραφή) καὶ 5 ἔτευξεν (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λλ.).

Ἑλικὼν Ἀκεσᾶ Σαλαμίνιος: βλ. ἀνωτ. (εἰσαγ. σημ.). "Made by Helikon of Salamish [σημ. h 'In Cyprus'], son of Acesas" μεταφράζει ὁ Gulick5 (Athen.).

2. πότνια (...) Παλλὰς: βλ. ἀνωτ. 5Υ1.24 (σημ. σ.λ. πότνιαν) καὶ Ε11.3 σ.λ. Θεσμοφόρους τε ἁγνὰς ποτνίας (περισσότερα γιὰ τὸ πότνια στὸν Chantaine6 σ.λ., πβ. σ.λ. Ἀθήνη: μὲ ἀναφ. στὸ Μυκην. atanapotinija), βλ. ἐπίσης ἀνωτ. Ε32.1 Παλλὰς χερὶ θε̣̣[ῖσ]α, μὲ σχόλ. (ἐδῶ: στ. 1 χερσί). Γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ ὡς θεὰ ὄχι μόνο τῆς πολεμικῆς ἀρετῆς ἀλλὰ καὶ τῆς σοφίας, καὶ δὴ τῆς ἔντεχνης, βλ. καὶ ΑΚυΓ1/1β´ 5 Υ1.10-11 ἀλλ' ἄρα οἱ (= τῇ Ἀθηνᾷ) πόλεμοί τε ἅδον καὶ ἔργον Ἄρηος, | ὑσμῖναί τε μάχαι τε καὶ ἀγλαὰ ἔργ' ἀλεγύνειν (βλ. σχόλ. σ.στ., πβ. ἀνωτ. Ε3 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. Ἄρεος θεράπων). Βλ. καὶ ΛΕΑ3 σ.λλ. Ἀθηνᾶ καὶ Παλλὰς Ἀθήνη, Kerényi7 Μυθ. 119 κἑ., Ἑλλ. Μυθ.8 2. 98 κἑ., κ.ἀ.).

θεσπεσίην (...) χάριν: πβ. ἀνωτ. Ε32.4 σημ. σ.λ. Φειδιακὴν χάριτα καὶ Ε36.2 σ.λ. πάντων ἔξοχον ἐν χάρισιν (περαιτέρω παραπομπὲς στὸ Ε9.5 χάριν τίοντες, γιὰ τὸ χάρις Ε25.1 σημ. σ.λ. χάριτα[ς]). Γιὰ τὸ ἐπίθ. θεσπέσιος βλ. ἀνωτ. 5Υ1.208 σ.λ. θέσπις ἄελλα καὶ κυρίως Ε53.2 σ.λ. θε̣̣[σπεσίοις] (Ε13.4 διάφ. γραφὴ Κινύρου θε̣[σπεσίου πρόγονον]). Βλ. καὶ ἑπόμ. σχόλιο.

ἔχευε: (στ. 1-2) ὧι ἑνὶ χερσὶ | πότνια θεσπεσίην Παλλὰς ἔχευε χάριν. Παρα­βάλλοντας πρὸς τὸ β 12 ~ ρ 63 θεσπεσίην δ' ἄρα τῷ γε χάριν κατέχευεν Ἀθήνη (καὶ θ 18-19 τῷ δ' ἄρ' Ἀθήνη | θεσπεσίην κατέχευε χάριν κεφαλῇ τε καὶ ὤμοις) ὁ Menrad γράφει ἔχευε (ἀντὶ τοῦ ἔτευξε καὶ ἔπνευσε τῆς χειρόγραφης παράδοσης), τὸ ὁποῖο υἱοθετεῖ ὁ Preger4 σημειώνοντας: «quod recepi haud ignarus aliam h. l. χάριν vim habere aliam apud Homerum» (βλ. ἀνωτ. σχόλ. γιὰ τὸ χάρις). Τὸ ἔτευξε τῶν κωδ. CE τοῦ Ἀθήν. προφανῶς ὀφείλεται στὸ προηγούμενο τεῦξ' (στ. 1), καὶ δὲν φαίνεται νὰ ἁρμόζει στὰ συμφραζόμενα (υἱοθετήθηκε ἐντούτοις ἀπὸ τοὺς Meineke9 καὶ Χατζηιωάννου1), ἐνῶ τὸ ἔπνευσε, τοῦ κώδ. Κ, παρὰ τὶς ἀντιρρήσεις τοῦ Preger[bib]4471/bib] (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.), δύσκολα μπορεῖ νὰ ἀπορριφθῆ κατὰ τρόπον κατηγορηματικό: πβ. π.χ. Ω 442 ἐν δ' ἔπνευσ' ἵπποισι καὶ ἡμιόνοις μένος ἠΰ (Τ 159 ἐν δὲ θεὸς πνεύσῃ μένος ἀμφοτέροισιν καὶ Ω 445 τοῖσι δ' ἐφ' ὕπνον ἔχευε διάκτορος Ἀργειφόντης, κ.τ.τ. Μὲ δισταγμοὺς πολλοὺς γράψαμε ἔχευε (ποὺ ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὰ ἀνωτ. παράλληλα Ὁμηρικὰ χωρία, κ.ἄ. τοιαῦτα), ἀντὶ τοῦ ἔπνευσε (ποὺ ἔχει μὲ τὸ μέρος του τὸν κώδ. Κ, καὶ δύσκολα μπορεῖ νὰ ἑρμηνευθῆ ἂν ἀρχικὴ ἦταν ἡ γραφὴ ἔχευε). Οἱ γραφὲς ἐπηῦξε καὶ ἔτεγξε (τῶν Stadtmüller καὶ Hecker, ἀντίστοιχα) ἐλάχιστα εἶναι, νομίζουμε, πιθανές.

  1. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑
  2. Bechtel, F. (1917), Die historischen Personennamen des Griechischen bis zur Kaiserzeit, Halle.a↑ b↑
  3. Ραγκαβῆ, Ἀ. Ρ. (1888-1891), Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀρχαιολογίας, τóμ. Α΄- Β΄, Ἀνέστης Κωνσταντινίδης.a↑ b↑ c↑
  4. Preger, T. (1891), Inscriptiones Graecae Metricae (ex scriptoribus praeter Anthologiam collectae), Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑
  5. Gulick, C B. (1927-1941), Athenaeus, The Deipnosophists, Vols. I-VII, Cambridge Mass.-London.
  6. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.
  7. Kerenyi, K. (1974), Ἡ Μυθολογία τῶν Ἑλλήνων, Ἀθῆναι.
  8. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .
  9. Meineke, A. (1858-1867), Athenaei Deipnosophistae, Vols. I-IV, Leipzig.