You are here

Ε56

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

(Paus. 8. 5. 3)

      12  ὅδε34  δ' ἀνέθηκεν Ἀθηνᾶι 
2         πατρίδ' ἐς5 εὐρύχορον6  Κύπρου ἀπὸ ζαθέας .


[1]    (2) Ἀγαπήνωρ δὲ ὁ Ἀγκαίου τοῦ Λυκούργου μετὰ Ἔχεμον βασιλεύσας
        εἰς Τροίαν ἡγήσατο Ἀρκάσιν. Ἰλίου δὲ ἁλούσης ὁ τοῖς Ἕλλησι κατὰ τὸν
        πλοῦν τὸν οἴκαδε ἐπιγενόμενος χειμὼν Ἀγαπήνορα καὶ τὸ Ἀρκάδων ναυτι-
        κὸν κατήνεγκεν εἰς Κύπρον, καὶ Πάφου τε Ἀγαπήνωρ ἐγένετο οἰκιστὴς καὶ
[5] τῆς Ἀφροδίτης κατεσκευάσατο ἐν Παλαιπάφωι τὸ ἱερόν· τέως δὲ ἡ θεὸς παρὰ
        Κυπρίων τιμὰς εἶχεν ἐν Γολγοῖς καλουμένωι χωρίωι. (3) χρόνωι δὲ ὕστερον
       Λαοδίκη γεγονυῖα ἀπὸ Ἀγαπήνορος ἔπεμψεν ἐς Τεγέαν τῆι Ἀθηνᾶι τῆι Ἀλέ-
       αι πέπλον· τὸ δὲ ἐπὶ τῶι ἀναθήματι ἐπίγραμμα καὶ αὐτῆς Λαοδίκης ἅμα ἐδή-
[9] λου τὸ γένος· (vv. 1-2). (4) Ἀγαπήνορος δὲ οὐκ ἀνασωθέντος οἴκαδε ἐξ Ἰλίου
       παρέλαβε τὴν ἀρχὴν Ἱππόθους Κερκυόνος τοῦ Ἀγαμήδους τοῦ Στυμφήλου.

  1. (Vid. app. cr. Preger, et infra adnot. ad vv. 1-2)
  2. 1 Λαοδίκας et Ἀθάνᾳ Bergk («opusc. II 324 qui cum doricas restitueret formas, satis vetustum videtur epigramma iudicasse» Preger) ‖
  3. δὲ ὅδε Ag ‖
  4. ἑᾶι codd. («nisi quod Lab ἐᾶ» Preger), it. Rocha-Pereira, (ἑᾷ) Kayser et Hadjioannou (inter alios): Ἀλέᾳ prop. Spengel, scr. Preger [adnotans «probatur Heckero2 229, qui antea (1843 p. 100) dubitaverat»]
  5. 2 ἐςom. Lb ‖
  6. εὐρύχωρον M Vab Ag Lb.
(Παυσ. 8. 5. 3)

   Τῆς Λαοδίκης εἶν' αὐτὸς ὁ πέπλος· στὴ δική της ἀφιέρωσε Ἀθηνᾶ
2      στὴ μεγάλη της πατρίδα ἀπ' τὴν Κύπρο τὴν πανίερη.

Σχόλια: 

Ἀναθηματικὸ ἐπίγραμμα δίστιχο σὲ μέτρο ἐλεγειακό, ποὺ διασώζει ὁ Παυσανίας (8.5.3), μὲ τὴν παρατήρηση ὅτι, χρόνια μετὰ τὴν ἄφιξη τοῦ Ἀγαπήνορα καὶ τοῦ ναυτικοῦ τῶν Ἀρκάδων στὴν Κύπρο καὶ τὴν ἵδρυση τῆς (Νέας) Πάφου καὶ τοῦ ἱεροῦ τῆς Ἀφροδίτης στὴν Παλαίπαφο (βλ. καὶ ἀνωτ. Ε55 μὲ τὰ σχετικὰ σχόλ.), ἡ καταγόμενη ἀπὸ τὸν Ἀγαπήνορα Λαοδίκη ἔστειλε πέπλο στὴν Ἀλέα Ἀθηνᾶ στὴν Τεγέα, τὸ δὲ ἐπὶ τῷ ἀναθήματι ἐπίγραμμα καὶ αὐτῆς Λαοδίκης ἅμα ἐδήλου τὸ γένος (βλ. κατωτ. σχόλ. σ.λ. ἑᾶι). Μὲ τὴ σημερινή του μορφὴ τὸ ἐπίγρ. ἀνήκει ἀσφαλῶς σὲ χρόνους μεταγενέστερους (πβ. Preger1)· ὅπως ὅμως σημειώνει ὁ Preger1, μετὰ τὴν ἀποκατάσταση τῶν Δωρ. τύπων Λαοδίκας καὶ Ἀθάνᾳ ἀπὸ τὸν Bergk2, τὸ ἐπίγρ. φαινόταν ἀρκετὰ παλαιό (ἂς προστεθῆ ὅτι οἱ ἀνωτ. τύποι δὲν εἶναι ἀποκλειστικὰ Δωρικοί). Σὲ κάθε περίπτωση ὁ ποιητὴς τοῦ ἐπιγράμματο παραμένει ἄγνωστος, καὶ ἡ πατρίδα του ἐπίσης. Τὸ ἐνδεχόμενο νὰ στάληκε ὁ πέπλος στὴν Ἀθηνᾶ τὴν Ἀλέα σὲ χρόνους σχετικὰ μεταγενέστερους ἀπὸ κάποια βασίλισσα ἢ βασιλοπούλα τῆς Πάφου –γιατὶ ὄχι καὶ μὲ τὸ συνοδευτικὸ ἐπίγραμμα– δὲν μπορεῖ ἀσφαλῶς νὰ ἀποκλειστῆ. Βλ. καὶ κατωτ. Ε57.

1. Λαοδίκης: γεγονυῖα ἀπὸ Ἀγαπήνορος κατὰ τὸν Παυσ. (ὅ.π.), κόρη τοῦ Κινύρα κατὰ τὸν Ἀπολλόδ. 3.102: Ἀρκάδος δὲ (...) ἐγένοντο παῖδες Ἔλατος καὶ Ἀφείδας. οὗτοι τῆν γῆν ἐμερίσαντο, τὸ δὲ πᾶν κράτος εἶχε Ἔλατος, ὃς ἐκ Λαοδίκης τῆς Κινύρου Στύμφαλον καὶ Περέα τεκνοῖ, Ἀφείδας δὲ Ἀλεὸν καὶ Σθενέβοιαν, ἣν γαμεῖ Προῖτος. Ἀλεοῦ δὲ καὶ Νεαίρας τῆς Περέως θυγάτηρ μὲν Αὔγη, υἱοὶ δὲ Κηφεὺς καὶ Λυκοῦργος (στὸν ἴδιο μυθογράφο [3.182: ἀνωτ. 1Τ7.9] ὁ Κινύρας ἔχει θυγατέρας Ὀρσεδίκην Λαογόρην καὶ Βραισίαν)· οἱ μυθικὲς διηγήσεις γιὰ τὸν Κινύρα καὶ γιὰ τὸν Ἀγαπήνορα προφανῶς συγχέονται μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου (βλ. καὶ ἀνωτ. Ε55 γιὰ τὴν ἵδρυση τῆς Πάφου, καὶ ΑΚυΓ1β´3 57 κἑ.: κυρίως 61). Τὸ ἴδιο ὄνομα φέρει στὸν Ὅμηρο μιὰ ἀπὸ τὶς κόρες τοῦ Ἀγαμέμνονα (Ι 145 ~ 287, βλ. σημ. Hainsworth στὸν στ. 145: Comm. Il. III4 77) καὶ μιὰ ἀπὸ τὶς κόρες τοῦ Πριάμου (Γ 124 καὶ Ζ 252, βλ. σημ. Kirk στὸ Γ 122-4: Comm. Il. I5 σ. 280), κι ἄλλες ἡρωίδες (βλ. ἀνάμεσα στ' ἄλλα Roscher6 σ.λ. Laodike, ὅπου καὶ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία [Engel7, Kypros I 225 κἑ., κ.ἄ.], πβ. ΛΕΑ8 σ.λ. Λαοδίκη).

πέπλος: συχνὰ ἀπαντώμενη Ὁμηρ. λέξη (γιὰ τὴν ἐτυμ. βλ. Chantraine9 σ.λ.). Ἡ προσφορὰ πέπλου σὲ θεὰ ἐμφανίζεται ἤδη στὴν Ἰλιάδα, Ζ 269 κἑ. (302-4 ἡ δ' ἄρα πέπλον ἑλοῦσα Θεανὼ καλλιπάρῃος | θῆκεν Ἀθηναίης ἐπὶ γούνασιν ἠϋκόμοιο, | εὐχομένη δ' ἠρᾶτο Διὸς κούρῃ μεγάλοιο), ἀνάγεται δὲ στοὺς Μυκηναϊκοὺς χρόνους πειστικὰ ἀπὸ τὸν Ἰ. Προμπονᾶ, Ἡ Μυκηναϊκὴ ἑορτὴ *Θρονοελκτήρια (to-no-e-ke-te-ri-jo) καὶ ἡ ἐπιβίωσις αὐτῆς εἰς τοὺς ἱστορικοὺς χρόνους (διδ. διατρ., ἐν Ἀθήναις 1974), κυρίως 75 κἑ., μὲ παραπομπὲς καὶ πλούσια βιβλιογραφία (στὴ σελ. 76 ἀναφορὰ τοῦ ἐδῶ ἐπιγρ.). Γιὰ τὸν τῆς Πολιάδος Ἀθηνᾶς πέπλον, ποὺ πρῶτοι (...) ἐδημιούργησανἈκεσεὺς καὶ ὁ Ἑλικὼν βλ. κατωτ. Ε57.1 (μὲ σχόλ.).

ἑᾶι: ἔτσι στοὺς κώδ. τοῦ Παυσ. (ἑᾶ Lab: βλ. Preger1). Ἡ διόρθωση σὲ Ἀλέᾳ (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.) προσκρούει στὴν παρατήρηση τοῦ Παυσ. ὅτι τὸ ἐπίγρ. καὶ αὐτῆς Λαοδίκης ἅμα ἐδήλου τὸ γένος (: καὶ τῆς ἴδιας τῆς Λαοδίκης δήλωνε συνάμα τὴν καταγωγή), προφανῶς μὲ τὸ ἑᾶι (...) Ἀθηνᾶι (: στὴ δική της Ἀθηνᾶ, στὴν Ἀθηνᾶ τῶν προγόνων της). Νὰ θεωρήσουμε ὅτι ὁ Παυσ. παραδίδει τμῆμα μόνο τοῦ ἐπιγρ., δὲν φαίνεται πειστικὴ λύση.

ἀνέθηκεν Ἀθηνᾶι: βλ. ἀνωτ. Ε11 σχόλ. σ.στ. 6 σ.λ. ἵδρυσεν τόνδε θειόν. Πβ. CEG210 756.1 [ἀνέθηκεν Ἀθηνᾶι] (στὸ τέλος στ., ὅπως ἐδῶ), 760.1 Φ̣̣α̣̣ιδιμίδης ἀνέθηκεν [Ἀθ]ηναίαι τόδ' ἄγαλμα, 857.1 ἀνέθηκεν Ἀθηναίηι πολιόχ[ωι] (πβ. EGr11 769.1), EGr11 739.1 Ἀθηναίαι μ' ἀνέθ[ηκεν] (στὸ τέλος στ. ἐπίσης), κ.τ.τ., Πβ. καὶ ἀνωτ. Ε32.

2. πατρίδ' ἐς εὐρύχορον: πβ. ἀνωτ. 2F1.9(στ. 5) Ἑλλάδος εὐρυχόρου (μὲ σχόλ. σ.λ. εὐρυχόρου, ὅπου ἑρμηνεία καὶ παράλληλα χωρία).

Κύπρου ἀπὸ ζαθέας: πβ. GVI12 1907.9-10 ἀπὸ πάτρης | Αἰγύπτου ζαθέης (1887.2 πάτρης ἐν ζαθέοις ὄρεσιν), EGr11 892.2 ζαθέης Ἐπιδαύρου, κ.τ.τ. Στὴν Ἰλιάδα Ο 432 Κυθήροισι ζαθέοισι (στὸ τέλος στ.), Ι 151~293 Φηράς τε ζαθέας, Α 38~452 Κίλλαν τε ζαθέην, Β 508 Νῖσάν τε ζαθέην καὶ 520 Κρῖσάν τε ζαθέην (γιὰ τὴ λέξη βλ. νωτ. 7F3.12[στ. 1] σημ. σ.λ. ζαθέοις). Ἀξίζει νὰ σημειωθῆ ὁ ἐδῶ τύπος ζαθέας (ἀντὶ τοῦ Ἰων. – ἐπικοῦ ζαθέης): βλ. καὶ ἀνωτ. εἰσαγ. σημ. (ὅπου ἡ ὑπόθεση γιὰ παλαιὸ ἐπίγρ.). Γιὰ ἄλλα ἐπίθ. τῆς Κύπρου βλ. ἀνωτ. Ε9.3-4 σ.λ. γᾶ περίκλυστος | Κύπρος (μὲ περαιτέρω παραπομπές), γιὰ τὴν ἐτυμ. Ε25.3 σημ. σ.λ. Κύπρον.

  1. Preger, T. (1891), Inscriptiones Graecae Metricae (ex scriptoribus praeter Anthologiam collectae), Leipzig.a↑ b↑ c↑
  2. Bergk, T. (1853), Poetae Lyrici Graeci, Vols. I-III, 2nd ed., Leipzig.
  3. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.
  4. Hainsworth, B. & Kirk G. S. (1993), The Iliad: A Commentary, Vol. III: books 9-12, Cambridge.
  5. Kirk, G. S. & Kirk G. S. (1985), The Iliad: A Commentary, Vol. I: books 1-4, Cambridge.
  6. Roscher, W H. (1884-1937), Ausführliches Lexicon der griechischen und römischen Mythologie, Vols. I-IV and 4 Supplementa, Leipzig und Berlin .
  7. Engel, W H. (1841), Kypros: Eine Monographie, Vols. I-II, Berlin .
  8. Ραγκαβῆ, Ἀ. Ρ. (1888-1891), Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀρχαιολογίας, τóμ. Α΄- Β΄, Ἀνέστης Κωνσταντινίδης.
  9. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.
  10. Hansen, P. A. (1989), Carmina Epigraphica Graeca (saec. IV a. C. (CEG2)), Texte und Kommentare Berlin and New York.
  11. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.a↑ b↑ c↑
  12. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.