You are here

Ε46

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

a                                 Ἀφροδείτηι1 Παφίαι2 
1 [Ν]έ̣̣̣̣̣στορα3 τῆι Παφίη4  τὸν ἀοίδιμον  ἡ φιλόμουσ̣̣̣̣̣[ος]5 
         Ῥηγῖνα σθεναρῶν ἐξ ὑπάτων ὑπάτη .

  1. a Ἀφροδείτηι GHJ, Cagnat et omnes post eum (-τηι Fraser, -τῃ cett.): Ἀφροδίτῃ Sakellariou ‖
  2. Παφίαι Fraser: Παφίᾳ cett.
  3. 1 [Ν]έ̣̣̣̣̣στορα Fraser; [Ν]έστορα Guarducci Robert: Νέστορα cett. ‖
  4. τῆι Παφίη scri­psimus (vid. GHJ apogr. et infra adnot. s.v.); τῆι Παφίῃ Fraser: τῇ Παφίῃ cett. ‖
  5. φιλόμουσ[ος] suppl. GHJ, it. omnes, nisi quod φιλόμουσ̣̣̣̣̣[ος] scr. Fraser (et nos) et φιλόμου[σος] Hadjioannou.

                   Στὴν Ἀφροδίτη τὴν Παφία
Τὸν Νέστορα στὴν Παφία τὸν ξακουστὸν ἀοιδὸ ἡ φιλόμουση
     Ρηγίνα ἀπὸ σθεναροὺς ὑπάτους ὕπατη.

Σχόλια: 

Ἀναθηματικὸ ἐπίγραμμα χαραγμένο στὴ βάση ἀγάλματος ποὺ ἀφιέρωσε στὸν ναὸ τῆς Ἀφροδίτης στὴν Παλαίπαφο ἡ Ῥηγῖνα τιμώντας τὸν ἀοιδὸ Νέστορα. Μὲ ἄγαλμα ἐπίσης Ἀφροδείτη Παφί[α] τιμᾶ τὴν [Σεργίαν] Αὐρηλ[ία]ν Ῥηγεῖ[ναν] ὑπατικὴν [Νέστ]ωρ [ἀοιδὸς τ]ὴν εὐεργ[έτιν] (ICR1 ΙΙΙ 959, συμπληρωμένη ἀπὸ τὸν Mitford, IKour2 σελ. 186 σημ. 1, σὲ ἀντιπαραβολὴ μὲ τὴν ἐκεῖ δημοσιευόμενη ἀνα­θηματικὴ ἐπιγραφὴ ἀπὸ τὸ Κούριο, ἀρ. 98: [Σε]ργίαν Αὐ[ρηλί]αν Ῥηγεῖ[ναν] τὴν κρα[τίστ]η[ν] ὑπα[τικ]ήν, [Α]ὐρηλία κα[ Αἰ]λ̣̣ία? τὴν πα[τρ]ώνισσαν). Ἀπὸ τὰ ὀνόματα τοῦ ποιητῆ Νέστορα καὶ τῆς ὑπατικῆς Ρηγίνας τὸ ἐπίγραμμά μας χρο­νολογεῖται στὰ τέλη τοῦ 2ου / ἀρχὲς τοῦ 3ου αἰ. μ.Χ. («Inscriptum igitur carmen est initio saeculi III» Bücheler3 [σελ. 191 / 384], "rather at the close of the second century than the beginning of the third" Mitford2 [σελ. 184, μὲ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι κανένα ἀπὸ τὰ Παφιακὰ κείμενα δὲν κάνει νύξη στὸ ὅτι "Nestor very probably received the civitas from Septimius Severus between A. D. 194 and 196"], πβ. Χατζηιωάννου Δα΄ καὶ Δβ΄4 103, πβ. ἐπίσης Fraser 2785). Τὸ ἐπίγραμμα (μετὰ τὸ Ἀφροδείτηι Παφίαι τῆς πρώτης σειρᾶς τῆς ἐπιγραφῆς, πού, ὅπως σημειώνεται στὴν πρώτη ἔκδοση, εἶναι χαραγμένο μὲ γράμματα διαφορετικὰ ἀπὸ αὐτὰ τοῦ ἔμμετρου κειμένου) ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕνα ἐλεγειακὸ δίστιχο, μὲ ἰδιαίτερα εὔστοχη πενθημιμερῆ τομὴ στὸν στ. 1 ([Ν]έ̣̣στορα τῆι Παφίη καὶ τὸν ἀοίδιμον ἡ φιλόμουσ̣̣[ος] τὰ δύο μέρη τοῦ ἑξάμετρου στίχου) καὶ τυπικὰ ὄχι ἄστοχη τομὴ στὸν στ. 2 (μὲ τὸ σθεναρῶν ὅμως νὰ ἀνήκει μετρικὰ στὸ α΄ ἡμιεπὲς καὶ νοηματικὰ στὸ β΄). Τὸ ὕφος εἶναι ἁπλὸ ἀλλ' ὄχι τυπικό· ἀπὸ τὰ γλωσσικὰ στοιχεῖα ἀξιοσημείωτα εἶναι: ἡ ἰδιάζουσα χρήση τοῦ ἀοίδιμος (καὶ τοῦ ὑπάτη), ἡ χρήση τῆς (καὶ) Κυπριακῆς κατάληξης δοτικῆς - καὶ τῆς Ἰωνικῆς - στοὺς τύπους Παφίαι / Παφίη καὶ ἡ μὴ σταθερὴ σημείωση τοῦ παραγεγραμμένου ἰῶτα (Παφίη ἀντὶ Παφίηι). Ἀξιοσημείωτη βεβαίως εἶναι καὶ ἡ παρουσία τοῦ ποιητῆ Νέστορα στὴν Κύπρο καὶ ἡ διαφαινόμενη ἀπήχησή του στὴν τοπικὴ Ρωμαϊκὴ ἀριστοκρατία (ὅπως καὶ στὴ Ρώμη), ποὺ προφανῶς διευκολύνθηκε ἀπὸ τὴν ἀπονομὴ τοῦ τίτλου τοῦ Ρωμαίου πολίτη σ' αὐτὸν ἀπὸ τὸν Σεπτίμιο Σεβῆρο, ὅταν αὐτὸς ἦταν στὴν Ἀνατολία (μέχρι τὸ 196 μ.Χ.).

a. Ἀφροδείτηι Παφίαι: ἀπαντᾶ συχνότατα στὴν ἀρχὴ τῶν ἀλφαβητικῶν ἐπιγραφῶν τῆς Παλαιπάφου (βλ. ἐνδεικτικὰ Σακελλαρίου Κυπρ. Α΄6 σσ. 90-106 [ἀρ. 15-117] καὶ Χατζηιωάννου ΑΚΕΠ Δα΄4 20.46-20.85), σὲ πολλὲς δὲ ἀπ' αὐτὲς μὲ -ει-, ὅπως ἐδῶ. Ἀλλοῦ μόνο Ἀφροδ(ε)ίτηι ἢ μόνο Παφίαι (βλ. ἀνωτ. Ε13.1 καὶ Ε14.1), ἀλλὰ καὶ Κυπρίαι (βλ. ἀνωτ. Ε15.2 μὲ σχόλ. σ.λ. Κυπρίαι, ὅπου καὶ ἀναφορὰ στὰ διάφορα τοπικὰ ἐπίθετα τῆς Ἀφροδίτης), κ.ἄ. (Βλ. καὶ ἐπιγρ. Παλαιπάφου, ἀνωτ. σελ. 119.)

1. [Ν]έ̣στορα (...) ἀοίδιμον: ἐννοεῖται τὸ ρῆμα, ἔστησε(ν) ἢ ἔστασε(ν) κ.τ.τ. (βλ. ἀνωτ. Ε7 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. ἔστασαν καὶ Ε13 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. ἔστ[ασ' ἀγασ­σάμενος]), στὸ ὁποῖο τὸ Νέστορα εἶναι ἀντικ. (= τὸ τοῦ Νέστορος ἄγαλμα τόδε, ἢ τὴν τοῦ Νέστορος εἰκόνα τάνδε). Ὁ τιμώμενος ἐδῶ Νέστωρ (ὅπως δείχνει καὶ τὸ ἐπίθ. τῆς Ρηγίνας φιλόμουσος, πιθανῶς δὲ καὶ τὸ ἀοίδιμον γιὰ τὸν Νέστορα, καὶ ἄλλες σχετικὲς ἐπιγραφές) εἶναι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὁ Νέστωρ ὁ Λαρανδεύς, γιὰ τὸν ὁποῖο ἡ Σοῦδα σημειώνει: ἐποποιός, πατὴρ Πεισάνδρου τοῦ ποιητοῦ, γεγονὼς ἐπὶ Σευήρου τοῦ βασιλέως (καὶ ὁ Πείσανδρος, Νέστορος τοῦ ποιητοῦ υἱός, Λαρανδεὺς ἢ Λυκάνιος, γεγονὼς ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, κατὰ τὸ ἴδιο πάντα λεξικό). Ὁ Νέστωρ ἔγραψε (συμπληρώνει ἡ Σοῦδα) Ἰλιάδα λειπογράμ­ματον ἤτοι ἀστοιχείωτον· ὁμοίως δὲ αὐτῷ ὁ Τρυφιόδωρος ἔγραψεν Ὀδύσσειαν· ἔστι γὰρ ἐν τῇ πρώτῃ μὴ εὑρίσκεσθαι ἄλφα καὶ κατὰ ῥαψωδίαν οὕτως τὸ ἑκάστης ἐκλιμπάνειν στοιχεῖον. Μεταμορφώσεις, ὥσπερ καὶ Παρθένιος ὁ Νικαεύς, καὶ ἄλλα. Ὑπὸ τὸ ὄνομά του σώζονται καὶ δύο ἐπιγράμματα στὴν Ἀνθ. Παλ., 9.129 [ΝΕΣΤΟΡΟΣ] καὶ 9.364 [ΝΕΣΤΟΡΟΣ ΛΑΡΑΝΔΕΩΣ]. Τιμητικὸ ἐπίγραμμα ἀπὸ τὴν Κύλικο (EGr7 880) τὸν ἀναφέρει ὡς ἀοιδόν: Ἡ βουλὴ τείμεσσεν ἀγασσαμένη τὸν ἀοιδόν | Νέστορα καὶ μολπῆς εἵνεκα καὶ βιότου· | εἰκόνα [δ' ] ἐξετέλεσσεν καὶ εἵσατο πατρίδος ἄρχων | Κορνοῦτος θαλερῆς ἐν τ[ε]μένεσσ[ι] Κόρης. | ὄφρα καὶ ὀψίγον[ο]ί περ ἐν ἄστεϊ παῖδας ἔχοιεν | σῆμα φιλοξενίας καὶ δέλεαρ σοφίης (φιλοξενίας ἀλλὰ σοφίης, πβ. Παφίαι ἀνωτ. καὶ ἐδῶ Παφίη). Τὸ ἀοιδὸς συμπλη­ρώνει, ὅπως ἔχουμε σημειώσει παραπάνω, ὁ Mitford2 στὴν ἐπιγραφὴ μὲ τὴν ὁποία ὁ Νέστωρ τιμᾶ τὴ Ρηγίνα. Ἔτσι τὸ ἐδῶ ἀοίδιμον δὲν ἀποκλείεται νὰ μὴν ἔχει ἁπλῶς τὴ συνήθη παθητικὴ σημασία (« chanté, illustre » κατὰ τὸν Chantraine8 [σ.λ. ἀείδω], "sung of, famous in song or story" LSJ99 [I.], «ὁ ᾀδόμενος, οὗ τὸ ὄνομα ἀποτελεῖ θέμα ᾠδῆς, ὁ πεφημισμένος» LSK10, «ᾀδόμενος, ὑμνούμενος, περίφημος» Hofmann – Παπαν.11 [σ.λ. ἀείδω], σημασία ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ ἀποκλειστῆ ἐδῶ: βλ. τοὺς πρὸς τιμήν του συντεθέντες στίχους), ἀλλὰ νὰ ἐνέχει καὶ τὴ σημ. τοῦ ἀοιδός (καὶ ἐποποιός): ὀρθά, νομίζουμε, ὁ Χατζηιωάννου4 μεταφράζει «τὸν ξακουσμένο στὸ τραγούδι» (φράση ποὺ μπορεῖ νὰ ἐνέχει καὶ τὶς δύο αὐτὲς σημασίες, ὅπως καὶ ἡ δική μας μετάφραση «τὸν ξακουστὸν ἀοιδό», μὲ περισσότερο ἔκδηλη τὴ δεύτερη σημασία)· πβ. καὶ Guarducci12 σελ. 132: "Il termine ἀοίδιμος avrà qui non tanto il significato passivo indicante colui «che è celebrato dai canti», cioè gode larga fama, quanto il senso attivo di colui che «crea i canti», così come il termine ἀοιδός nell' inscrizione di Cizico ha certamente il significato di «cantore» (ᾠδός). Del resto la qualità di φιλόμουσος attribuita a Regina nella nostre iscrizione di Cipro dimostra che di affini tendenze dovera essere l'uomo onorato" (βλ. καὶ κατωτ. σ.λ. φιλόμουσος). Ποιητής (ἀντὶ ἀοιδός) ἀποκαλεῖται ὁ Νέστωρ σὲ ἐπιγραφὴ ἀπὸ τὴν Ὄστια, ὅπου –μετὰ τὶς λέξεις Ἀγαθ[] τύχ[]– σημειώ­νεται: χρησμοὶ Δ[ι]οσκόρων δοθ[έντες Λ.] Σεπτιμίωι Νέστορι Λαρανδ[εῖ ποι]ητῆι (βλ. J. καὶ L. Robert, BullÉ 5713 [1944] 239-41 ἀρ. 205, ὅπου καὶ ἄλλες σχετικὲς ἐπιγραφές· γιὰ τὸν ποιητὴ γενικά, βλ. καὶ τὰ σχετικὰ ἄρθρα RE14 [σ.λ. Nestor ἀρ. 11] καὶ OCD15 [Nestor (2), Lucius Septi­mius], μὲ βιβλιογραφία, καὶ Lesky – Τσοπ. ΙΑΕΛ516 1037 καὶ 1116· βλ. ἐπίσης: Ε. Oder, "Beiträge zur Geschichte der Landwirthschaft bei den Griechen", RhM17 48 [1893] 9 κἑ.: φιλολογικὲς μαρτυρίες γιὰ τὸν Νέστορα· L. Robert, « Études d'épi­graphie grecque » [« XXVI. Le poète Nestor »], RPh18 4 [1930] 41-42· S. Mazzarino, "Su una nuova iscrizione di Ostia", RFIC19 19 [1941] 38-40· SEG20 27 [1977] 677-78 καὶ 682, Pleket).

τῆι Παφίη: ἔτσι στὴν ἐπιγραφή (βλ. ἀπόγραφο τῶν GHJ21, πβ. τῶν ἴδιων ἀρ. 113-115, κ.ἄ.)· μιὰ ἀκόμα μαρτυρία γιὰ τὴν ὄχι σταθερὴ παρουσία τοῦ παραγε­γραμμένου ἰῶτα στὶς ἐπιγραφὲς μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου: πβ. ἀνωτ. Ε35 στ. 2 ἱερῶ καὶ μετὰ τὸν στ. 4 (σὲ πεζὸ λόγο) εὐχῆι (ἀλλὰ Ε33.7 ΠΡΟΠΕΜΠΩΙ), Ε31 στ. 2 καὶ 10, Ε37.2 κ.ἄ.

ἡ φιλόμουσ̣̣[ος]: ἀρσ. ὁ φιλόμουσος, «ὁ ἀγαπῶν τὰς Μούσας ἢ τὴν μουσικήν (...) καθόλου, ὁ ἀγαπῶν τὴν μουσικὴν καὶ τὰς καλὰς τέχνας, ὁ ἔχων ὑψηλὴν καὶ πλήρη παίδευσιν» κατὰ τοὺς LSK10. Τὸ ἐπίθ. ἐμφανίζεται γιὰ πρώτη φορὰ στὸν Ἀρίωνα (Page, PMG22 939 [Fragmenta Adespota 21: Arion 1 B. et D.] στ. 8-9 φιλόμουσοι | δελφῖνες (βλ. καὶ τὸ κείμενο Αἰλιαν. Ἰδιότ. ζῴων 12.45 μάρτυρα τῆς τῶν δελφί­νων φιλομουσίας), ἀργότερα στὸν Ἀριστοφάνη (Νεφ. 358 λόγων φιλομούσων), ἀλλὰ καὶ στὸν Πλάτωνα (Πολ. 548e, κ.ἀ.), στὸν Ξενοφώντα, στὸν Πλούταρχο, κ.ἀ. Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. Νέστορα ... ἀοίδιμον, πβ. Ε27 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. σὺμ Μού­σαις στέρξας βίον, καὶ Ε34.9. Γιὰ τὴν ἐτυμ. βλ. Chantraine8 σ.λλ. φίλος καὶ μοῦσα.

2. Ῥηγῖνα σθεναρῶν ἐξ ὑπάτων ὑπάτη: τὸ πλῆρες ὄνομα στὴν αἰτ. Σεργίαν Αὐρηλίαν Ῥηγεῖναν ἀπαντᾶ στὶς ἐπιγραφὲς IKour2 98 καὶ ICR1 ΙΙΙ 959 (: IKour2 σελ. 184 σημ. 1, σὲ συσχετισμὸ μὲ τὴν ὑπ' ἀρ. 98), μαζὶ μὲ τὸν χαρακτηρισμὸ ὑπατικήν (βλ. ἀνωτ. σχόλ. στὸ ἐπίγραμμα). Ὅπως παρατηρεῖ ὁ Mitford2 (ὅ.π., σελ. 184), ἤκμασε μᾶλλον στὰ τέλη τοῦ 2ου παρὰ στὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου αἰ. μ.Χ., καὶ φαίνεται ὅτι, ἂν δὲν γεννήθηκε στὴν Κύπρο, τοὐλάχιστον ἦταν κάτοικός της· καὶ συμ­πληρώνει ὁ ἴδιος: "She boasts that she was ἐξ ὑπάτων ὑπάτη, a femina consularis: what her distinguished connections were is not yet known". Ὁ χαρακτηρισμὸς σθεναρῶν ἐξ ὑπάτων ὑπάτη, ὅπως παρατηρεῖ ὁ M. Fraser, RDAC5 1984, 278-79 (μνεία στὸ SEG20 34 [1984] 396 ἀρ. 1426) δὲν ἀναφέρεται ἁπλῶς στὴ Ρηγίνα"as a femina consularis" ἀλλὰ καὶ στὴν τελευταία ἀπὸ τὶς χορδὲς τῆς λύρας, δηλών­οντας ὅτι δὲν εἶναι ἁπλῶς ὑπατικὴ ἀλλὰ καὶ ἡ ὕπατη, ἡ ὑπέρτατη, ἡ ὕψιστη τῆς κλίμακας: "She is not only sprung from mighty consular stock, she is also the 'highest of the scale' ". Βλ. καὶ ἀνωτ. Ε2 σχόλ. σ.στ. 10 σημ. σ.λ. τᾶς ὑπάτας, πβ. Ε1.5 Ῥώμας ὑπάτοισι. Γιὰ τὴ Ρηγίνα βλ. καὶ Pros. Rom. pars III 126 ἀρ. 27.

  1. R. Cagnat, et. al (1911-1927), Inscriptiones Graecae ad Res Romanas pertinentes, Vols. I-IV, Paris.a↑ b↑
  2. Mitford, T B. (1971), The Inscriptions of Kourion, Memoirs of the American Philosophical Society 83: Philadelphia.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  3. Bücheler, F. (1965), Kleine Schriften, Osnabruck.
  4. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑
  5. (1969), Report of the Department of Antiquities, Cyprus, Nicosia, Cyprus.a↑ b↑
  6. Σακελλάριος, Α. Α. (1890-1891), Τὰ Κυπριακά, ἤτοι Γεωγραφία, Ἱστορία καὶ Γλῶσσα τῆς Νήσου Κύπρου ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον, Ἀθήνα.
  7. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.
  8. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑
  9. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.
  10. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑
  11. Hofmann, J B. (1974), Ἐτυμολογικὸν Λεξικὸν τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, ἐξελληνισθὲν ὑπὸ Ἀ. Δ. Παπανικολάου, Ἀθήνα .
  12. Guarducci, M. (1942), Ancora intorno all' iscrizione ostiense del poeta L. Settimio Nestore, RFIC 20: 131-135.
  13. Robert, J. & Robert L. (1944), Bulletin épigraphique, Vol. 57,
  14. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .
  15. Hammond, N G L. & Scullard H H. (1970 [1992]), The Oxford Classical Dictionary, Oxford.
  16. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη .
  17. Oder, E. (1893), Beiträge zur Geschichte der Landwirtschaft bei den Griechen, RhM 48: 1-40.
  18. Robert, L. (1930), Études d'épigraphie gecque, RPh 4: 41-42.
  19. Mazzarino, S. (1941), Su una nuova iscrizione di Ostia, RFIC 19: 38-40.
  20. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.a↑ b↑
  21. Gardner, E. A., Hogarth D. G., James M. R. & Smith R. E. (1888), Excavations in Cyprus, 1887-88, JHS 9: 147-251.
  22. Page, D L. (1962), Poetae Melici Graeci, Oxford.