You are here

F2 [ΑΚυΓ5 238α]

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Plut. Aud. poet. 12 (Mor. 33d)

12Καὶ ὁ Ζήνων ἐπανορθούμενος τὸ τοῦ Σοφοκλέους

(v. i.)     Ὅστις δὲ πρὸς3 τύραννον ἐμπορεύεται,

            κείνου 'στι δοῦλος, κἂν ἐλεύθερος μόληι,

μετέγραφεν4

(v. 1)      Οὐκ ἔστι δοῦλος, ἂν5 ἐλεύθερος μόληι,

τῶι ἐλευθέρωι νῦν συνεκφαίνων τὸν ἀδεᾶ καὶ μεγαλόφρονα

καὶ ἀταπείνωτον.

  1. Cf. Diog. Laert. 2.82 (Long) Εἰπόντος πρὸς αὐτὸν (sc. Ἀρίστιππον) Διονυσίου «Ὅστις γὰρ ὡς τύραννος ἐμπορεύεται, | κείνου 'στὶ δοῦλος, κἂν ἐλεύθερος μόληι», ὑπολαβών (sc. Ἀρίστιππος εἶπε)· «Οὐκ ἔστι δοῦλος, ἂν ἐλεύθερος μόληι». τοῦτο Διοκλῆς φησιν ἐν τῶι Περὶ βίων φιλοσόφων· ἄλλοι γὰρ εἰς Πλάτωνα ἀναφέρουσιν. De vv. i.-ii. (Soph.) vid. etiam Plut. Pomp. 78.4 et Apophthegm. reg. et imp. 204d-e, Appian. Bell. civ. 2.85, Zonar. Annal. 10.9, Macar. Chrys. (Paroem. 6.50; sine Soph. nomine citant vv. i.-ii. –praeter Diog. Laert. l.c.– Dio Cass. (Hist. Rom.) 42.4.3 (ut videtur) et Apostol. (Coll. paroem.) 13.8; vid. et infra ad loc.

  2. [Vid. Plut. Aud. poet. edd. Paton al. et Philippon (cum siglis); vid. etiam Zen. Cit. fr. 852A Lloyd-Jones – Parsons (l.c.) et 219 Arnim (o.c. I 53), Soph. fr. 873 edd. Pearson et Radt (cum adnot.).]
  3. 2 δὲ (δὴ Zonar.) πρὸς Plut. (ubique), Zonar. (praeter C), Apostol.; πρὸς (om. δὲ) Macar.: γὰρ ὡς Appian., Dio Cass., Diog. Laert.
  4. 4-5 om. MAa.c.
  5. 5 (v. 1) ἂν GYp: ἢν cett.
Πλουτ. Ποιημ. ἀκ. 12 (Ἠθικ. 33c-d)

Καὶ ὁ Ζήνων ἐπανορθώνοντας τὸ (ρητὸ) τοῦ Σοφοκλῆ1:

             Ὅποιος ἐμπορεύεται μὲ τύραννο,

              εἶναι δοῦλος ἐκείνου, ἀκόμα κι ἂν γυρίσει ἐλεύθερος,

ἔγραφε ἀντ' αὐτοῦ:

(στ. 1)   Δὲν εἶναι δοῦλος, ἂν γυρίσει ἐλεύθερος,

συνυποδηλώνοντας τώρα μὲ τὸν ἐλεύθερο τὸν ἄφοβο καὶ τὸν μεγα-

λόψυχο καὶ τὸν ἀταπείνωτο.

  1. Πβ. Διογ. Λαερτ. 2.82 Ὅταν ὁ Διονύσιος εἶπε πρὸς αὐτόν (δηλ. τὸν Ἀρίστιππο): «Γιατὶ ὅποιος ἐμπορεύεται μὲ τύραννο, εἶναι δοῦλος ἐκείνου, ἀκόμα κι ἂν γυρίσει ἐλεύθερος», ἐκεῖνος παίρνοντας τὸν λόγο (δηλ. ὁ Ἀρίστιππος) ἀπάντησε: «Δὲν εἶναι δοῦλος, ἂν γυρίσει ἐλεύθερος». Αὐτὸ λέει ὁ Διοκλῆς στὸ Περὶ βίων φιλοσόφων· γιατὶ ἄλλοι τὸ ἀποδίδουν στὸν Πλάτωνα. Γιὰ τοὺς στ. i.-ii. (Σοφ.) βλ. ἐπίσης Πλουτ. Πομπ. 78.4 καὶ Ἀποφθέγμ. βασ. καὶ στρατ. 204d-e, Ἀππιαν. Ἐμφ. πόλ. 2.85, Ζωναρ. Χρον. 10.9, Μακάρ. Χρυσ. (Παροιμ.) 6.50· χωρὶς τὸ ὄνομα τοῦ Σοφ. παραθέτουν τοὺς στ. i.-ii. –πλὴν τοῦ Διογ. Λαερτ. ὅ.π.– ὁ Δί. Κάσσ. (Ῥωμ. ἱστ.) 42.4.3 (ὅπως φαίνεται) καὶ ὁ Ἀποστόλ. (Συν. παροιμ.) 13.8. Βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. στὸ χωρίο.
Σχόλια: 

Καὶ αὐτὸ τὸ ἀπόσπασμα ἐντάσσεται σὲ ὅσα ἐκτέθηκαν παραπάνω (F1), τονίζοντας τὴ σημασία τῆς ἐσωτερικῆς ἐλευθερίας. Ἡ διάκριση ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς ἐλευθερίας στηρίζεται στὸ καίριο χτύπημα ποὺ οἱ Στωϊκοὶ ἔδωσαν σὲ θεωρητικὸ ἐπίπεδο στὴν παλιὰ ἀντίληψη γιὰ τὴ δουλεία. Τὸ ἀπόσπασμα τονίζει ἔκδηλα τὴν κυριαρχία τῆς ἐσωτερικῆς ἐλευθερίας, καρποῦ τῆς εὐρύτερης στάσης τῶν Στωϊκῶν ἀπέναντι στὴ ζωή.

Τὰ ἀνωτ. δύο ἀποσπάσματα τοῦ Ζήνωνος συμπεριλαμβάνονται ἀπὸ τοὺς Lloyd-Jones καὶ Parsons στὸ Suppl. Hell.1, σελ. 396 (ZENO CITIENSIS, ἀποσπ. 852 καὶ 852Α) καὶ ἀπὸ τὸν von Arnim στὸ SVF2 Ι 53 (ἀπόσπ. Ζήνωνος τοῦ Κιτιέως 219: ἐδῶ F2) καὶ 57 (ἀπόσπ. 237: ἐδῶ F1)· τὸ F2 καὶ στὶς ἐκδόσεις τοῦ Πλουτ. (βλ. κυρίως Paton κ.ἄ. καὶ Philippon), τῶν ἀποσπ. τοῦ Σοφ. (Nauck23 ἀπόσπ. 789 / Pearson4 καὶ Radt5 ἀπόσπ. 873), τοῦ Διογ. Λαέρτ. (2.82, βλ. ἔκδ. Long6). Ὁ τελευταῖος τοποθετεῖ τὸν στ. 5 (v. 1) στὸ στόμα τοῦ Ἀρίστιππου, ἐπικαλούμενος τὴ μαρτυρία τοῦ Διοκλῆ (στὸ Περὶ βίων φιλοσόφων ἔργο του), προσθέτοντας πὼς ἄλλοι εἰς Πλάτωνα ἀναφέρουσιν (βλ. ἀνωτ., κείμενο – μετάφραση). Οἱ στ. 2-3 (vv. i.-ii.) μνη­μονεύονται χωρὶς τὸ ὄνομα τοῦ Σοφ. –πλὴν τοῦ Διογ. Λαέρτ. ὅ.π.– καὶ ἀπὸ τὸν Δί. Κάσσ. (κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, μολονότι ἡ ὕπαρξη χάσματος ἀφήνει –μικρὰ ἔστω– περιθώρια γιὰ ἀμφιβολίες), στὸ Ῥωμ. ἱστ. ἔργο του (42.4.3 [Boissevain7] πιστεύσας αὐτοῖς [lacuna] τοσοῦτον μόνον εἰπών· «ὅστις γὰρ ὡς τύραννον ἐμπορεύεται, | κείνου 'στὶ δοῦλος, κἂν ἐλεύθερος μόληι») καὶ ἀπὸ τὸν Ἀποστόλιο (13.8 Ὅστις δὲ πρὸς ..., | ἐκείνου ἐστὶ ...). Μὲ μνεία τοῦ Σοφ.: (α΄.) Πλουτ. Πομπ. 78.4 (Ziegler) μεταστραφεὶς (vv. ll. στραφεὶς et ἀποστραφεὶς πρὸς τὴν γυναῖκα καὶ τὸν υἱὸν εἶπε (δηλ. ὁ Πομπήϊος) Σοφοκλέους ἰαμβεῖα· «ὅστις δὲ πρὸς ..., | κείνου 'στὶ ...». ταῦτα δ' ἔσχατα πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ φθεγξάμενος ἐνέβη, καὶ Βασ. ἀποφθ. καὶ στρατ. 204d-e (Nachstädt – Sieveking – Titchener) ἐπιστραφεὶς πρὸς τὴν γυναῖκα καὶ τὸν υἱὸν οὐδὲν ἕτερον ἢ τὸ τοῦ Σοφοκλέους εἶπεν· «ὅστις ... (eadem)». μεταβὰς δὲ καὶ πληγεὶς ξίφει καὶ στενάξας ἅπαξ, εἰπὼν δὲ μηδὲν ἀλλ' ἐγκαλυψάμενος παρέδωκεν ἑαυτόν· (β΄.) Ἀππιαν. Ἐμφ. πόλ. 2.85 (Mendelssohn – Viereck) ὁ δὲ Πομπήιος ὑπώπτευε μὲν ἅπαντα, καὶ τὴν παράταξιν τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν τοῦ σκάφους εὐτέλειαν καὶ τὸ μὴ τὸν βασιλέα αὐτόν οἱ παραγενέσθαι μηδὲ τῶν ἐπιφανῶν τινας πέμψαι· τοσοῦτο δ' ἐκ τῶν Σοφοκλέους ἰαμβείων πρὸς ἑαυτὸν ἀνενεγκών· «ὅστις γὰρ ὡς ..., | κείνου ...», ἐνέβαινεν ἐς τὸ σκάφος· (γ΄.) Μακάρ. Χρυσ. (Παροιμ.) 6.50 (Pinder) στραφεὶς πρὸς τὴν γυναῖκα καὶ τὸν υἱὸν εἶπε Σοφοκλέους ἰαμβεῖα· «ὅστις δὲ πρὸς ...». ταῦτα φθεγξάμενος ἐνέβη (πβ. Πλούτ., ἀνωτ. α΄).

  1. Supplementum Hellenisticum, , Berlin – New York, (1983)
  2. Stoicorum Veterum Fragmenta, , Volume I-IV, Stuttgart, (1964)
  3. Tragicorum Graecorum Fragmenta, , Leipzig, (1889)
  4. The Fragments of Sophocles, Pearson, Alfred C. , Volume I, Cambridge, (1917)
  5. Tragicorum Graecorum Fragmenta, , Volume IV: Sophocles, Göttingen, (1977)
  6. Diogenis Laertii Vitae Philosophorum, , Volume I-II, Oxford, (1964)
  7. Cassii Dionis Cocceiani Historiarum Romanorum, , 1895-1901, Volume I-III, Berlin, (1895)