You are here

Y3

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

(X). Εἰς Ἀφροδίτην

1Κυπρογενῆ2 Κυθέρειαν  ἀείσομαι , τε βροτοῖσι

μείλιχα δῶρα δίδωσιν, ἐφ' ἱμερτῶι3 δὲ προσώπωι 

αἰεὶ μειδιάει καὶ ἐφ' ἱμερτὸν4 θέει5 ἄνθος.

     Χαῖρε  θεὰ Σαλαμῖνος6 ἐϋκτιμένης7 μεδέουσα 

  εἰναλίης8 τε Κύπρου · δὸς δ' ἱμερόεσσαν ἀοιδήν .

αὐτὰρ ἐγὼ  καὶ σεῖο καὶ ἄλλης μνήσομ' ἀοιδῆς.

  1. Titulus: εἰς ἀφροδίτην Mfzx: εἰς τὴν Ἀφροδίτην p
  2. 1 κυπρογενῆ (edd.), υπρογενῆ, οὐπρογενῆ, ευπρογενῆ codd.
  3. 2 ἐφ' ἱμερτῶι codd. (it. All. Càss. We.): ἐφιμερτῶι Lennep (it. Hu.)
  4. 3 ἐφ' ἱμερτὸν fp (it. All. Càss. We.); ἐφ' ἰμερτὸν M: ἐφιμερτὸν x, prob. Gemoll (it. Hu.)
  5. θέει M, it. All. We.: φέρει fzxp, it. Hu. Càss. (fort. recte)
  6. 4 θεά, Σαλαμῖνος fzxp, it. edd.: μάκαιρα κυθήρης M
  7. ἐΰκτιμένης Mfzxp (fort. ἐῢ κτιμένης): ἐϋκτισμένης α
  8. 5 εἰναλίης τε M, it. All. Hu.: καὶ πάσης fzxp, it. Càss. We.(fort. recte).
(X). Στὴν Ἀφροδίτη

Τὴν Κυπρογέννητη Κυθέρεια θὰ ὑμνήσω, ποὺ στοὺς θνητοὺς

εὐπρόσδεκτα προσφέρει δῶρα, καὶ μὲ τὸ ποθητό της πρόσωπο

πάντα μειδιᾶ καὶ μὲ λουλούδι ποθητὸ ὁμοιάζει.

   Χαῖρε θεά, ποὺ τὴν καλοκτισμένη Σαλαμῖνα γνοιάζεσαι

καὶ τὴν Κύπρο τὴ θαλασσόβρεχτη1· δῶσ' μου τραγούδι ποθοτρόφο.

Κι ἐγὼ καὶ σὲ καὶ ἄλλο μου θὰ θυμηθῶ τραγούδι.

  1. [Ἡ χειρόγραφη παράδοση προβληματίζει σὲ καίρια σημεῖα, κυρίως στοὺς στ. 4 καὶ 5. Οἱ παράλληλες γραφὲς χαῖρε μάκαιρα κυθήρης εὐκτιμένης μεδέουσα (M, στ. 4) καὶ πάσης κύπρου (λοιποὶ πλὴν τοῦ M κώδικες, στ. 5) φαίνονται μεταγενέστερες καὶ μὴ προτιμητέες· βλ. ἀναλυτικὰ κατωτ. σχόλ. σ.στ., καὶ Εἰκ. 74 καὶ 123 (γιὰ τὴν ΚΥΠΡΟΜΕΔΟΥΣΑ).]
Σχόλια: 

1. Κυπρογενῆ Κυθέρειαν: Γιὰ πρώτη φορὰ ἐδῶ, ἀργότερα στὸν Θέογνη (1303 κἑ., κυρίως 1386 Κυπρογενὲς Κυθέρεια, πβ. 1304, 1308, 1323, 1332, 1339, 1383, 1385: βλ. καὶ ἀνωτ. Υ2.18 ἰοστεφάνου Κυθερείης). Ἡ φράση εἶναι πιθανῶς πλασμένη κατὰ τὴν ἐϋστέφανον Κυθέρειαν (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. Υ1.6 σ.λ. ἐϋστεφάνου Κυθερείης) καὶ κατ' ἐπίδραση τοῦ Ἡσιόδου, Θεογ. 195 κἑ. Βλ. ἀνωτ. σσ. 99 κἑ.

ἀείσομαι: Πβ. ἀοιδὴν στὸ τέλος τοῦ στ. 5 (δὸς δ' ἱμερόεσσαν ἀοιδήν), καὶ ἀοιδῆς στὸ τέλος τοῦ στ. 6 (αὐτὰρ ἐγὼ καὶ σεῖο καὶ ἄλλης μνήσομαι ἀοιδῆς=Υ2.21), ποὺ φαίνονται νὰ ὁδηγοῦν ἀπὸ κοινοῦ στὸ συμπέρασμα ὅτι καὶ ἐδῶ ἔχουμε νὰ κάνουμε μὲ ἀπαγγελία σὲ ποιητικὸν ἀγώνα (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. Υ2.19 σ.λ. ἐν ἀγῶνι). Τὰ ἀείδω – ἀοιδή, μαζὶ μὲ τὰ ἱμερτὸς – ἱμερόεσσα καὶ μείλιχα – μειδιάει, εἶναι οἱ λέξεις-κλειδιὰ τοῦ ὕμνου, ποὺ δίνουν τὸν τόνο στὸ ποίημα (βλ. καὶ σημ. στοὺς ἑπόμενους στ.).

2-3. Πβ. Ἡσ. Θεογ. 201 κἑ. (συνέχεια τῶν ἀνωτ. ἐπισημανθέντων στ. 195 κἑ.): Ἵμερον (201), μειδήματα (205), μειλιχίην (206). Ἡ ἐμφάνιση στὸ ἀνωτ. χωρίο τοῦ Ἡσιόδου λέξεων στημονικῶν τοῦ ὕμνου μας ἐνισχύει τὴν ὑπόθεση γιὰ ἄμεση ἐπίδραση τοῦ Ἡσιόδου στὸν ποιητὴ τοῦ ὕμνου (βλ. καὶ ἀνωτ. στὸ σχετικὸ κεφ. τῆς Εἰσαγωγῆς, σσ. 103 κἑ. καὶ 123). Γιὰ τὴ φράση μείλιχα δῶρα βλ. καὶ ἀνωτ. Υ2.19 γλυκυμείλιχε, γιὰ τὸ μειδιάει ἀνωτ. Υ1.17 καὶ 3 F5.3 (στ. 1) φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη, πβ. Ἡσ. Θεογ. 205 κἑ.  μειδήματά τ' ἐξαπάτας τε | τέρψιν τε γλυκερὴν φιλότητά τε μειλιχίην τε. Γιὰ τὸ ἱμερτὸν ... ἄνθος πβ. Θέογν. 1348 ἄνθος ... ἐρατόν (καὶ 1305 παιδείας πολυηράτου ἄνθος, στὸ χωρίο ποὺ ἔχει ἐπανειλημμένα ἀναφερθεῖ ἀνωτ.), Σιμων. 8.6 W. ἄνθος ... πολυήρατον ἥβης, Σόλ. 25.1 W. ἥβης ἐρατοῖσιν ἐπ' ἄνθεσι, κ.τ.τ. Δύσκολα ἀποφεύγει κανεὶς τὴν ὑπόθεση ὅτι γλωσ­σικὰ βρισκόμαστε ἀνάμεσα στὸν Ἡσίοδο καὶ στὴν ἀρχαϊκὴ λυρικὴ ποίηση.

4. Χαῖρε: Σύνηθες στὸν α΄ στ. τοῦ ἐπιλόγου τῶν Ὁμηρικῶν ὕμνων: βλ. κυρίως ΙΙΙ.545 καὶ IV.579 (μὲ τὸν ἑπόμ. στ. –546 καὶ 580 ἀντίστοιχα– ὅμοιον μὲ τὸν ἐδῶ στ. 6), V.292 (ἀνωτ. Υ1.292), κ.λπ.

Σαλαμῖνος ἐϋκτιμένης μεδέουσα: Πβ. ἀνωτ. Υ1.292 Κύπροιο ἐϋκτιμένης, μὲ μετρικῶς ἰσοδύναμα τὸ ἐδῶ Σαλαμῖνος καὶ τὸ ἐκεῖ Κύπροιο (οἱ στίχοι: Χαῖρε θεὰ Σαλαμῖνος ἐϋκτιμένης μεδέουσα / Χαῖρε θεὰ Κύπροιο ἐϋκτιμένης μεδέουσα, βλ. καὶ ἀνωτ. σημ. σ.στ. Υ1.292, μὲ εἰδικὴ ἀναφορὰ στὴν Κυπρομέδουσα). Ἡ παράλληλη γραφὴ –στὸν κώδ. Μ– Κυθήρης εὐκτιμένης (Χαῖρε μάκαιρα Κυθήρης εὐκτιμένης μεδέουσα) πρέπει νὰ ὀφείλεται στὴν προσπάθεια νὰ συμβιβαστεῖ ἡ Κύπρος μὲ τὰ Κύθηρα, ὅπου τὰ δύο περίφημα στὴν ἀρχαιότητα κέντρα λατρείας τῆς Ἀφρο­δίτης, κατ' ἐπίδραση ἴσως καὶ τοῦ στ. 1 Κυπρογενῆ Κυθέρειαν, ἴσως δὲ καὶ τοῦ Ἡσιόδου (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 1). Ἡ γραφὴ τοῦ κώδ. Μ φαίνεται γενικὰ μεταγε­νέστερη (πιθανῶς τροποποιημένη παραλλαγὴ τοῦ στίχου γιὰ ἀπαγγελία στὰ Κύθηρα), καθὼς (α΄) τὸ μάκαιρα δὲν ἀνήκει στὰ τυπικὰ ἐπίθετα τῆς Ἀφροδίτης, (β΄) ὁ τύπος Κυθήρη εἶναι μεταγενέστερος (στὸν Ὅμηρο εἶναι γνωστὸς ὁ τύπος Κύθηρα: Ο 432 Κυθήροισι, ι 81 Κυθήρων), (γ΄) ἡ προσωδία τοῦ εὐκτιμένης (μὲ τὸ εὐ- μονοσύλλαβο) φαίνεται ἐπίσης μεταγενέστερη. Γιὰ τὸ χωρίο πβ. καὶ Ἀριστοφ. Λυσ. 833-4 ὦ πότνια Κύπρου καὶ Κυθήρων καὶ Πάφου | μεδέουσ(α) (μὲ ἀξιοση­μείωτη τὴν εἰδικὴ ἀναφορὰ τῆς Πάφου μετὰ τὸ Κύπρου καὶ Κυθήρων), καὶ Ἡσ. Θεογ. 54 Μνημοσύνης γουνοῖσιν Ἐλευθῆρος μεδέουσα (κ.ἄ.). Βλ. καὶ ἀνωτ. 101 κἑ. (μὲ σημ. 55 κἑ., ὅπου καὶ περαιτέρω βιβλιογραφία).

Μὲ τὸ βασικὸ συμπέρασμά μας (βλ. καὶ ΑΚυΓ1 [1995]1 72 κἑ.) γιὰ τὴ σχέση τοῦ ἐδῶ καὶ τοῦ προηγούμενου Ὕμνου μὲ τὴν Κύπρο συμπίπτουν καὶ οἱ ἀπόψεις τοῦ West (HoHy [2003]2 16-7): “Hymn 6, again to Aphrodite, is notable for its explicit reference to a rhapsodic contest which the poet hopes to win. The emphasis on the goddess's power in Cyprus suggests that island as the venue; the panegyris at Old Paphos (Strabo 14.6.3) might be a plausible occasion. The description of Aphrodite's dressing and adornment resembles fragments 5-6 of the Cypria [ἀνωτ. F4-5], an epic that also came from Cyprus. (...) Hymn 10 (Aphrodite), like Hymn 6, dwells on the goddess's power in Cyprus [πβ. ὅμως καὶ Υ1.292], and in this case the city of Salamis is specifically mentioned. That is where the poem is likely to have been performed.”

5. εἰναλίης τε Κύπρου: Βλ. ἀνωτ. 2 F1.5 εἰναλίηι Κύπρωι καὶ Υ2.2-3 Κύπρου ... εἰναλίης. Ἡ γραφὴ καὶ πάσης Κύπρου τῶν λοιπῶν πλὴν τοῦ Μ κωδίκων (ἀντὶ τοῦ εἰναλίης τε Κύπρου τοῦ κώδ. Μ) δὲν ἀποκλείεται νὰ εἶναι ἡ ἀρχική· λίαν πιθανὴ ὅμως φαίνεται, ὡς lectio difficilior, ἡ γραφὴ εἰναλίης τε Κύπρου.

ἱμερόεσσαν ἀοιδήν: Στὸ τέλος τοῦ στ. καὶ στὸν Ὅμηρο (α 421 καὶ σ 304, πβ. ρ 519 ἔπε' ἱμερόεντα, κ.τ.τ.) καὶ στὸν Ἡσίοδο (Θεογ. 104 δότε δ' ἱμερόεσσαν ἀοιδήν). Πβ. καὶ ἀνωτ. Υ1.141 γάμον ἱμερόεντα καὶ Υ2.13 χορὸν ἱμερόεντα (βλ. σχόλια στὰ χωρία).

6. αὐτὰρ ἐγὼ (...): Στίχος τυπικός· βλ. ἀνωτ. σχόλ. στὸ Υ2.21.

  1. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.
  2. West, M L. (2003), Homeric Hymns, Homeric Apocrypha, Lives of Homer, Loeb Classical Library Cambridge, Massachusetts – London, England.