You are here

F7

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Athen. 8, 334b-d

1Οὐ λανθάνει δέ με καὶ ὅτι κοινῶς πάντες οἱ ἰχθύες καμασῆνες

ὑπὸ Ἐμπεδοκλέους (31 B 72 et 74 D. – K.) ἐλέχθησαν τοῦ φυ-

σικοῦ οὕτως καὶ ὅτι ὁ τὰ Κύπρια ποιήσας ἔπη, εἴτε Κύπριός2 ↓

τίς ἐστιν ἢ Στασῖνοςὅστις δή ποτε χαίρει ὀνομα­ζόμενος,

  τὴν Νέμεσιν ποιεῖ διωκομένην ὑπὸ Διὸς καὶ εἰς ἰχθὺν μεταμορ-

φουμένην διὰ τούτων·

(v. 1)   Τοῖς3 δὲ μέτα4 τριτάτην Ἑλένην τέκε5  θαῦμα βροτοῖσι·

           τήν ποτε καλλίκομος Νέμεσις φιλότητι μιγεῖσα

           Ζηνὶ θεῶν βασιλῆϊ τέκε κρατερῆς ὑπ' ἀνάγκης·

           φεῦγε γάρ, οὐδ' ἔθελεν μιχθήμεναι ἐν φιλότητι

(v. 5)   πατρὶ Διὶ Κρονίωνι· ἐτείρετο γὰρ φρένας αἰδοῖ

           καὶ νεμέσει · κατὰ γῆν6 δὲ καὶ ἀτρύγετον μέλαν ὕδωρ

           φεῦγε, Ζεὺς δ' ἐδίωκε, λαβεῖν δ' ἐλιλαίετο θυμῶι7·

           ἄλλοτε μὲν κατὰ κῦμα πολυφλοίσβοιο θαλάσσης

            ἰχθύϊ εἰδομένη{ν}8 πόντον πολὺν ἐξορόθυνεν9,

(v. 10)  ἄλλοτ' ἀν' Ὠκεανὸν ποταμὸν καὶ πείρατα γαίης,

            ἄλλοτ' ἀν' ἤπειρον πολυβώλακα· γίγνετο δ' αἰεὶ10

            θηρί{α}'11, ὅσ{σ}' ἤπειρόςγ'αἰνὰ12,13 τρέφει, ὄφρα φύγοι νιν.

  1. [Vid. Athen. edd. Kaibel (cum siglis) et Gulick; fr. 7 All., Da., test. 9 et fr. 9 Be., fr 10 We.]
  2. 3 Κυπρίας Kaib. Severyns We.; vid. Be. test. 9, et Da. fr. 7 adnot.: «ὁ τὰ Κύπρια ποιήσας Κύπριος vel sim. (cf. F 15) fort. voluit Athen.; aliter iudicat West, qui aut Κυπρίας pro Κύπριος scribendum (cf. F 4) aut ante Στασῖνος delendum censet»
  3. 7 (v. 1) τοῖς A (iteravimus, coll. Ω 761, ι 335 et 369, etc.: vid. infra ad loc.): τοὺς Köchly, it. plur.
  4. μέτα Köchly: μετὰ A
  5. τέκε A: τρέφε Ahrens; ἔχε Hecker; post v. 1 lac. stat. Welcker, it. All. et dubit. Da. (adnot.: «recte nisi τέκε corruptum»)
  6. 12 (v. 6)κατὰ γῆν Iunius, edd.: καταπην A
  7. 13 (v. 7) interp. alius aliter (–λαβεῖν δ' ἐλιλαίετο θυμῶι– Be. We.)
  8. 15 (v. 9) εἰδομένη Camerarius et Iunius, it. All. Xyd.: εἰδομένην A, it. plur.
  9. ἐξορόθυνεν A, it. Kaib. (dubit.), et All. Xyd. Da.: ἐξοροθύνων (sc. Ζεύς) Wakefield et dubit. prop. Kaib. (adnot.), it. Be. We.; ἐξοροθῦνον Lump, it. Gul.
  10. 17 (v. 11) αἰεὶ A, it. plur.: αἰνὰ Peppmüller, it. Be.
  11. 18 (v. 12) θηρί', ὅσ' Schweighäuser (metri gratia): θηρία ὅσσ' A
  12. ‖ ‹γ'αἰνὰ Düntzer (metri gratia): αἰνὰ A, it. plur.; δεινὰ Welcker; ἀδινὰ dubit. prop. Kaib. (adnot.); πολλὰ Peppmüller, et Xyd. (coll. infra 5 Y1.4 sq. et Hes. Theog. 582), it. Be.
  13. ‖ €ἤπειρος αἰνὰ€ Luppe, Philologus 118 (1974) 193.
Ἀθήν. 8, 334b-d

Δὲν μοῦ διαφεύγει καὶ ὅτι γενικὰ ὅλα τὰ ψάρια λέχθηκαν καμασῆ-

νες ἀπὸ τὸν Ἐμπεδοκλῆ τὸν φυσικὸ καὶ πὼς αὐτὸς ποὺ σύνθεσε τὰ

Κύπρια, εἴτε εἶναι κάποιος Κύπριος ἢ ὁ Στασίνος ἢ ὁποιοσδή-

ποτε ἄλλος τυχαίνει νὰ ὀνο­μάζεται, ἐμφανίζει τὴ Νέμεση νὰ κατα-

διώκεται ἀπὸ τὸν Δία καὶ νὰ μεταμορ­φώνεται σὲ ψάρι μ' αὐτὰ τὰ

λόγια:

(στ. 1)   Μετὰ ἀπὸ τούτους τρίτη τὴν Ἑλένη γέννησε, θάμα στοὺς

            θνητούς·

            αὐτὴν κάποτε ἡ καλλίκομη ἡ Νέμεση, ἐρωτικὰ ἀφοῦ ἔσμιξε

            ἀπὸ ἀνάγκη ἀδυσώπητη μὲ τῶν θεῶν τὸν βασιλιὰ τὸν Δία,

            γέννησε·

            γιατὶ ἔφευγε, κι οὔτε ἤθελε νὰ σμίξει ἐρωτικὰ

(στ. 5)  μὲ τὸν πατέρα Δία τὸν γιὸ τοῦ Κρόνου· γιατὶ τὸν νοῦ της

           τὸν βασάνιζε ἡ ντροπὴ

            καὶ ἡ ὀργὴ τοῦ κόσμου· στὴ γῆ καὶ στὸ ἀτρύγητο τὸ μαῦρο

            τὸ νερὸ

            ἔφευγε, κι ὁ Δίας τὴν κυνηγοῦσε καὶ νὰ τὴν πιάσει τὸ

            ἐποθοῦσε στὴν καρδιά του·

            ἄλλοτε στὸ κύμα τῆς πολύφλοισβης τῆς θάλασσας

            μοιαστὴ μὲ ψάρι ἀνάδευε τὸν πόντο τὸν βαθύ,

(στ. 10)  ἄλλοτε στὸν ποταμὸ Ὠκεανὸ καὶ στῆς γῆς τὰ πέρατα,

            ἄλλοτε στὴν πολύσβωλη στεριά· καὶ συνεχῶς γινότανε

            θεριά, ὅσα τρέφει φοβερὰ ἡ γῆς, γιὰ νὰ τὸν ἀποφύγει.

Σχόλια: 

Γιὰ τὴν κατάταξη τοῦ ἀποσπ. βλ. σχόλια στὸ προηγούμενο ἀπόσπασμα (F6).

3. Κύπριος: Πολλοὶ γράφουν Κυπρίας, ὅπως καὶ στὸ F4, κατὰ τὸν Hecker στὸ F4 καὶ κατὰ τὸν Kaibel1 καὶ τὸν Severyns2 ἐδῶ (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. στὰ ἀποσπ., ὅπου καὶ περαιτέρω παραπομπές). Ὅπως ὅμως καὶ ἡ προηγούμενη, ἔτσι κι αὐτὴ ἡ διόρθωση δὲν κρίνεται ἀπαραίτητη, μολονότι τὸ κείμενο παρουσιάζει κάποια δυσκολία (εἴτε Κύπριός τις ἐστιν Στασῖνος ὅστις δήποτε χαίρει ὀνομαζόμενος, τὴν Νέμεσιν ποιεῖ ...): Ὁ Στασῖνος ἦταν γνωστὸς ὡς Κύπριος, κι εἶναι ἀπίθανο νὰ τὸ ἀγνοεῖ ὁ Ἀθήναιος· τὸ πρῶτο , ἑπομένως, δὲν ἀποτελεῖ ἀνταπόδοση τοῦ εἴτε, ἄρα οὔτε καὶ τὸ δεύτερο, ἂν πάρουμε ἐπὶ λέξει τὸ κείμενο. Ἢ λοιπὸν πρόκειται γιὰ ἐλαφρὰ ἀσυνταξία ἢ τὸ κείμενο χρειάζεται διόρθωση, μὲ ὀβελισμὸ π.χ. τοῦ πρώτου (εἴτε Κύπριός τις ἐστιν {} Στασῖνος ...), ὁπότε ὅμως κανονικά, ἂν καὶ ὄχι ἀπαραίτητα, χρειάζεται νὰ ὀβελιστεῖ καὶ τὸ τίς (εἴτε Κύπριός {τις} ἐστιν {} Στασῖνος ...). Προτιμήσαμε νὰ διατηρήσουμε τὸ κείμενο ὅπως ἔχει, ἐκλαμβά­νοντας τὸ ὅστις δήποτε χαίρει ὀνομαζόμενος ὡς ἀπόδοση τόσο τοῦ ( Στασῖνος ... πβ. ἀνωτ. F4.2 Ἡγησίας Στασῖνος καὶ T1.15 κἑ. οἱ μὲν ταῦτα εἰς Στασῖνον ἀναφέρουσι Κύπριον οἱ δὲ Ἡγησῖνον τὸν Σαλαμίνιον ...) ὅσο καὶ τοῦ εἴτε (εἴτε Κύπριος ... ...).

7 (στ. 1). τοῖς δὲ μέτα (...) τέκε: Τὸ τοῖς τῆς χειρόγραφης παράδοσης προτείνει νὰ διορθωθεῖ σὲ τοὺς ὁ Köchly3 (βλ. σημ. Bernabé στὸ ἀπόσπ.) καὶ –μὲ ἀμφιβολίες– ὁ Meineke4 (Anal. Crit. ad Athen. Deipnos. σημ. στὸ 334c, σελ. 148), διόρθωση εὔλογη –ἂν καὶ ὄχι ἀπαραίτητη– ἐφόσον διατηρεῖται ἡ γραφὴ τέκε τῶν κωδ. (μετὰ ἀπ' αὐτούς, δηλ. τοὺς Διοσκούρους, τρίτη γέννησε τὴν Ἑλένη), τὴν ὁποία ὅμως ὁ Ahrens5 ἔτρεψε σὲ τρέφε, διόρθωση ποὺ φαίνονται νὰ ἐνισχύουν τὰ ἑπόμενα. Τὸ παρατιθέμενο ὅμως κατωτ. (F7a) ἀπόσπ. τοῦ Εὐσταθίου καὶ τὰ Σχόλ. στὸν Λυκόφρονα (Ἀλεξ. 88: ... ἐξ ἧς γεννᾶται ὠιὸν ὅπερ λαβοῦσα Λήδα ἐθέρμανε καὶ ἔτεκε τὴν Ἑλένην καὶ τοὺς Διοσκούρους) ἐνισχύουν τὴ γραφὴ τέκε. Ἡ δὲ χρήση τοῦ μετὰ+δοτ. εἶναι γνωστὴ ἤδη στὸν Ὅμηρο (βλ. π.χ. ι 335 ἐγὼ πέμπτος μετὰ τοῖσιν ἐλέγμην, ι 369 Οὖτιν ἐγὼ πύματον ἔδομαι μετὰ οἷς ἑτάροισιν, κ.ἀ., μὲ σύνταξη καὶ σημασία παραπλήσια πρὸς τὴν ἐδῶ, πβ. καὶ Ω 761 τῆισι δ' ἔπειθ' Ἑλένη τριτάτη ἐξῆρχε γόοιο) καὶ δὲν ἐπιβάλλεται ἡ τροποποίηση τῆς χειρόγραφης παράδοσης.

8. (στ. 2) κἑ. Νέμεσις (...) αἰδοῖ καὶ νεμέσει: πβ. Ἡσ. Ἔργ. 200 Αἰδὼς καὶ Νέμεσις. Γιὰ τὴν παρουσία τῆς Νεμέσεως στὴν Κυπριακὴ λογοτεχνία καὶ τέχνη βλ. Καρα­γιώργη ΕΘΗρΑΚ6 σσ. 142 (μὲ πίν. 91β: ἀνωτ. Εἰκ. 52), 214 (μὲ πίν. 163), 243 (μὲ πίν. 188 [ἀνωτ. Εἰκ. 89] καὶ 189), μὲ βιβλιογραφία. Λίαν ἀξιοσημείωτο εἶναι τὸ ἐπί­γραμμα τοῦ 1ου αἰ. μ.Χ., πιθανῶς ἀπὸ τὴ Σαλαμῖνα (ΑΚυΓ27 11 Ε35, ἐδῶ Εἰκ. 104): Τὴν δυνατὴν Νέμεσίν με θεὰν ἱδρύσατο τεύξας | ἱερῶ ἐν τεμένι, τήνδε Δικαιο­σύνην, | ἥτις ἔφυν θὴρ ἰς ἀσεβεῖς, παρὰ δ' εὐσεβέ<εσ>σιν | τοῖς τὰ δίκαια φρονεῖν εἰδόσιν ἰμὶ Τύχη (πβ. τὸ ὅλο ἐδῶ ἀπόσπ.)· στὴ Νέμεση πιθανῶς ἀναφέρεται ἐπίσης ἀναθηματικὴ ἐπιγραφὴ πάνω σὲ κυκλικὴ μαρμάρινη βάση ἀγάλματος (τέλη 1ου αἰ. μ.Χ.) ἄκρως ἀκρωτηριασμένη, δύο τμήματα τῆς ὁποίας βρέθηκαν τὸ 1962 στὴ σκηνὴ τοῦ θεάτρου τῆς Σαλαμῖνος (ISal8 104 [καὶ Πίν. 16.1] / TSal29 55): [Νεμ]έσει (?) Σουλπίκιος [Παγκλῆς Οὐηρανιανός --]. Γιὰ τὴν αἰδῶ: κατωτ. σχόλ. σ.στ. F13.3. Περισσότερα (μὲ περαιτέρω βιβλιογραφία): N. D. Robertson10, Nemesis. The History of a Social and Religious Idea in Early Greece, Ph. D. Dissertation, Cornell University (microfilm): γιὰ τὰ Κύπρια σσ. 111-46· D.L. Cairns11, Aidōs, The Psychology and Ethics of Honour and Shame in Ancient Greek Literature (Oxford, 1993)· B.A.O. Williams12, Shame and Necessity (Berkeley – Los Angeles – Oxford, 1993)· κ.ἄ. πολλά.

  1. Athenaei Naucratitae Dipnosophistarum libri XV, , 1965-1966, Volume I-III, Stuttgart, (1965)
  2. Le cycle épique dans l'école d'Aristarque, , Paris, (1928)
  3. Corpus Epicorum Graecorum, , Leipzig, (1874)
  4. Athenaei Deipnosophistae, Meineke, August , 1858-1867, Volume I-IV, Leipzig, (1858)
  5. De Graecae Linguae Dialectis, , 1839-1843, Volume 2, Göttingen, (1839)
  6. Ἕλληνες Θεοί καί Ἥρωες στήν Ἀρχαία Κύπρο, , Αθήνα, (1998)
  7. Πρακτικὰ τοῦ Πρώτου Διεθνοῦς Κυπρολογικοῦ Συνεδρίου (Λευκωσία, 14-19 Ἀπριλίου 1969), , 1972-1973, Volume τόμ. Α΄-Γ΄, Λευκωσία, (1972)
  8. The Greek and Latin Inscriptions from Salamis, , Salamis, Volume 6, Nicosia, Cyprus, (1974)
  9. Salamine de Chypre, XIII: Testimonia Salaminia, 2. Corpus épigraphique, , Volume XIII, Paris , (1987)
  10. Nemesis: The History of a Social and Religious Idea in Early Greece, , Cornell University, Ann Arbor, Michigan, (1964)
  11. Aidos: The Psychology and Ethics of Honour and Shame in Ancient Greek Literature, , Oxford, (1993)
  12. Shame and Necessity, , Berkeley-Los Angeles-Oxford, (1993)