You are here

F5

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Athen. 15, 682f

   1Οὗτοςποιητὴς (sc. ὁ τὰ Κύπρια ἔπη πεποιηκὼς Ἡγη-

   σίαςΣτασῖ­νος) καὶ τὴν τῶν στεφάνων χρῆσιν εἰδὼς

   φαίνεται δι' ὧν λέγει·

   (v. 1)     Ἡ δὲ σὺν ἀμφιπόλοισι φιλομμειδὴς2,3 Ἀφροδίτη 

                  πλεξάμεναι4 στεφάνους εὐώδεας  ἄνθεα γαίης5 

                ἂν κεφαλαῖσιν6 ↓ ἔθεντο θεαὶ λιπαροκρήδεμνοι ,

                Νύμφαι καὶ Χάριτες, ἅμα δὲ χρυσῆ7 Ἀφροδίτη ,

   (v. 5)     καλὸν ἀείδουσαι  κατ' ὄρος πολυπιδάκου8 Ἴδης .

  1. [Vid. Athen. edd. Kaibel (cum siglis) et Gulick; fr. 5 All., Da., Be., fr. 6 We.]
  2. 4 (v. 1) φιλομειδὴς A
  3. ‖ lac. post v. 1 stat. Mein. Kaib., prob. Gul. et All. Xyd. Da. We. (sed vid. Braswell, Glotta 60 [1982] 221 sqq., et Be.)
  4. 5 (v. 2) πλεξαμένη Mein.
  5. ποίης (pro γαίης) Hecker, it. Be.
  6. 6 (v. 3) ἐν κεφαλῆισιν mal. Mein.
  7. 7 (v. 4) χρυσῆ A: χρυσέη Mein., it. Be. (fort. recte, vid. infra ad loc.)
  8. 8 (v. 5) πολυπιδάκου A: πολυπίδακος Xyd. (fort. recte, vid. infra ad loc.).
Ἀθήν. 15, 682f

Αὐτὸς ὁ ποιητὴς (δηλ. ὁ συνθέσας τὰ Κύπρια ἔπη Ἡγησίας ἢ

Στασίνος) φαίνεται ἀπ' αὐτὰ ποὺ λέγει νὰ γνωρίζει καὶ τὴ χρήση

στεφανιῶν:

(στ. 1)    Μαζὶ μὲ τὶς ἀκόλουθες καλόγελ' ἡ Ἀφροδίτη

             ἄνθη τῆς γῆς σ' εὐωδιαστὰ στεφάνια ἀφοῦ ἔπλεξαν

             στὶς κεφαλὲς τὰ βάλαν οἱ θεὲς μὲ τὰ λαμπρὰ μαντήλια,

             οἱ Νύμφες καὶ οἱ Χάριτες, μαζὶ καὶ ἡ χρυσὴ Ἀφροδίτη,

(στ. 5)    στῆς βρυσομάνας Ἴδης τὸ βουνὸ ὄμορφα τραγουδώντας.

Σχόλια: 

4 (στ. 1). φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη: τυπικὴ φράση (βλ. Γ 424, Δ 10, Ε 375, ξ 211, Υ 40 (φιλομμειδής τ' Ἀφροδίτη), θ 362 κ.ἄ., Ἡσ. Θεογ. 989, Ὁμηρ. ὕμν. V (βλ. κατωτ. 5Υ1). 17, 49, 56, 65, 155, κ.ἄ. Κατὰ τὸν Ἡσύχιο, φιλομμειδής· φιλόγελως, φιλῶν τὰ ἱλαρά, ἐνῶ κατὰ τὰ ἀρχαῖα σχόλια στὸ Γ 424 φιλόγελως, ἱλαρὰ καθ' Ὅμηρον· κατὰ δὲ Ἡσίοδον (Θεογ. 200) ὅτι μηδέων ἐξεφαάνθη, ὅ ἐστιν αἰδοίων (πβ. LSJ91σ.λ.). Στὸν Ὁμηρ. ὕμν. VI.19 (Εἰς Ἀφρ., βλ. κατωτ. 5 Υ2.19 μὲ σχόλ.) ἡ Ἀφροδίτη καλεῖται γλυκυμείλιχος (χαῖρ' ἑλικοβλέφαρε γλυκυμείλιχε).

4-8 (στ. 1-5): Πβ. Ἡσ. Ἔργα 72 κἑ., ὅπου στολίζεται ἡ Πανδώρα ἀπὸ τὶς Χάριτες καὶ τὶς Ὧρες καὶ τὴν Πειθώ (=Ἀφροδίτη) καὶ Ξ 176 κἑ. (ὅπου στολίζεται ἡ Ἥρα). Πβ. ἐπίσης ἀνωτ. F4 καὶ κατωτ. 5 Υ1.61 κἑ. καὶ 112 κἑ. (στολισμὸς Ἀφροδίτης), μὲ τὰ σχετικὰ σχόλια.

Ὁ πληθυντικὸς τοῦ πλεξάμεναι καὶ τοῦ ἔθεντο φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως νὰ δικαιολογεῖ τὸ κενὸ (lacunam) μεταξὺ τῶν στίχων 1 καὶ 2, ποὺ ἐπισήμανε πρῶτος ὁ Meineke(γεγονὸς ποὺ ἐνισχύει ἐλαφρὰ καὶ ἡ σύνταξη τοῦ στ. 4). Οὐδόλως ὅμως ἀποκλείεται νὰ πρόκειται γιὰ ἁπλὸ σχῆμα ἀνακόλουθο (φ. Ἀφροδίτη σὺν ἀμφιπόλοισι πλεξάμεναι ... ἔθεντο). Ἡ ἀναφορὰ τῆς Ἀφροδίτης στὸν στ. 4 δὲν ἀφήνει περιθώρια γιὰ εὔλογη ἑρμηνεία τῆς παραθέσεως καὶ τοῦ στ. 1 ἀπὸ τὸν Ἀθήναιο, ἂν ἐπρόκειτο γιὰ μεμονωμένο στίχο (καθὼς οἱ στ. 2-5 παρέχουν πλῆρες νόημα).

5 (στ. 2). στεφάνους εὐώδεας: Πβ. Ἡσ. Θεογ. 576-7 ἀμφὶ δέ οἱ στεφάνους νεοθηλέας, ἄνθεα ποίης, | ἱμερτοὺς περίθηκε καρήατι Παλλὰς Ἀθήνη (στ. ὀβελιζόμενοι, σ' ἕνα ἰδιαίτερα ἐνδιαφέρον χωρίο (572 κἑ.: βλ. σημ. West3 σ.στ.). Γιὰ τὴν καθιέρωση τῆς –εὐρείας– χρήσης στεφάνων βλ. ΑΚυΓ44 35 *F9 μὲ σχόλ. (σσ. 650 κἑ.), μὲ ἀναφορὰ στὸ Περὶ μύρων καὶ στεφάνων ἔργο τοῦ Ἀπολλοδώρου (μὲ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία)· βλ. ἐπίσης: ΑΚυΓ35 25 F54 (Ἴστρου Περὶ στεφάνων: De coronis Ister, μὲ σχόλ.) καὶ 13 F2.10 σ.λ. στεφανίτην (σσ. 344-6) καὶ ΑΚυΓ26 11 Ε37 (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. F4.9, μὲ Εἰκ. 103), πβ. κατωτ. 5 Υ1.7 σχόλ. σ.λ. στεφάνην εὔτυκτον.

ἄνθεα γαίης: ἅπαξ λεγόμενο (χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει ὅτι πρέπει νὰ γίνει δεκτὴ ἡ διόρθωσή του σὲ ἄνθεα ποίης [ὅπως στὸ ι 449 καὶ στὴν Ἡσ. Θεογ. 576: βλ. ἀνωτ.], ποὺ πρότεινε ὁ Hecker, μιὰ καὶ ἡ γλώσσα τῶν Κυπρίων εἶναι γενικὰ νεώτερη σχετικὰ μὲ τὰ Ὁμηρικὰ ἔπη). Ἡ φράση πρέπει μᾶλλον νὰ ἐκληφθεῖ ὡς ἀντικείμενο τοῦ πλεξάμεναι (χωρὶς κόμμα μετὰ τὸ εὐώδεας καὶ τὸ γαίης, καὶ μὲ τὸ στεφάνους ὡς προληπτικὸ κατηγορούμενο ἢ τοῦ ἀποτελέσματος). Εἶναι δυνατὸ ὅμως καὶ τὸ ἀσύνδετο σχῆμα (μὲ κόμμα μετὰ τὸ εὐώδεας, ὅπως γράφουν οἱ πλεῖστοι μέχρι τώρα ἐκδότες: χωρὶς κόμμα Bernabé7).

6 (στ. 3). ἂν κεφαλαῖσιν: ἀποκοπὴ τοῦ τελικοῦ φωνήεντος τῆς δισύλλαβης προθέσεως ἀνά (Αἰολικὸ χαρακτηριστικό, συχνὸ στὸν Ὅμηρο) καὶ σύνταξή της μὲ δοτική· πβ. Α 14 χρυσέωι ἀνὰ σκήπτρωι. Πβ. τοὺς σημερινοὺς Κυπριακοὺς διαλεκτικοὺς τύπους ἀντινάσσω (ἀνατινάσσω), ἀμπλέπω (ἀναβλέπω), κ.τ.τ.

λιπαροκρήδεμνοι: Τὸ ἐπίθετο σύνθετο (κτητικό) ἀπὸ τὸ λιπαρὸς καὶ τὸ κρήδεμνον (κρη-, ρίζα καρ-, ποὺ βρίσκουμε στὸ κάρα, καρήατος καὶ κρατός, κ.λπ.) σημαίνει τὶς θεὲς ποὺ ἔχουν λαμπροὺς κεφαλόδεσμους (κεφαλόδεσμους μὲ ἀστραφτερά, χρυσὰ στολίδια).

Τὸ ἐπίθετο χαρακτηρίζει καὶ ἀλλοῦ –ὅπου ἀπαντᾶ– θεότητες, ὅπως τὴ Χάρη (Σ 382 Χάρις λιπαροκρήδεμνος), ἢ τὴν Ἑκάτη ἢ τὴ Ρέα (Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.25 καὶ 438 Ἑκάτη λιπαροκρήδεμνος καὶ 459 Ῥέη λιπαροκρήδεμνος), ἡ φράση ὅμως θεαὶ λιπαροκρήδεμνοι εὑρίσκεται μόνον ἐδῶ, καὶ ἀποτελεῖ μᾶλλον νεώτερο σχηματισμὸ τοῦ ἐπικοῦ λεξιλογίου.

7 (στ. 4). χρυσῆ Ἀφροδίτη: ὁ Meineke2 ἔγραψε χρυσέη, γιατὶ ὁ ἀσυναίρετος τύπος εἶναι πιὸ συχνὸς στὴν ἀρχαϊκὴ ἐπικὴ ποίηση ἀπὸ τὸν συνηρημένο. Ἡ ἐπιλογὴ εἶναι δύσκολη. Ἡ χειρόγραφη παράδοση ἔχει συχνὰ τοὺς μεταγενέστερους συνηρημένους τύπους, καὶ ἐκεῖ ὅπου γιὰ μετρικοὺς λόγους εἶναι ἀπαραίτητοι (σὲ ἄλλες περιπτώσεις) οἱ ἀσυναίρετοι τύποι. Ἡ ἀντικατάσταση ὅμως ὅλων τῶν συνηρημένων τύπων μὲ ἀσυναίρετους (ποὺ μὲ συνίζηση μποροῦν νὰ ἰσοδυναμοῦν μετρικὰ μὲ αὐτούς) εἶναι παρακινδυνευμένη. Ὁ West8, π.χ., στὴν ἔκδοση τοῦ Ἡσιόδου διατηρεῖ τὸν συνηρημένο τύπο στὸ Ἔργα καὶ Ἡμέραι στ. 65 (χρυσῆν Ἀφροδίτην)· ὁ Winterton9 –πρῶτος– διόρθωσε σὲ χρυσέην Ἀφροδίτην· ὁ Allen10, Ὁμηρ. ὕμν. V [Υ1].93 (Εἰς Ἀφρ.). υἱοθέτησε τὴ διόρθωση ἀπὸ τὸν Barnes11 τῆς γραφῆς χρυσῆ τῶν κωδίκων σὲ χρυσέη. Ἡ φράση χρυσῆχρυσέη Ἀφροδίτη εἶναι συχνὴ στὴν ἀρχαϊκὴ ἐπικὴ καὶ λυρικὴ ποίηση (Γ 64, Ε 427, δ 14 κ.ἄ., Ἡσ. ὅ.π., Μίμν. 1.1 κ.ἀ.). Βλ. καὶ κατωτ. 5 Υ1 σχόλ. στὸν στ. 93.

Ἡ Ἀφροδίτη ἀποκαλεῖται ἐπίσης στὴν ἀρχαϊκὴ ποίηση πολύχρυσος (πολυχρύσου Ἀφροδίτης Ἡσ. Θεογ. 980, Ὁμηρ. ὕμν. V (5 Υ1) 1 καὶ 9), ὅπως καὶ χρυσοστέφανος (Ὁμηρ. ὕμν. VI.1 χρυσοστέφανον καλὴν Ἀφροδίτην, πβ. ibid. στ. 6-7 κρατὶ ... στεφάνην εὔτυκτον ἔθηκαν καλὴν χρυσέην), ἀλλὰ καὶ ἰοστέφανος, ἐϋστέ­φανος (ὅπως καὶ ἡ Ἄρτεμη, ἡ Δήμητρα, κ.ἄ: βλ. Richardson Dem.12 σημ. σ.στ. 224 καὶ West WD8 σημ. σ.στ. 300), φιλοστέφανος (Richardson12 ὅ.π. σημ. σ.στ. 102).

8 (στ. 5). καλὸν ἀείδουσαι: πβ. Α 473 καλὸν ἀείδοντες παιήονα.

πολυπιδάκου Ἴδης: Βλ. Ὁμηρ. ὕμν. V (Εἰς Ἀφρ.). 54 (γιὰ τὸν Ἀγχίση ποὺ ἔβοσκε τὰ βόδια) ὄρεσιν πολυπιδάκου Ἴδης (βλ. κατωτ. 5 V1 σχόλ. σ.στ.). Ἡ διόρθωση σὲ πολυπίδακος Ἴδης (Ξυδᾶς) δὲν εἶναι ἀπαραίτητη, μολονότι τὸ ἐπίθ. πολυπίδαξ ἀπαντᾶ συχνὰ στὸν Ὅμηρο γιὰ τὸ ὄρος Ἴδη (Θ 47 [καὶ κατωτ. Υ1.68] Ἴδην δ' ἵκανεν πολυπίδακα, πβ. Ο 151 Ἴδην δ' ἵκανον πολυπίδακα· Ξ 157.307, Υ 59.218, Ψ 117 πολυπίδακος Ἴδης, ἀλλὰ καὶ πολυπιδάκου Ἴδης [v.l. ant. ἢ vulg.]· Ξ 283 Ἴδην δ' ἱκέσθων πολυπίδακα), καὶ –γι' αὐτὸ προφανῶς– ὁ Ἀρίσταρχος (Σχόλ. στὸ Υ 218) χαρακτηρίζει τὸν τύπο ἐσφαλμένο (ἀντὶ –ἁπλῶς– σχετικὰ μεταγενέστερο).

Γιὰ τὴν ὅλη σκηνὴ βλ. Μ. Γ. Βαρβούνη13, «Λαογραφικὰ καὶ Ἐθνογραφικὰ σχόλια στὰ Κύπρια Ἔπη», ΚυΣπ 56 (1992) 19-27.

  1. A Greek-English Lexicon, , Oxford, (1940)
  2. Athenaei Deipnosophistae, Meineke, August , 1858-1867, Volume I-IV, Leipzig, (1858)
  3. Hesiod, Theogony, , Oxford, (1966)
  4. Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ.4. Ἰατρική, , Volume τόμ.4, Λευκωσία, (2007)
  5. Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 3. Πεζογραφία, , Volume τόμ. 3, Λευκωσία, (2002)
  6. Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, , Volume τόμ. 2, Λευκωσία, (1997)
  7. Poetae Epici Graeci. Testimonia et Fragmenta. Part I, , Leipzig, (1987)
  8. Hesiod, Works and Days, , Oxford, (1978) a↑ b↑
  9. Poetae Minores Graeci, , Cambridge, (1652)
  10. The Homeric hymns, , 1936, Oxford, (1936)
  11. Homeri Ilias & Odyssea... Accedunt Batrachomyomachia, Hymni et Epigrammata, , Volume 2, Cambridge, (1711)
  12. The Homeric Hymn to Demeter, , Oxford, (1974) a↑ b↑
  13. The Power of Thetis: Allusion and Interpretation in the Iliad, , Berkeley-Los Angeles-Oxford, (1991)