You are here

F3

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Schol. Hom. Π 140

1Ἔγχος  δ' οὐχ ἕλετ' οἶον· ἐχρῆν γάρ τι ἐξαίρετον εἶναι τῶι -

χιλλεῖ (...). προκατεσκεύακε μόνον αὐτῶι2 τὸ δόρυ σώιζεσθαι

διὰ τὸ ξύλα μὴ ἐργάζεσθαι τὸν Ἥφαιστον. κατὰ γὰρ3 τὸν Πη

λέως καὶ Θέτιδος γάμον οἱ θεοὶ συναχθέντες εἰς τὸ Πήλιον ἐπ'

  εὐωχίαι ἐκόμιζον Πηλεῖ δῶρα, Χείρων ↓ δὲ μελίαν εὐθαλῆ τεμὼν

εἰς δόρυ παρέσχεν. φασὶ μὲν4 Ἀθηνᾶν  ξέσαι αὐτό, Ἥφαιστον

δὲ κατασκευάσαι. τούτωι δὲ τῶι δόρατι καὶ Πηλεὺς ἐν ταῖς

μάχαις ἠρίστευσε καὶ μετὰ ταῦτα Ἀχιλλεύς. ἡ ἱστορία παρὰ

τῶι τὰ Κύπρια ποιήσαντι5.

  1. [Vid. Schol. Hom. Il. Π 140 ed. Dindorf, cf. Erbse; fr. 3 All., Da., Be., We.]
  2. 2 αὐτῶι Cobet: αὐτὸ codd.
  3. 3 γὰρ om. Schol. min.
  4. 6 μὲν post Ἀθηνᾶν add. D
  5. 9 πεποιηκότι D (fort. recte).
Σχόλια Ὁμ. Π 140

Μόνο τὸ δόρυ δὲν πῆρε (ὁ Πάτροκλος): γιατὶ ἔπρεπε κάτι νὰ

εἶναι ἀποκλειστικὸ γιὰ τὸν Ἀχιλλέα  (...). Φρόντισε (ὁ ποιητὴς)

μόνο τὸ κοντάρι νὰ τοῦ διασωθεῖ, ἐπειδὴ ὁ Ἥφαιστος δὲν ἀσχο-

λοῦνταν μὲ τὴν κατεργασία τῶν ξύλων. Γιατὶ στὸν γάμο τοῦ Πηλέα

καὶ τῆς Θέτιδας οἱ θεοὶ μαζεύτηκαν στὸ Πήλιο γιὰ εὐωχία καὶ ἔ-

φερναν στὸν Πηλέα δῶρα, κι ὁ Χείρωνας ἀφοῦ ἔκοψε μιὰν εὐθαλῆ

μηλιὰ πρόσφερε τὸ ξύλο γιὰ δόρυ. Καὶ λὲν ὅτι ἡ Ἀθηνᾶ τό 'ξεσε κι ὁ

Ἥφαιστος τό 'κανε δόρυ. Μ' αὐτὸ δὲ τὸ δόρυ καὶ ὁ Πηλέας ἀρί-

στευσε στὶς μάχες καὶ ὕστερα ὁ Ἀχιλλέας. Ἡ ἱστορία (βρίσκεται)

σ' αὐτὸν ποὺ σύνθεσε1 τὰ Κύπρια.

  1. [Ἡ γραφὴ πεποιηκότι (D) δὲν ἀποκλείεται νὰ εἶναι ἡ ἀρχική· ἡ μετοχὴ παρκ. (ἀντὶ τῆς –πιὸ συχνῆς– μετοχῆς ἀορ.) γιὰ τὸν ποιητὴ τῶν Κυπρίων ἀπαντᾶ κ.ἀ.: βλ. ἀνωτ. F1.17 καὶ κατωτ. F4.2.]
Σχόλια: 

Ὅπως φαίνεται καὶ ἀπὸ τὴν περίληψη τοῦ Πρόκλου (στ. 5 κἑ.), τὰ σχετικὰ μὲ τοὺς γάμους τοῦ Πηλέα καὶ τῆς Θέτιδος βρίσκονταν στὴν ἀρχὴ τῶν Κυπρίων. Εἶναι εὔλογη, ἑπομένως, ἡ κατάταξη τοῦ ἀποσπάσματος τούτου –ὅπως καὶ τοῦ προηγούμενου– μετὰ τὴν Διὸς βουλήν (ἀνωτ. F1), ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας ἦταν ἡ θνητογαμία τῆς Θέτιδας. Τοὺς σχετικοὺς μύθους ἔχει ὑπ' ὄψιν ὁ Ὅμηρος, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει ὅτι τὰ Κύπρια εἶναι παλαιότερα τῆς Ἰλιάδος (βλ. ἀνωτ. σσ. 92 κἑ.). Ἡ ἀναφορὰ ὅμως στοὺς γάμους τοῦ Πηλέα καὶ τῆς Θέτιδας στὸ Ω 56-63 (ἀπὸ τὰ σχετικὰ μεταγενέστερα στρώματα τῆς Ἰλιάδος) δὲν ἀποκλείεται νὰ στηρίζεται σὲ μιὰ παλαιότερη παραλλαγὴ τῶν Κυπρίων (στὰ *Προκύπρια ἢ στὰ *Πρωτοκύπρια), ὅπως φυσικὰ δὲν ἀποκλείεται νὰ στηρίζεται ἁπλῶς σὲ μιὰν εὐρύτερη σχετικὴ διήγηση ἀνεξάρτητη τῶν Κυπρίων.

1. ἔγχος: στὸν Ὅμηρο δόρυ βαρύ (βλ. Ζ 319 ἔγχος ἔχ' ἑνδεκάπηχυ), ποὺ μόνο οἱ πολὺ ρωμαλέοι ἄντρες μποροῦν νὰ μεταχειρίζονται, ἀποτελούμενο ἀπὸ τὸ κυρίως δόρυ ἢ κοντάρι (τὸ ξύλινο μέρος) καὶ τὴ μεταλλικὴ λόγχη ἢ αἰχμή. Βλ. LSJ91 σ.λ. ἔγχος, δόρυ, αἰχμή.

3 κἑ. Οἱ γάμοι τοῦ Πηλέως καὶ τῆς Θέτιδος ἐμφανίζονται συχνὰ στὴν ἀρχαία γραμματεία. Βλ. κυρίως Εὐρ. Ἰφ. Αὐλ. 696-709 καὶ 1036-79 (καὶ Ἀνδρ. 16-20 καὶ 1277-78), Κόϊντος Σμυρναῖος 4.128 κἑ., Γρηγ. Ναζ. στὴν PG2 III 522 κἑ. Τοὺς μύθους γιὰ τὸν γάμο συνοψίζει ὁ Ἀπολλόδωρος 3.168-70 καὶ Ἐπιτ. 3.13 κἑ. Βλ. καὶ ΕλλΜ Γ΄3 138-9 (μὲ παραπομπὴ στὶς ἀρχαῖες πηγές). Γιὰ τὴν παρουσία τῆς Θέτιδος στὴν Ἰλιάδα (κι ὄχι μόνο) βλ. σὺν τοῖς ἄλλοις I.M. Slatkin4, The Power of Thetis: Allusion and Interpretation in the Iliad (Berkeley – Los Angeles – Oxford, 1991). Γιὰ τὴν παρουσία τῆς θεᾶς στὴν Κυπριακὴ Τέχνη βλ. σὺν τοῖς ἄλλοις ΕΘΗρΑΚ5 274, 286-7, 289 (μὲ Εἰκ. 223-224 καὶ 233: ἐδῶ Εἰκ. 46 καὶ 47).

5. Γιὰ τὴ μορφὴ τοῦ Χείρωνα στὰ Κύπρια καὶ στὴν Ἰλιάδα (ἀλλὰ καὶ στὸν ὅλο ἐπικὸ κύκλο) βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. F16.4.

Χείρων δὲν κατασκεύασε τὸ δόρυ. Ἔκοψε ξύλο μελίας (φλαμουριᾶς, δέντρου μὲ ξύλο ἰδιαίτερα ἀνθεκτικό) καὶ τὸ πρόσφερε εἰς δόρυ (=γιὰ νὰ κατασκευαστεῖ ἀπ' αὐτὸ δόρυ). Κατὰ τὸν Ἀπολλόδωρο, ὅμως, δίδωσι Χείρων Πηλεῖ δόρυ μείλινον (3.170)· πβ. Π 143-4~Τ 390-91.

6 κἑ.Ἀθηνᾶ πελέκησε τὸ ξύλο (διὰ τὸ ξύλα μὴ ἐργάζεσθαι τὸν Ἥφαιστον) καὶ ὁ Ἥφαιστος πῆρε τὸ κοντάρι, τοῦ πρόσθεσε χάλκινη αἰχμὴ καὶ τό 'κανε δόρυ. Ἡ κατασκευὴ τοῦ δόρατος ἀπὸ θεϊκὰ χέρια ἐξηγεῖ ἐδῶ, κατὰ ἕνα μέρος τουλάχιστον, τὴν ἀριστεία τοῦ Πηλέα καὶ τοῦ Ἀχιλλέα: Αὐτὸς ποὺ κατέχει τέτοιο, θεότευκτο, ὅπλο, εἶναι ἀκαταμάχητος, κατὰ τὶς λαϊκὲς δοξασίες. Τὸ συμπέρασμα, ὅμως, ὅτι ἡ χρήση παραδοσιακοῦ ὅπλου ἀπὸ τὸν Ἀχιλλέα δείχνει παλαιότητα τῶν σχετικῶν στίχων, ἢ ὅτι φανερώνει πτώχευση τῶν Μυκηναίων κατὰ τοὺς σκοτεινοὺς αἰῶνες, εἶναι ὑπερβολικό. Λαϊκὲς δοξασίες πρωτόγονες διασώζονται συχνὰ ἀπὸ μεταγενέστερους συγγραφεῖς· καὶ ἡ χρήση τέτοιων κειμηλίων (προερχόμενων ἀπὸ πρόσωπο ἰδιαίτερα προσφιλὲς γιὰ τὸν Ἀχιλλέα καὶ θεότευκτων) δὲν ἀνήκει ἀποκλειστικὰ (κάθε ἄλλο!) στοὺς φτωχούς. Εὔλογη, ἀντίθετα, ἂν καὶ ὄχι βέβαιη (μιὰ καὶ εἶναι δυνατὸ νὰ πρόκειται γιὰ πρωτοτυπία τοῦ ποιητῆ τῶν Κυπρίων) θὰ ἦταν ἡ ὑπόθεση ὅτι ὁ σχετικὸς μύθος γιὰ τὴν κατασκευὴ τοῦ δόρατος ἀπὸ τὴν Ἀθηνᾶ καὶ τὸν Ἥφαιστο ἔχει παλαιὲς ρίζες, κι ἀπετέλεσε τὸν πυρήνα γιὰ τὴν –ἐπέκταση καὶ– κατασκευὴ τῆς πανοπλίας τοῦ Ἀχιλλέα ἀπὸ τὸν Ἥφαιστο.

  1. A Greek-English Lexicon, , Oxford, (1940)
  2. Patrologiae cursus completus. Series Graeca, , 1857-1866, Paris , (1857)
  3. Ελληνική Μυθολογία, , Αθήνα , (1986)
  4. The Power of Thetis: Allusion and Interpretation in the Iliad, , Berkeley-Los Angeles-Oxford, (1991)
  5. Ἕλληνες Θεοί καί Ἥρωες στήν Ἀρχαία Κύπρο, , Αθήνα, (1998)