You are here

F13

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Plat. Euthyphr. 12a et Schol. ad loc.

1,2,3Λέγω γὰρ δὴ τὸ ἐναντίον ἢ ὁ ποιητὴς ἐποίησενποιήσας ·

(v. 1) Ζῆνα δὲ τὸν {θ'} ἔρξαντα4 ↓ καὶ ὃς τάδε πάντ' ἐφύτευσεν  

         οὐκ ἐθέλεις εἰπεῖν5 ἵνα γὰρ δέος ἔνθα καὶ αἰδώς .

ἐγὼ οὖν τούτωι διαφέρομαι τῶι ποιητῆι.

  1. Vid. et Schol. ad loc. (Greene) σημείωσαι παροιμίαν› ἵνα περ δέος, ἔνθα καὶ αἰδώς, ἐπὶ τῶν κατὰ φόβον ἐπιεικῶν. εἴρηται δὲ ἐκ τῶν Στασίνου Κυπρίων· Ζῆνααἰδώς (vv. 1-2; ἐθέλει νείκειν, vid. infra)· cf. Schol. ad eund. loc. ap. Anecd. Gr. Paris. Ι 399 Cramer εἴρηται ἐκ τῶν Στασίνου Κυπρίων· Ζῆνααἰδώς (vv. 1-2). Vid. etiam Stob. 3.31.12 (Meineke et Hense) Στασίνου ἐκ τῶν Κυπρίων· Ζῆνααἰδώς (vv. 1-2), et Mant. Prov. 1.71 (CPG II 755.10) Στασίνου (Στασίμου cod.) ἡ γνώμη τοῦ ποιητοῦ, ὃς οὕτως φησί· Ζῆνα αἰδώς (vv. 1-2)

  2.   Sine auctoris nomine v. 2 ἵνα αἰδώς adferunt Plut. Cleom. 30.6 (LZG et FC., γὰρ om. L1) et De cohib. ira 11 (p. 459d, PPS. et Dum.); Schol. Ω 435α1 (Erbse, περ pro γὰρ); Apostol. 9.6, Arsen. 31.50 (CPG II 463.9), Diogenian. 5.30 (CPG I 257.1, om. γὰρ), Stob. 3.31.18. Cf. Schol. Soph. Aj. 1074 (Christ.) καὶ Ἐπίχαρμός φησιν (fr. 221 Kaibel)· ἔνθα δέος ἐνταῦθα (LF; καὶ ἐνταῦθα N, om. VG) καὶ αἰδώς.
  3. [Vid. Plat. Euthypr. ed. Burnet; fr. 23 All., 24 Da., 18 Be., 29 We.]
  4. 2 (v. 1) τὸν ἔρξαντα (τὸν Fέρξ.) Nauck Ribbeck Da., et Burnet (τὸν {θ'}.): τόν θ' ἔρξαντα B2W (θέρξαντα B), it. All. et alii (τόν θ' ἕρξαντα?); τὸν ῥέξαντα Stob. Apostol. Schol. Plat. ap. Cramer Anecd. Gr. Par.; τὸν στέρξαντα Τ, et BW v.l., unde τ' ἔρξαντα ci. Merkelbach (it. Be. We.)
  5. 3 (v. 2) ἐθέλεις εἰπεῖν BT (et Stob.), it. All. Da.; ἐθέλειν εἰπεῖν W, corr. B2: ἐθέλειν εἴκειν Schol. ap. Cramer, ἐθέλεινεικεσσιν Schol. T; ἐθέλειν εικεῖν Burnet Scheer Be. We. (fort. recte).
Πλάτ. Εὐθύφρ. 12a καὶ Σχόλ. στὸ χωρίο

Λέω δηλαδὴ τὸ ἀντίθετο ἀπ' ὅ,τι ὁ ποιητὴς ποὺ σύνθεσε (τοὺς στί-

χους):

(στ. 1) Τὸν Δία1 ποὺ ἔφτιαξε καὶ προκάλεσε ὅλα τοῦτα

          δὲν θέλεις νὰ τὸν πεῖς· γιατὶ ὅπου φόβος καὶ ντροπὴ ἐκεῖ2.

Ἐγὼ λοιπὸν διαφωνῶ μὲ τὸν ποιητὴ τοῦτον.

  1. Βλ. καὶ Σχόλ. στὸ χωρίο: Σημείωσε τὴν παροιμία «ὅπου βέβαια (ὑπάρχει) φόβος, ἐκεῖ (ὑπάρχει) καὶ ντροπή», γιὰ ὅσους ἀπὸ φόβο φέρονται ὅπως σωστὰ ταιριάζει. Εἶναι παρμένο ἀπὸ τὰ Κύπρια τοῦ Στασίνου: «Τὸν Δία – ντροπή» (στ. 1-2)· πβ. Σχόλια στὸ ἴδιο χωρίο στὰ Anecd. Gr. Paris. Ι 399 Cramer: Ἔχει λεχθεῖ ἀπὸ τὰ Κύπρια τοῦ Στασίνου: «Τὸν Δία – ντροπή» (στ. 1-2). Βλ. ἐπίσης Στοβ. 3.31.12: Τοῦ Στασίνου ἀπὸ τὰ Κύπρια: «Τὸν Δία – ντροπή» (στ. 1-2), καὶ Μάντ. Παροιμ. 1.71: Τοῦ Στασίνου (Στασίμου στὴ χειρόγραφη παράδοση) τοῦ ποιητῆ (εἶναι) τὸ γνωμικό, ποὺ ἔτσι λέει: «Τὸν Δία – ντροπή» (στ. 1-2).

  2.   Χωρὶς τὸ ὄνομα τοῦ ποιητῆ ἢ εἰσηγητῆ, τὴ φράση ἵνααἰδώς ἀναφέρουν: Πλούτ. Κλεομ. 30.6 καὶ Περὶ ἀοργ. 11, Σχόλ. στὸ Ω 435α1, Ἀποστόλ. 9.6, Ἀρσέν. 31.50, Διογενιαν. 5.30, Στοβ. 3.31.18. Πβ. καὶ τὰ Σχόλ. στὸν Αἴ. τοῦ Σοφ., στ. 1074 (Χριστοδούλου): “καὶ ὁ Ἐπίχαρμος γράφει: «Ὅπου φόβος καὶ ντροπὴ ἐκεῖ»”.
Σχόλια: 

Δύσκολα μπορεῖ νὰ ἀμφιβάλλει κανεὶς ὅτι ἡ τοποθέτηση τοῦ ἀποσπάσματος παραμένει προβληματική (γι' αὐτὸ καὶ ὁ Allen1 ἀπωθεῖ τοῦτο πρὸς τὸ τέλος). Προτιμήσαμε τὴν ἀπόδοσή του στὴ σκηνὴ Μενελάου – Νέστορα (βλ. Huxley GEP2 σελ. 140 καὶ Ξυδᾶς KE3 σελ. 115, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ὁ πρῶτος τοποθετεῖ τοὺς στ. στὸ στόμα τοῦ Νέστορα κι ὁ δεύτερος τοῦ Μενέλαου).

1 κἑ.Πλάτων παρουσιάζει τὸν Σωκράτη νὰ λέγει τὸ ἀντίθετο ἢ ὁ ποιητὴς ἐποίησεν ὁ ποιήσας (καὶ στὴ συνέχεια: ἐγὼ οὖν τούτωι διαφέρομαι τῶι ποιητῆι), χωρὶς νὰ ἀναφέρει τὸ ὄνομα τοῦ ποιητῆ καὶ τὸν τίτλο τοῦ ἔργου ἀπὸ τὸ ὁποῖο εἶναι παρμένοι οἱ στίχοι, στοιχεῖα ποὺ προσφέρονται ἀπὸ τὸν ἀρχ. Σχολιαστὴ τοῦ χωρίου: εἴρηται δὲ ἐκ τῶν Στασίνου Κυπρίων. Τὸ γεγονὸς ὅμως αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ὁ Πλάτων ἀγνοεῖ τὸ ὄνομα τοῦ ποιητῆ ἢ –τουλάχιστον– τὴν πηγὴ τῶν στίχων. Φαίνεται μᾶλλον νὰ ἔχει ὑπ' ὄψιν ὅτι μὲ τὰ Κύπρια συνδέονταν τὰ ὀνόματα περισσότερων ἀπὸ ἕνα ποιητῶν.

2 (στ. 1). τὸν ἔρξαντα: υἱοθετήσαμε τὴν πρόταση Nauck4 κ.ἄ. καὶ ὀβελίσαμε τὸ θ' (ἢ θ-, βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.) τῆς χειρόγραφης παράδοσης τοῦ κειμένου τοῦ Πλάτωνα (σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ γιατὶ τὸ θ' ὁδηγεῖ σὲ δασυνόμενο ἕρξαντα, ποὺ δὲν εἶναι ἀδύνατο, ἂν παραβληθεῖ μὲ τὸ Ὁμηρικὸ ἕρδεσκεν κ.λπ., ἀλλὰ φαίνεται λιγότερο πιθανό). Τὸ Ϝ τοῦ Ϝέρξαντα ἀποτρέπει τὴ μετρικὴ ἀνωμαλία καὶ ἐξηγεῖ, μὲ τὴ μεταγενέστερη σίγησή του, τὴν παρείσφρηση τοῦ θ' (πβ. τὸν Κυπρ. τύπο ἔϜερξα: βλ. ΑΚυΓ25 σχόλ. σ.στ. 11 Ε7.2 σ.λ.). Γιὰ τὴν ὅλη εἰκόνα τῆς χειρόγραφης παράδοσης τοῦ κειμένου καὶ τῶν σχετικῶν ἐκδόσεων βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.

ἐφύτευσεν: (μεταφ.) προκάλεσε, κατασκεύασε, γέννησε, κ.λπ. Ἀπαντᾶ συχνὰ στὸν Ὅμηρο καὶ στὴν ἀρχαϊκὴ ποίηση, κυρίως γιὰ κακά: Ο 134 κακὸν μέγα πᾶσι φυτεῦσαι, ε 340 κακὰ πολλὰ φυτεύει, κ.ἄ.

3 (στ. 2). ἵνα (...) αἰδώς: πβ. Σχόλ. Σοφ. Αἴ. 1074 καὶ Ἐπίχαρμός φησιν (ἀπόσπ. 221 Kaibel6) ἔνθα δέος ἐνταῦθα καὶ αἰδώς (πβ. ἀνωτ. F7.11-12 [στ. 5-6]). Ὁ συνδυασμὸς αἰδοῦς καὶ δέους ἤδη στὸν Ὅμηρο, Ο 657-8 ἴσχε γὰρ αἰδὼς | καὶ δέος, πβ. Γ 172 αἰδοῖος ... δεινός τε, θ 22 δεινός τ' αἰδοῖός τε, Σ 394 δεινή τε καὶ αἰδοίη θεός, Α 331 ταρβήσαντε καὶ αἰδομένω βασιλῆα, Ω 435 δείδοικα καὶ αἰδέομαι, κ.ἀ. Μαζὶ μὲ τὸ σέβας καὶ τὸ δέοςαἰδὼς ἐμφανίζεται στὸν Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.190 (Εἰς Δημ.) τὴν δ' αἰδώς τε σέβας τε ἰδὲ χλωρὸν δέος εἷλε (βλ. Richardson Dem.7 σημ. σ.στ. 190, 214 f., πβ. 478-9 καὶ 486). Αἰδὼς εἶναι συνήθως ὁ σεβασμὸς γιὰ τὰ αἰσθήματα ἢ τὴ γνώμη τῶν ἄλλων, ποὺ ἐνεργεῖ προτρεπτικὰ ἢ ἀποτρεπτικὰ καὶ μᾶς ὁδηγεῖ σὲ συγκεκριμένη στάση, ὄχι ἀπὸ ἐσωτερικὴ προαίρεση (ἠθικὴ στάση, ἐλεύθερη βούληση) ἀλλὰ ἀπὸ ἐξωτερικὴ ὤθηση. Ἔτσι καὶ ἡ διάκριση πολιτισμοῦ αἰδοῦς (“shame-culture”) καὶ πολιτισμοῦ ἐνοχῆς (“guilt-culture”) ἀπὸ τὸν E. R. Dodds8, Οἱ Ἕλληνες καὶ τὸ παράλογο, μετάφραση καὶ εἰσαγωγὴ Γ. Γιατρομανωλάκη, Ἀθῆναι 1978 (Μ. Καρδαμίτσα), 34 κἑ. (Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. F7.8.)

  1. Homeri Opera, , Oxford Classical Texts , 1912/1946, Volume V, (1912)
  2. Greek Epic Poetry: From Eumelus to Panyassis, , London, (1969)
  3. Τὰ Κύπρια ἔπη: Προλεγόμενα, Κείμενο, Ἑρμηνεία, , Ἀθήνα, (1979)
  4. Tragicorum Graecorum Fragmenta, , Leipzig, (1889)
  5. Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, , Volume τόμ. 2, Λευκωσία, (1997)
  6. Comicorum Graecorum Fragmenta, vol. I.1: Doriensium comoedia, Mimi, Phlyaces, , Berlin, (1899)
  7. The Homeric Hymn to Demeter, , Oxford, (1974)
  8. Οἱ Ἕλληνες καὶ τὸ παράλογο, , Αθήνα, (1978)