You are here

F1

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Schol. Hom. A 5-6

    1,2Διὸς βουλὴν3 οἱ μὲν τὴν εἱμαρμένην ἀπέδοσαν , ἄλλοι δὲ ἐξεδέ-

    ξαντο δρῦν ἱερὰν μαντικὴν τοῦ Διὸς ἐν Δωδωναίωι ὄρει τῆς

    Θεσπρωτίας, ὡς αὐτὸς Ὅμηρος λέγει ἐν Ὀδυσσείαι· Τὸν (sc.

    Ὀδυσσέα) δ' ἐς Δωδώνην φάτο (sc. Φείδων) βήμεναι, ὄφρα

    θεοῖο | ἐκ δρυὸς ὑψικόμοιο Διὸς βουλὴν ἐπακούσαι (ξ 327-8).

    ἄλλοι δ' ἀπὸ ἱστορίας τινὸς εἶπον εἰρηκέναι τὸν Ὅμηρον . φασὶ4

    γὰρ τὴν Γῆν βαρουμένην ὑπ' ἀνθρώπων πολυπληθίας, μηδε-

    μιᾶς ἀνθρώπων οὔσης εὐσεβείας, αἰτῆσαι τὸν Δία κουφισθῆ-

    ναι τοῦ ἄχθους· τὸν δὲ Δία πρῶτον μὲν εὐθὺς ποιῆσαι τὸν

    Θηβαϊκὸν πόλεμον, δι' οὗ πολλοὺς πάνυ ἀπώλεσεν· ὕστερον

    δὲ πάλινσυμβούλωι τῶι Μώμωι χρησάμενος, ἣν Διὸς βουλὴν

    Ὅμηρός φησιν– ἐπειδὴ οἷός τε ἦν κεραυνοῖςκατακλυσμοῖς

    πάντας διαφθείρειν ↓, ὅπερ τοῦ Μώμου κωλύσαντος, ὑποθεμέ-

    νου δὲ αὐτῶι γνώμας δύο, τὴν Θέτιδος θνητογαμίαν καὶ θυ- ↓

    γατρὸς καλῆς γένναν, ἐξ ὧν ἀμφοτέρων πόλεμος Ἕλλησί τε

    καὶ βαρβάροις ἐγένετο, ἀφ' οὗ συνέβη κουφισθῆναι τὴν Γῆν,

    πολλῶν ἀναιρεθέντων. ἡ δὲ ἱστορία παρὰ Στασίνωι5 ↓ τῶι τὰ

    Κύπρια πεποιηκότι, εἰπόντι οὕτως·

    (v. 1)     Ἦν6 ὅτε  μυρία φῦλα ↓ κατὰ χθόνα7πλαζόμεν'  ἀνδρῶν8

                 ἀσεβίηι ἐβάρυνε9?›  βαθυστέρνου10  πλάτος11 αἴης12.

                 Ζεὺς δὲ13 ἰδὼν ἐλέησε14 καὶ ἐν πυκιναῖς15 πραπίδεσσι16 

                  σύνθετο  κουφίσαι ἀνθρώπων παμβώτορα γαῖαν17 

    (v. 5)     ῥιπίσ‹σ›ας18 πολέμου19 μεγάλην ἔριν Ἰλιακοῖο20 ,

                 ὄφρα κενώσειεν21 θανάτωι22 βάρος · οἱ δ' ἐνὶ23 Τροίηι24 

                 ἥρωες κτείνοντο· Διὸς δ' ἐτελείετο βουλή25 .

  1. De vv. 1-15 (Διὸςἀναιρεθέντων, sine auctoris et Cypriorum nomine) cf. Schol. Eur. Orest. 1641 s.v. ὡς ἀπαντλοῖεν χθονός (Schwartz); Eust. in Il. Α 6: 20.7 (Valk); Anecd. Gr. Oxon. IV 405.6 Cramer; al. sim. (vid. et infra).


  2. [Vid. Schol. Hom. A 5-6 ed. Dindorf (I 6), et Ludwich TextU I 10 (cum siglis); vid. etiam Cypr. edd. Allen, Xydas, Davies, Bernabé, West (fr. 1).]
  3. 1 ἐπάγει (sc. Ὅμηρος) «Διὸς δ' ἐτελείετο βουλή», ὡς μὴ ἂν τῆς τοῦ Ἀχιλλέως μήνιδος τοιαῦτα δυνησομένης, εἰ μὴ θεία τις ἦν βουλή (...). βουλὴν γὰρ Διὸς τὴν εἱμαρμένην φασίν, ὡς τῆς εἱμαρμένης Διὸς λεγομένης, καθὰ καὶ τοῖς Στωϊκοῖς ἔδοξεν· ὅθεν καὶ περιέσπων τινὲς τὸ «βουλῆι» (...), λέγοντες ὅτι γεγόνασι ταῦτα τῆι βουλῆι τοῦ Διός (...) Eust.
  4. 6 sqq. οἱ μὲν λέγουσιν ὅτι τὴν Γῆν βαρουμένην ὑπὸ πολυπληθίας ἀνθρώπων καὶ μηδεμιᾶς οὔσης εὐσεβείας αἰτῆσαι τὸν Δία κουφισθῆναι τοῦ ἄχθους· (...) καὶ πάλιν τῶν ἀνθρώπων ζώντων ἐν ἀσεβείαι ἠθέλησεν ὁ Ζεὺς ποιῆσαι τὸν Θηβαϊκὸν πόλεμον, δι' οὗ πολλοὺς ἀπώλεσε πάνυ. ὕστερον δὲ πάλι χρησάμενοςΖεὺς συμβώλωι τῶι Μώμωι (...), ἐγένετο πόλεμος μέγας τοῖς Ἕλλησι καὶ τοῖς βαρβάροις, ὑφ' οὗ συνέβη κουφισθῆναι τὴν Γῆν. καὶ ταῦτα μὲν οὕτω τὰ παρὰ τοῖς νεωτέροις ἱστορούμενα περὶ τῆς τοῦ Διὸς βουλῆς Anecd. Gr. Oxon.; fere eadem (sine μηδεμιᾶς οὔσης εὐσεβείας et ἀνθρώπων ζώντων ἐν ἀσεβείαι) Schol. Eur. Orest. et Eust.
  5. 17 Στασίνωι Barnes (it. edd.): τασίνωι AUb, τασίνω Yb, τὰ σείνω R; ταρασίνωι VO, τερασίνωι DcFrJRaY, ταρασίω Fq, ταρσίνω Wb
  6. 19 (v. 1) οὖν Fr
  7. φύλα καταχθόνα Fq
  8. πλαζόμεν' ἀνδρῶν Barnes (prob. Köhler Schneidewin Kinkel All. Xydas; dubit. iteravimus): πλαζόμεν' αἰεὶ Ebert (coll. ρ 245-6 ἀλαλημένος αἰεὶ | ἄστυ κάτ'; it. Be., et Marks, Phoenix 56 [2002] 6); πλαζόμενά περ Fq (πλαζομένων περ Lu.), πλαζόμενα cett. (€πλαζόμενα Da.; alii alia)
  9. 20 (v. 2) ἀσεβίηι ἐβάρυνε dubit. supplevimus (cf. supra vv. 5 sqq. cum adnot.); ἐκπάγλως ἐβάρυν' Schn. (... ἐβάρυνε Kink.);   ὑβριστῶν ἐβάρυνε Ribbeck; ἄχθεϊ εὐρὺ βάρυνε Boissonade; ἐκπάγλως ἐπίεζε Welcker: ἀνθρώπων ἐπίεζε Ebert (it. Be.); οὐ κατὰ αἶσαν (vel μοῖραν) ἔτειρε, πλήθει ὑπὲρ μόρον τεῖρε aliaque sim. tempt. Hadjistephanou (ΠραΚυΣΒ Α΄ p. 489); alii alia (vid. Be. et We.)
  10. βαθυστέρνου Lascaris, edd. plerique; εὐρυστέρνου Schn.: βαρυστέρνου codd. plur., it. Be.; βαρυστόνου AJ
  11. πλάτους Yb
  12. ἐπ' αἴης Fq
  13. 21 (v. 3) δὲ om. J, τε ante ἰδὼν add. Fq
  14. ἐλέησε plur.: ἐλέησεν A, ἠλέησε JYb; ἄλγησε Wb; ὤκτειρ' ἄρα Fq
  15. πυκιναῖς plur.; πυκινῆις Schn.: πυκναῖς JRa; πυκίναισι Fq
  16. πραπίδεσσι plur.; πραπίδεσσιν Wb: πραπίδαισι Fq
  17. 22 (v. 4) σύνθετο κουφίσαι ἀνθρώπων παμβώτορα γαῖαν All. (et Xy., ... γαίην); κουφ. ἀνθρ. παμβ. σύνθ. γαῖαν Ribbeck, it. Be.; σύνθετο (συνέθετο J) κουφίσαι παμβώτορα (πανβ- Fq; παμβότερα P, -ειραν Wb) γαῖαν (γαίην Dc(?)JYbFqWb, -ης RAV) ἀνθρώπων (ἀ͞νω͞ν) Schol. (€σ. κ. π. γαίης ἀνθρώπων€ scr. Da.); σ. κουφίσσαι βάρεος παμβ. γαῖαν Kink.; alii alia (vid. Be. ad loc.)
  18. 23 (v. 5) ῥιπίσσας Wolf; ῥιπίσας RaYb: ριπίσαι (ρ in ras.) τὲ A (ῥιπίσσαι τε Schn.), ῥιπίσαι cett.; ῥιπίζων Wassenbergh; ῥίπισε δὲ Lu.
  19. πολέμου plur.; om. Wb: πτολέμου Lu.; πόνου Schn.
  20. Ἰλιακοῖο plur.: ἡλιακοῖο Fr, Ἰλιακοῦ Wb; ἰλικοῖς Fq
  21. 24 (v. 6) κενώσειεν (R ?) Yb, edd.; -ειε AVDcFrFqWbY: κεν ὤσειεν tempt. Hadjist.
  22. θανάτωι Lascaris (it. edd. plerique): θανάτ Fq; θανάτου Schol.; θανάτοις Wass.; θάνατος tempt. Lu.
  23. δ' ἐνὶ Ra, edd.: δὲ ἐν τη J; δὲ ἐν cett.
  24. Τροίηι plerique: Τρόϊη Fq, Τροιη J, Τροία VWb
  25. 25 (v. 7) Διὸς δ' ἐτελείετο βουλή om. DcFrY.
Σχόλια Ὁμ. Α 5-6

1Διὸς δ' ἐτελείετο βουλή· Διὸς βουλήν: ἄλλοι μὲν ἀπέδωσαν (ἔτσι)

τὴν εἱμαρμένη, ἐνῶ ἄλλοι δέχτηκαν μιὰν ἱερὴ δρὺ μαντικὴ τοῦ Δία

στὸ Δωδωναῖο ὄρος τῆς Θεσπρωτίας, ὅπως λέγει ὁ ἴδιος ὁ Ὅμηρος

στὴν Ὀδύσσεια: Στὴ Δωδώνη αὐτὸς πὼς πῆγε (δηλ. ὁ Ὀδυσσέας)

ἔλεγε (δηλ. ὁ Φείδωνας), ἀπ' τοῦ θεοῦ | τὴν ψηλοφουντωμένη δρὺ

τοῦ Δία τὸ θέλημα ν' ἀκούσει (ξ 327-8). Ἄλλοι πάλι εἶπαν ὅτι ὁ

Ὅμηρος τὸ ἔχει πεῖ ἀφορμώμενος ἀπὸ κάποιαν ἱστορία. Λὲν δηλα-

δὴ πὼς ἡ Γῆ, ἐπειδὴ ἔνιωθε μεγάλο βάρος ἀπὸ τὸ μεγάλο πλῆθος

τῶν ἀνθρώπων, καθὼς καμιὰ εὐσέβεια δὲν ὑπῆρχε στοὺς ἀνθρώ-

πους, ζήτησε ἀπὸ τὸν Δία νὰ τὴν ἀνακουφίσει ἀπὸ τὸ βάρος· κι ὁ

Δίας πρῶτον μὲν ἔκαμε ἀμέσως τὸν Θηβαϊκὸ πόλεμο, μὲ τὸν ὁποῖο

ἀφάνισε πάρα πολλούς· ὕστερα πάλι –χρησιμοποιώντας ὡς σύμβου-

λο τὸν Μῶμο, ποὺ ὁ Ὅμηρος ἀποκαλεῖ Διὸς βουλήν– ἐπειδὴ μπο-

ροῦσε μὲ κεραυνοὺς καὶ κατακλυσμοὺς νὰ καταστρέψει τοὺς πάν-

τες, πράγμα ἀκριβῶς ποὺ ἐμπόδισε ὁ Μῶμος, ὑποβάλλοντας ὅμως

σ' αὐτὸν τὸν γάμο τῆς Θέτιδας μὲ θνητὸ καὶ τὴ γέννηση ὡραίας

κόρης, ἐξαιτίας τῶν ὁποίων ἔγινε πόλεμος ἀνάμεσα στοὺς Ἕλληνες

καὶ τοὺς βαρβάρους, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἀνακουφιστεῖ ἡ Γῆ, ἀφοῦ

ἀφανίστηκαν πολλοί. Ἡ ἱστορία βρίσκεται στὸν Στασίνο2 ποὺ ἔχει

συνθέσει τὰ Κύπρια ὁ ὁποῖος εἶπε τὰ ἑξῆς:

(στ. 1)    Ἦταν κάποτε ποὺ μύριες φυλὲς στὴ γῆ περιπλανώμενες

              ἀνθρώπων

            <μ' ἀσέβεια βαραῖναν> τῆς βαθύστερνης τὰ πλάτη γῆς3.

             Σὰν εἶδε ὁ Δίας τὴ σπλαχνίστηκε καὶ στὸ σοφὸ μυαλό του

             ἔβαλε νὰ ξαλαφρώσει ἀπ' ἀνθρώπους τὴν παντοτρόφα γῆ

(στ. 5)   τοῦ Τρωικοῦ ἀνάβοντας4 πολέμου τὴ μεγάλη ἀμάχη,

             γιὰ νὰ ἀδειάσει μὲ τὸν θάνατο τὸ βάρος· καὶ στὴν Τροία

             οἱ ἥρωες σκοτώνονταν· καὶ τοῦ Δία τὸ θέλημα τελοῦνταν.

  1. Γιὰ τοὺς στ. 1-17 (Διὸς – ἀναιρεθέντων, χωρὶς ἀναφορὰ στὸ ὄνομα τοῦ Στασίνου καὶ στὰ Κύπρια) πβ. Σχόλ. Εὐρ. Ὀρέστ. 1641 (Schwartz); Εὐστ. στὸ A 5: 20.7 (Valk); Anecd. Gr. Oxon. IV 405.6 Cramer; κ.ἄ. παρόμοια (βλ. καὶ κατωτ.).


  2. [Τὸ ὄνομα τοῦ Στασίνου στὸ κείμενο τοῦ ἀρχαίου σχολιαστῆ (στ. 17) ἀποκατέστησε ὁ Barnes (στὴ θέση τῶν ἀκατανόητων τύπων τῆς χειρόγραφης παράδοσης τασίνωι, ταρασίνωι, ταρσίνω κ.τ.τ.)
  3. Τὸ σωζόμενο ἀπόσπ. τῶν Κυπρίων ἐμφανίζει σημαντικὰ προβλήματα, ὀφειλόμενα ἐν μέρει στὸν ἀρχ. σχολιαστὴ καὶ ἐν μέρει στὴ χειρόγραφη παράδοση τοῦ κειμένου τῶν ἀρχαίων σχολίων (μὲ πιὸ σημαντικὸ τὸ κενὸ στὸν στ. 2).
  4. Ἀπὸ τὶς προταθεῖσες διορθώσεις ἄλλες ἔχουν γίνει ὁμόφωνα δεκτές (στ. 1 πλαζόμεν' καὶ στ. 5 ῥιπίσσας: διορθώσεις ἐπιβαλλόμενες ἀπὸ τὸ μέτρο), ἐνῶ γιὰ ἄλλες ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχει διχογνωμία.]
Σχόλια: 

1 κἑ. οἱ μὲν τὴν εἱμαρμένην ἀπέδοσαν (...): Ἄλλοι, κατὰ τὸν ἀρχαῖο σχολιαστή, χρησιμοποιοῦν τὴ φράση Διὸς βουλή (τὸ σχέδιο ἢ ἡ θέληση ἢ ἡ ἀπόφαση τοῦ Δία) γιὰ νὰ ἀποδώσουν τὴν εἱμαρμένη (τὴ μοίρα), μὲ ἄλλα λόγια ἀντὶ τῆς λέξης εἱμαρμένη· ἄλλοι μιλοῦν γιὰ μιὰν ἱερὴ δρὺ τοῦ Δία στὴ Δωδώνη, ἀπ' ὅπου διαμηνύεται ἡ Διὸς βουλὴ στοὺς ἀνθρώπους, ὅπως λέγει ὁ ἴδιος ὁ Ὅμηρος στὴν Ὀδύσσεια (ξ 237-8 τὸν [sc. Ὀδυσσέα] δ' ἐς Δωδώνην φάτο βήμεναι, ὄφρα θεοῖο ἐκ δρυὸς ὑψικόμοιο Διὸς βουλὴν ἐπακοῦσαι· πβ. τ 297 ὄφρα θεοῖο ἐκ δρυὸς ... Διὸς βουλὴν ἐπακούσηι). Δὲν πρόκειται, λοιπόν, γιὰ παρερμηνεία τοῦ σχολιαστῆ, ὅπως ἔχει ὑποστηριχθεῖ.

Ἀξίζει νὰ προσεχθοῦν καὶ ὅσα σημειώνονται στὰ ἀρχαῖα σχόλια πρὶν ἀπὸ τὸ ἐδῶ παρατιθέμενο καὶ σχολιαζόμενο χωρίο καὶ ἀμέσως μετὰ ἀπὸ αὐτό (Α 5-6, Ι 6-7 Dindorf1): 5. Διὸς δ' ἐτελείετο βουλή· τινὲς σὺν τῶι ῖ κατὰ δοτικήν, οἷον τῆι βουλῆι τοῦ Διὸς ἐτελειοῦτο. / 5, 6. Διὸς δ' ἐτελείετο βουλή, ἐξ οὗ δὴ τὰ πρῶτα· Ἀρίσταρχος συνάπτει, ἵνα μὴ προοῦσά τις φαίνηται βουλὴ καθ' Ἑλλήνων, ἀλλ' ἀφ' οὗ χρόνου ἐγένετο ἡ μῆνις, ἵνα μὴ τὰ παρὰ τοῖς νεωτέροις πλάσματα δεξώμεθα. (...) καὶ τὰ μὲν παρὰ τοῖς νεωτέροις ἱστορούμενα περὶ τῆς τοῦ Διὸς βουλῆς ἐστὶ τάδε. ἡμεῖς δέ φαμεν, κατὰ τὴν Ἀριστάρχειον καὶ Ἀριστοφάνους δόξαν, τῆς Θέτιδος εἶναι βουλήν, ἣν ἐν τοῖς ἑξῆς φησι λιτανεύουσαν τὸν Δία ἐκδικῆσαι τὴν τοῦ παιδὸς ἀτιμίαν, καθάπερ ἐν τῶι προοιμίωι.

6 κἑ. ἄλλοι δ' ἀπὸ ἱστορίας τινὸς εἶπον εἰρηκέναι τὸν Ὅμηρον (...): Ἡ ἐξάρτηση τοῦ Ὁμήρου ἀπὸ τὴν ἐκδοχὴ τῶν Κυπρίων γιὰ τὴν Διὸς βουλὴ ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ πολυσυζητημένα θέματα τῆς ὁμηρικῆς ἔρευνας. Ἡ Διὸς βουλὴ στὴν Ἰλιάδα, συνδεδεμένη ἀναμφίβολα μὲ τὴν ὀργὴ τοῦ Ἀχιλλέα καὶ τὰ ὀλέθρια ἐπακόλουθά της, δὲν ἀποκλείεται ὄντως νὰ συμπεριλαμβάνει τὸ –εὐρύτερο (τότε)– σχέδιο τοῦ Δία νὰ ἀνακουφιστεῖ ἡ γῆ ἀπὸ τὸ βάρος της, ὅπως δείχνει καὶ τὸ τέλος τῆς περιλήψεως τοῦ Πρόκλου (ἔπειτά ἐστι ... καὶ Διὸς βουλὴ ὅπως ἐπικουφίσηι τοὺς Τρῶας Ἀχιλλέα τῆς συμμαχίας τῆς ἑλληνικῆς ἀποστήσας). Τοῦτο ὅμως δὲν συνεπάγεται ἐξάρτηση τοῦ Ὁμήρου ἀπὸ τὰ Κύπρια, ὅπως αὐτὰ ἦταν γνωστὰ στοὺς μεταγενεστέρους. Βλ. ἀνωτ. σσ. 83 κἑ. (ὅπου καὶ ἡ σχετικὴ βιβλιογραφία).

Πβ. Σχόλ. Εὐρ. Ὀρέστ. στ. 1641 (ἔκδ. Schwartz2): Ἱστορεῖται ὅτι ἡ γῆ βαρυνομένη τῶι πλήθει τῶν ἀνθρώπων ἠξίωσε τὸν Δία ἐλαφρῦναι αὐτῆς τὸ βάρος, τὸν δὲ Δία ἐς χάριν αὐτῆς συγκροτῆσαι τόν τε Θηβαϊκὸν πόλεμον καὶ τὸν Ἰλιακόν, ἵνα πολλῶν ἀναιρεθέντων ἐλαφρότερον γένοιτο τῆι γῆι τὸ τῶν ἀνθρώπων βάρος.

Πβ. ἐπίσης Σχόλ. κώδ. Barocc. 162 (Anecd. Gr. Oxon. [Cramer3] σ. 405, στὸ Α5): Ἐπειδὴ ζῆν νιν ἄφθιτον χρεὸν εἶπεν ἐπάγει τὴν αἰτίαν τούτου, λέγων αὐτὴν αἰτίαν γενέσθαι τοῦ τῆς ἐν γῆι ἁμαρτίας κουφισμοῦ. Ἔχει δὲ οὕτως· φασὶ τὴν γῆν βαρυνομένην τῶι τῶν ἀνθρώπων πλήθει, καὶ τὰ μιάσματα τούτων οὐ φέρουσαν, ἀξιῶσαι τὸν Δία κουφίσαι αὐτῆς τὸ βάρος· καὶ τόν, δεξάμενον τὴν αἴτησιν, συγκροτῆσαι τόν τε Θηβαϊκὸν πόλεμον καὶ τὸν Τρωϊκόν, ἵνα τῶν πολεμούντων ἀναιρεθέντων κουφισμὸς γένηται (...). Ἡ γῆ, κατὰ τὰ ἀρχαῖα σχόλια, βαρυνόταν ὄχι τόσο ἀπὸ τὸ πλῆθος τῶν ἀνθρώπων καθαυτὸ ὅσο ἀπὸ τὴν ἀσέβειά τους. Πβ. καὶ Ἡσ. Ἔργα 134 κἑ.

Ἀπὸ τὰ σχόλια ποὺ παρατίθενται ἀνωτέρω στοὺς στ. 5 κἑ. φαίνεται πὼς ἡ αἴτηση τῆς γῆς στὸν Δία ἀποτελοῦσε βασικὸ καὶ πολὺ γνωστὸ στοιχεῖο τῆς σχετικῆς «ἱστορίας». Τὴν αἴτηση αὐτὴ τῆς γῆς δὲν πρέπει νὰ ἀγνοεῖ ὁ ποιητὴς τῶν Κυπρίων, ὅπως δείχνει τὸ σύνθετο (συντίθημι=συμφωνῶ)· πβ. κώδ. Barocc. 162 (βλ. ἀνωτ.) καὶ τόν, δεξάμενον τὴν αἴτησιν, συγκροτῆσαι (...).

10 κἑ. ὕστερον δὲ (...) διαφθείρειν: τὸ νόημα συνεχίζεται προφανῶς στὰ ἑπόμενα (γιὰ τοῦτο προτιμοῦμε στίξη μὲ κόμμα μετὰ τὸ διαφθείρειν). Ἡ φράση ἣν Διὸς βουλὴν Ὅμηρός φησιν ἀναφέρεται στὸ πόλεμος Ἕλλησί τε καὶ βαρβάροις, ποὺ ἔρχεται ὡς ἀποτέλεσμα τῆς συμβουλῆς τοῦ Μώμου.

Ὁ Μῶμος ἐμφανίζεται γιὰ πρώτη φορά, προσωποποιημένος στὸν Ἡσίοδο (Θεογ. 214). Ὁ ἀρχαῖος σχολιαστὴς φαίνεται νὰ γνωρίζει καλὰ τὸν Βοιωτὸ ποιητή, καὶ νά 'ναι ἔντονα ἐπηρεασμένος ἀπ' αὐτόν (βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.λ. πλαζόμεν', κ.ἀ.). Αὐτὸ ἐξηγεῖ ἴσως, παράλληλα μὲ τὴ γνώση –καὶ χρήση– ἄλλων σχετικῶν πηγῶν, τὸ ὅτι τὰ προκείμενα σχόλιά του δὲν περιορίζονται οὔτε στὸ ἀπόσπ. τῶν Κυπρίων ποὺ παρατίθεται στὴ συνέχεια οὔτε στὸν Ὅμηρο, χωρὶς ὅμως αὐτὸ νὰ σημαίνει ὅτι ὁ σχολιαστὴς παρερμηνεύει τὰ Κύπρια ἢ τὸν Ὅμηρο ἢ ὅτι τὰ σχόλια νοθεύτηκαν ἀπὸ νεώτερους συγγραφεῖς.

14 κἑ. Βλ. κατωτ. F2.

17. Στασίνωι: τὸ παρεφθαρμένο κείμενο (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.) διόρθωσε εὔστοχα ὁ Barnes, τὸν ἀκολούθησαν δὲ ὅλοι οἱ ἐκδότες τοῦ ἀποσπ. (εὔλογα).

19 (στ. 1). ἦν ὅτε: συνηθισμένη φράση γιὰ ἀρχὴ διηγήσεως. Αὐτὸ ὅμως δὲν σημαίνει ἀπαραίτητα ὅτι αὐτὴ ἦταν ἡ ἐναρκτήρια φράση τῶν Κυπρίων. Πιὸ πιθανὸ φαίνεται νὰ προηγοῦνταν ἕνα σύντομο προοίμιο, ἴσως μὲ ἀναφορὰ στὴν Ἀφροδίτη.

μυρία φῦλα: τυπικὴ φράση· πβ. P 220.

πλαζόμεν': οἱ κώδικες ἔχουν πλαζόμενα, ποὺ διόρθωσε ἐπίσης (γιὰ προφανεῖς μετρικοὺς λόγους) ὁ Barnes· ἄλλοι ὅμως διορθώνουν ἄλλως (βλ. κριτ. ὑπόμν.). Ἡ περιπλάνηση τῶν ἀναρίθμητων ἀνθρώπινων φυλῶν τονίζει τὸν ὑπερπληθυσμό (σὲ μιὰν ἐποχὴ ποὺ ἡ ἐξεύρεση τροφῆς ἦταν ἄμεσα ἐξαρτημένη ἀπὸ τὴ γῆ, ποὺ δὲν μποροῦσε νὰ τρέφει πολλοὺς στὸ ἴδιο μέρος). Δὲν ἀποκλείεται ὅμως ἡ περιπλάνηση αὐτὴ νὰ ὑπονοεῖ τὴν ἀσέβεια τῶν ἀνθρώπων, ὑπόθεση ποὺ μπορεῖ νὰ βρεῖ ἔρεισμα στὸν Ἡσίοδο, Ἔργα 90 κἑ. (κυρίως 100 ἄλλα δὲ μυρία λυγρὰ κατ' ἀνθρώπους ἀλάληται, 117 κἑ. καρπὸν δ' ἔφερε ζείδωρος ἄρουρα | αὐτομάτη πολλόν τε καὶ ἄφθονον· οἱ δ' ἐθελημοί | ἥσυχοι ἔργ' ἐνέμοντο σὺν ἐσθλοῖσιν πολέεσσιν, 189 ἕτερος δ' ἑτέρου πόλιν ἐξαλαπάζει).

20 (στ. 2). <ἀσεβίηι ἐβάρυνε ?>: τὸ κενὸ (lacunam) τῶν κωδ. συμπλήρωσαν ἐν μέρει διαφορετικὰ οἱ Schneidewin (ἐκπάγλως) καὶ Boissonade4 ἐβάρυνε (ἀπὸ τὸ κείμενο τῶν Σχολίων, ἀνωτ. στ. 5 βαρουμένην), ἄλλοι ἄλλως (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.). Τὸ ἀσεβίηι, ποὺ μὲ ἀμφιβολίες γράψαμε, στηρίζεται στὰ Ὁμηρικὰ Σχόλια (στὸ A 5-6, Ludwich5) καὶ στὰ Anecd. Gr. Oxon. (Cramer3), ποὺ δὲν ἀποκλείεται ὅμως νὰ μὴν ἀποδίδουν πιστὰ τοὺς στίχους τοῦ Στασίνου. Τὸ πρόβλημα παραμένει (μὲ τὰ ὑπάρχοντα ἀνεπαρκῆ στοιχεῖα).

βαθυστέρνου: ἀπὸ τὰ ἀρχαῖα σχόλια (schol. minn.). Οἱ κώδ. παραδίδουν τὴ γραφὴ βαρυστέρνου (ἅπαξ εἰρημένο). Ἡ ἐπιλογὴ εἶναι δύσκολη καὶ ἐπισφαλής. Ἡ γραφὴ τῶν κωδίκων ἀποδίδει κάλλιστα καὶ ἐνισχύει τὴν κύρια ἔννοια τοῦ ἀποσπάσματος, τὸ βάρος τῆς γῆς ἀπὸ τὴν πολυπληθία· ὅμως τὸ ρ τῆς συλλαβῆς ρυ μπορεῖ κάλλιστα νὰ ὀφείλεται εἴτε σὲ σκόπιμη παρήχηση εἴτε σὲ λάθος κατὰ τὴν ἀντιγραφή (κατ' ἐπίδραση τοῦ ρ τοῦ προηγουμένου πιθανῶς ἐβάρυνε καὶ τοῦ ἑπόμενου -στέρνου). Ἡ γραφὴ τῶν σχολίων ἐνισχύεται ἀπὸ τὸ ἑπόμενο πλάτος (τῆς βαθιᾶς γῆς τὰ πλάτη) καὶ δὲν εἶναι ἀσυμβίβαστη μὲ τὸ νόημα: μολονότι βαθύστερνη ἡ γῆ βαρυνόταν (...).

21 (στ. 3). πυκιναῖς πραπίδεσσι: τυπικὴ Ὁμηρικὴ φράση. Τὸ ἐπίθ. πυκινός, ποιητ. τύπος τοῦ (ἀντὶ τοῦ) πυκνός, ἀποδίδει τὴν πυκνότητα τῆς σκέψεως, τὴ σοφία (πβ. Ι 512 κἑ. πύκα περ φρονεόντων). Ὁ τύπος πραπίδεσσι, μὲ τὴν Αἰολικὴ κατάληξη -εσσι, ἑρμηνεύεται ἀπὸ τὸ Μ. Ἐτυμ. (686.40) μὲ τὸ φρεσί, διανοίαις. Πραπίδες (συνήθως στὸν πληθ.) εἶναι ἕνας νευρώδης ὑμένας στὰ σπλάγχνα, κάτω ἀπὸ τὶς φρένες.

22 (στ. 4). σύνθετο: θέλησε, συμφώνησε. Βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 6 κἑ. Πβ. Η 44, α 328 κ.λπ.

κουφίσαι ἀνθρώπων παμβώτορα γαῖαν: οἱ κώδ. παραδίδουν κουφίσαι παμβώτορα γαίης ἀνῶν (=ἀνθρώπων, κώδ. Α) καὶ κουφίσαι παμβότειραν γαίην ἀνθρώπων (Vind. 61). Ἡ μετάθεση τοῦ ἀνθρώπων μετὰ τὸ κουφίσαι γιὰ μετρικοὺς λόγους εἶναι ἀπαραίτητη (ἡ διατήρησή του στὸ τέλος τοῦ στίχου ἀπαιτεῖ κουφίσσαι καὶ συνίζηση στὸ γαῖαν). Ἡ γεν. γαίης τοῦ κώδ. Α δίνει προφανῶς ἐσφαλμένη σύνταξη κατ' ἐπίδραση ἴσως τοῦ στ. 2 αἴης. Ἀπὸ τὸν τύπο γαίης (συνήθη Ὁμηρικὸ τύπο στὴ γεν.) προέρχεται πιθανῶς ἡ αἰτ. γαίην τοῦ σχολ. Vind. 61 ἀντὶ τοῦ κανονικοῦ τύπου γαῖαν. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸ νὰ ἀποκλειστεῖ ἡ πιθανότητα νὰ ἔχουμε ἐδῶ γλωσσικὸ νεωτερισμό (πβ. στ. 5 Ἰλιακοῖο, κ.λπ.) τοῦ μεθομηρικοῦ ποιητῆ τῶν Κυπρίων (βλ. ἀνωτ. 92 κἑ.), κατ' ἐπίδραση ἴσως τοῦ στ. 2 αἴης καὶ τοῦ στ. 6 Τροίηι (στὸ τέλος τοῦ στίχου). Σ' αὐτὴ τὴν περίπτωση πρέπει νὰ ὑποθέσουμε ὅτι ἡ ἀρχικὴ γραφὴ γαίην, ποὺ διασώζεται στὸν Vind. 61, εὐθύνεται γιὰ τὴ γενικὴ γαίης τοῦ κώδ. Α (γλωσσικὰ ὀρθὸς τύπος, μὰ συντακτικὰ ἐσφαλμένος ἐδῶ). Ὁ Ξυδᾶς6 γράφει γαίην (χωρὶς νὰ αἰτιολογεῖ τὴ γραφὴ καὶ θεωρώντας την ὡς τροποποίηση τοῦ γαίης σὲ γαίην καὶ ὄχι ὡς υἱοθέτηση τῆς γραφῆς γαίην τοῦ Vind. 61), ἐνῶ οἱ λοιποὶ ἐκδότες υἱοθετοῦν τὸν κανονικὸ τύπο τῆς αἰτ. γαῖαν.

23 (στ. 5). Πβ. Ν 358, Ξ 389 κ.λπ.

Ἰλιακοῖο: ὁ τύπος ἀνήκει στοὺς πιὸ χαρακτηριστικοὺς γλωσσικοὺς νεωτερισμοὺς τοῦ ἔπους (βλ. καὶ Ξυδᾶ ΚΕ6 21 [μὲ σημ. 58] καὶ 51 σημ. σ.λ.), ποὺ ἐνισχύουν τὴν ὑπόθεση γιὰ μεθομηρικὴ Ἰωνικὴ παραλλαγή. Βλ. ἀνωτ. σσ. 92-3 (πβ. ὅμως Ξυδᾶ6 ὅ.π. 19 κἑ.).

24 (στ. 6). βάρος: δὲν ἀπαντᾶ στὸν Ὅμηρο. Ἡ σχέση πολυπληθίας καὶ πολέμου ἐμφανίζεται τόσο καθαρὰ γιὰ πρώτη φορὰ στὴν παγκόσμια λογοτεχνία. Ὅπως παρατηρεῖ ὁ Καροῦζος7 («Τὸ προοίμιον τῶν Κυπρίων ἐπῶν. Ἡ σημασία του διὰ τὴν πνευματικὴν ἱστορίαν», Πρακτικὰ Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν 32 [1957] 230), ἡ ἀπάντηση τῶν Κυπρίων στὸ ἐρώτημα γιὰ τὴν ἀπώτατη αἰτία τοῦ Τρωικοῦ πολέμου μόνο μέσα στὸ πνεῦμα τῶν χρόνων τοῦ Ἡσιόδου μπορεῖ νὰ γίνει κατανοητή.

ἐνὶ Τροίηι: γιὰ πρώτη φορὰ στὸ τέλος τοῦ στίχου, δημιουργώντας τὸν μετρικὸ νεωτερισμό È È – – (Ἰωνικὸν ἀπ' ἐλάσσονος), καθὼς τὸ οἱ ἀναφέρεται στὸ ἥρωες τοῦ ἑπόμενου στίχου (ἔντονος διασκελισμός).

25 (στ.  7). Διὸς δ' ἐτελείετο βουλή: τυπικὴ φράση τοῦ ἐπικοῦ λεξιλογίου. Ἡ ὑπόθεση ὅτι πέρασε ἀπὸ τὴν Ἰλιάδα στὰ Κύπρια εἶναι γι' αὐτὸ –νοουμένης τῆς χρονικῆς προτεραιότητας τῆς Ἰλιάδος– πιὸ πιθανὴ ἀπὸ τὴν ἄποψη ὅτι πέρασε ἀπὸ τὰ Κύπρια στὴν Ἰλιάδα. Γιὰ τὴν –ἐδῶ καὶ στὸ Α 5– ἔννοια τῆς Διὸς βουλῆς βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 1 κἑ.

  1. Scholia Graeca in Homeri Iliadem, , 1875-1877, Volume I-IV, Oxford, (1875)
  2. Scholia in Euripidem, , 1887-1891, Volume I-II, Berlin, (1887)
  3. Citekey 754 not founda↑ b↑
  4. Ἀνέκδοτα. Anecdota Graeca, , 1829-1833, Volume I-V, Paris, (1829)
  5. Textkritische Untersuchungen über die mythologischen Scholien zu Homers Ilias, , 1900-1903, Volume I-IV, Königsberg, (1900)
  6. Τὰ Κύπρια ἔπη: Προλεγόμενα, Κείμενο, Ἑρμηνεία, , Ἀθήνα, (1979) a↑ b↑ c↑
  7. Τὸ προοίμιον τῶν Κυπρίων ἐπῶν. Ἡ σημασία του διὰ τὴν πνευματικὴν ἱστορίαν, , Πρακτικὰ Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, Issue 32, (1957)