You are here

F15

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Athen. 4, 175b-c

1Πόσωι δὲ κρεῖττον (...) τὸ ὑδραυλικὸν τοῦτο ὄργανον (sc.

γίγγρας ἐστὶ) τοῦ καλουμένου νάβλα , ὅν φησι Σώπατρος

παρωιδὸς ἐν τῶι ἐπιγραφο­μένωι δράματι Πύλαι Φοι-

νίκων εἶναι καὶ τοῦτον εὕρημα· λέγει δ' οὕτως·

(v. 1) ‹Ἀλλ'2 οὔτε τοῦ Σιδων‹ί›ου3 νάβλα4 ‹βαρὺς›5

       λαρυγγόφωνος ἐκκεχόρδωται τύπος6 .

  1. Vid. etiam Athen. Epit. 175c (II.1 58 P.) Ὅτι ἐστὶν ὄργανον καλούμενον νάβλα, ὡς Σώπατρος· Νάβλα λαρυγγόφωνος ἐκκεχόρδωται.


  2. 5 (v. 1) ἀλλ' addidimus (metri gratia)
  3. οὔτε τοῦ Σιδωνίου Casaubon: οὔτε τοῦ σιδωνου A; om. CE
  4. νάβλα A: νάυλα E; «an ναβλᾶ ? (vid. ad Philem. fr. 45» adnot. K. – A.
  5. βαρὺς post νάβλα add. Meineke
  6. 6 (v. 2) τύπος A; om. CE: κτύπος anon. ap. Casaubon (it. Olson).
Ἀθήν. 4, 175b-c

Πόσο πολὺ ἀνώτερο (εἶναι) τὸ ὑδραυλικὸ ὄργανο γίγγρας ἀπὸ τὸν

καλούμενο νάβλα1, ποὺ ὁ Σώπατρος ὁ παρωδὸς στὸ δράμα

του τὸ ὁποῖο ἐπιγρά­φεται Πύλες λέει ὅτι καὶ αὐτὸς εἶναι εὕρημα

τῶν Φοινίκων· λέγει δὲ τὰ ἑξῆς:

(στ. 1)  Ἀλλ' οὔτε τοῦ Σιδώνιου νάβλα βαρὺς2

           ὁ λαρυγγόφωνος ἀπ' τὶς χορδές του βγῆκε ἦχος.

  1. Βλ. ἐπίσης Ἀθήν. Ἐπιτ. 175c (II.1 58 P.) Ὅτι ὑπάρχει ἕνα ὄργανο καλούμενο νάβλας, ὅπως (ἀναφέρει) ὁ Σώπατρος: «Ἕνας νάβλας λαρυγγόφωνος ἔχει ξεκουρδιστεῖ.»


  2. [Συμπληρώσαμε τὸν στ. μὲ τὸ ἀλλ' στὴν ἀρχὴ (ὥστε νὰ ἀποκαθίσταται ὁ ἰαμβικὸς ρυθμὸς) καὶ ἀποδεχθήκαμε τὸ βαρὺς τοῦ Meineke (ποὺ δίνει πλῆρες ἰαμβικὸ τρίμετρο). Κρατήσαμε ἐπίσης τὸ τύπος τοῦ κώδ. Α, ὡς εὐερμήνευτο.]
Σχόλια: 

ΤΙΤΛΟΣ: Πύλαι. Κατὰ τὸν Kaibel1 (στὸ ἀπόσπ.), “Titulus obscurus; Πυλαία Cratini, Πυλαῖαι Alexidis fabula fuit”. Καθὼς ὁ τίτλος ἐπαναλαμβάνεται ἀπὸ τὸν Ἀθήναιο (βλ. κατωτ. F16), μειώνονται οἱ πιθανότητες νὰ πρόκειται περὶ ἐσφαλμένης ἀπόδοσης τοῦ ΠΥΛΑΙΑ ἢ ΠΥΛΑΙΑΙ. Πιθανῶς ἔχει παραλειφθεῖ ἢ –κατὰ τὸν Ξυδᾶ, ΣΣ 46– ὑπονοεῖται ἡ γεν. προσδ. Ἅιδου: ΠΥΛΑΙΑΙΔΟΥ.

1 κἑ. (...) κρεῖττον (...) τοῦ καλουμένου νάβλα (...): ἡ ἀναφορὰ στὸ χωρίο τοῦ Σώπατρου γιὰ τὸ ἔγχορδο μουσικὸ ὄργανο νάβλας, σὲ σύγκριση μὲ τὸν γίγγραν, χρησιμοποιεῖται ὡς ἐπιχείρημα ἐναντίον τοῦ Ἀριστόξενου, ὁ ὁποῖος (174e) προκρίνει τὰ ἐντατὰ καὶ καθαπτὰ τῶν ὀργάνων τῶν ἐμπνευστῶν, ῥάιδια εἶναι φάσκων τὰ ἐμπνευστά· πολλοὺς γὰρ μὴ διδαχθέντας αὐλεῖν τε καὶ συρίζειν, ὥσπερ τοὺς ποιμένας (βλ. Gulick2 σημ. f)· βλ. καὶ 174f ὀνομάζονται δὲ οἱ αὐλοὶ γίγγροι ὑπὸ τῶν Φοινίκων ἀπὸ τῶν περὶ Ἄδωνιν θρήνων· τὸν γὰρ Ἄδωνιν Γίγγρην (-αν) καλεῖτε ὑμεῖς οἱ Φοίνικες.

5 (στ. 1). τοῦ Σιδων<ί>ου νάβλα: βλ. ἀνωτ. F11 μὲ σχόλ. σ.λ. νάβλας.

6 (στ. 2). λαρυγγόφωνος (...) τύπος: Σχῆμα ὑπερβατόν. Τὸ ἐπίθ. λαρυγγόφωνος εἶναι «ἅπαξ εἰρημένον» (cf. TGrL3 «de organo quodam musico»). Ὁ Χατζηιωάννου

(ΑΚΕΠ Ε΄4 212) ὑποστηρίζει πὼς «ἐπειδὴ ὁ νάβλας ἦταν “δύσηχον μουσικὸν ὄργανον” ὁ Σώπατρος τὸν λέει λαρυγγόφωνον»· ἤδη τὸ ρ. λαρυγγίζω σήμαινε «τὸ πλατύνειν τὴν φωνὴν καὶ μὴ κατὰ φύσιν φθέγγεσθαι, ἀλλ' ἐπιτηδεύειν περιεργότερον τῷ λάρυγγι χρῆσθαι» (βλ. TGrL3 σ.λ.). Ἑπομένως ὁ νάβλας παρῆγε ἦχο δυνατὸ σὰν τὴ φωνὴ αὐτοῦ ποὺ κατὰ τὴ Ν.Ε. ἔκφραση «ξελαρυγγίζεται».

ἐκκεχόρδωται: σημαίνει «ἔκχορδος πεποίηται» (βλ. TGrL3 σ.λ. ἐκχορδόω: «e fiditus elicio»=  βγάζω ἀπὸ τὶς χορδές (ἦχο), πβ. LSK5 σ.λ. ἐκχορδόομαι: «ἐξέρχομαι, ἐκπέμπομαι ἐκ τῶν χορδῶν», μὲ παραπομπὴ στὸν Σώπατρο). Πβ. ὅμως LSJ96 σ.λ. ἐκχορδόομαι: “to be deprived of strings, Sopat. 16”. Κατὰ τὸν Kaibel1 [fr. 16]: «chordis exutus est ἔκχορδος πεποίηται».

τύπος: ἡ διόρθωση σὲ κτύπος δὲν εἶναι σκόπιμη, ἀφοῦ ἡ λέξη τύπος ἔχει καὶ τὴ σημασία τοῦ κτύπος· πβ. Χρησμ. στὸν Ἡρόδ. 1.67 καὶ τύπος ἀντίτυπος καὶ πῆμ' ἐπὶ πήματι κεῖται, Νόνν. Διον. 20.351 αἰθερίου πατάγοιο τύπον βρονταῖον ἀκούων καὶ 346 κέλαδον (...) ἐπέκτυπε.

  1. Comicorum Graecorum Fragmenta, vol. I.1: Doriensium comoedia, Mimi, Phlyaces, , Berlin, (1899) a↑ b↑
  2. Athenaeus, The Deipnosophists, , 1927-1941, Volume I-VII, Cambridge Mass.-London, (1927)
  3. Θησαυρὸς τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης: Thesaurus Graecae Linguae, , Volume I-IX(2), Graz , (1954) a↑ b↑ c↑
  4. Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, , 1971-1992, Volume τόμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία, (1971)
  5. Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, , Volume I-V, Ἀθῆναι , (1980)
  6. A Greek-English Lexicon, , Oxford, (1940)