You are here

Τ1

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Plin. Nat. hist. 1. (fontes libr.) 12-13, 20-27, 33-35 (Ex auctoribus externis)

112. (...) 2Apollodoro qui de odoribus3; Heraclide medico; (...) Mne-

side item; Diagora  item; Iolla item; Heraclide Tarentino (...).

13. (...) Apollodoro qui de odoribus scripsit4; Heraclide medico;

(...) Mneside item; Diagora item; Iolla item; Heraclide Tarenti-

  no (...).

20. Medicis: Hippocrate; (...) Heraclide; (...) Apollodoro Citiense;

Apollodoro Tarentino; (...) Iolla; Erasistrato; Diagora; Andrea;

Mneside (...).

21. Medicis: Mnesitheo5 qui de coronis; Callimacho qui item; (...)

Heraclide; (...) Apollodoro Citiense; Apollodoro Tarentino; (...)

Iolla; Erasistrato; Diagora; Andrea; Mneside (...).

22. Iisdem quibus priore libro et praeter eos Chrysermo, Era-

tosthene, Alcaeo.

23, 24, 25, 26, 27. Medicis: Mnesitheo6; Callimacho; (...) Hippo-

crate; (...) Heraclide; (...) Apollodoro Citiense; Apollodoro Taren-

tino; (...) Iolla; Erasistrato; Diagora; Andrea; Mneside (...).

33. Theophrasto; Democrito; Juba; Timaeo historico. Qui de medi-

cina metallica scrips{i}‹erun›t7: Heraclide; Andrea; Diagora; Bo-

trye; Archedemo8; Dionysio; Aristogene; Democle9; Mneside10; Attalo

medico; Xenocrate item; Theomnesto; Nymphodoro; Iolla; Apollo-

doro; Pasitele qui mirabilia11 opera scripsit; Antigono qui De toreutice

scripsit; Menaechmo qui item12 (...).

34. Democrito; Metrodoro Scepsio; Menaechmo qui De toreutice

scripsit; Xenocrate qui item; Antigono qui item; Duride qui item13;

Heliodoro qui de14 Atheniensium anathematis15 scripsit16; Pasitele qui de

mirabilibus17 operibus18 scripsit; 19Timaeo; qui de medicina metallica20

scripserunt21: Nymphodoro; Iolla; Apollodoro; Andrea22; Heraclide;

Diagora; Botrye; Archedemo23; Dionysio; Aristogene; Democle24;

Mneside25; Xenocrate Zenonis; Theomnesto.

35. Qui de pictura scrips{i}‹erun›t26: Pasitele27; Apelle; Melanthio;

Asclepiodoro; Euphranore; Heliodoro qui de anathematis28 Atheni-

‹en›s‹ium›29 scripsit; Metrodoro qui de30 architectonice scripsit31; Demo-

crito; Theophrasto; Apione grammatico; qui de metallica medicina

scrips{i}‹erun›t: Nymphodoro; Iolla32; Apollodoro; Andrea33; Hera-

clide; Diagora; Botrye34; Archedemo35; Dionysio; Aristogene; Demo-

cle36; Mneside; Xenocrate Zenonis; Theomnesto.

  1. [Vid. Plin. Nat. hist. 1 (fontes libr.) edd. Mayhoff (vol. I, 1906 / repr. 1967; cum siglis), Rackham (I, 1938 / rev. 1949 / repr. 1967), et Beaujeu (I, 1950; cum siglis): "edd." infra.]
  2. 1 sqq. distinxerunt alius alio
  3. 1 scripsit post odoribus add. edd. veteres ante Sill., Rück (1898), Tomaschek
  4. 3 scripsit om. pler. (et Sill.)
  5. 9 Mnesitheo d (?), Hard., edd.: Mnesetheo plur.
  6. 14 (lib. 23:) Mnesteo v.l. (it. edd. ante Hard.)
  7. 18 scripserunt (et dist.) Detl. (Untersuch. p. 76), it. Mayh. Beau. (Tim. historico. Qui de m. m. scripserunt): scripsit vett., it. Rack. (Tim. historico qui de m. m. scripsit, etc.); fecit Fad T
  8. 19 Archedemo B, Jan (it. edd.): Archidemo plur., Sill. ‖
  9. demode Fa
  10. Neside B
  11. 21 mirabilias B; fort. de mirabilibus operibus: vid. infra v. 26-27 cum adnot.
  12. 22 Menandro qui de toreutis post qui item add. VdT (Detl. o.c. p. 77)
  13. 24 Duride qui item om. FeReEe
  14. 25 de ante Atheniensium (vv.ll. -nium, -niense vel -ae; dethen- B) plur., Rack. (dubit. iteravimus): om. T, Bas. (Sill.), Mayh. Beau ‖
  15. anathematis plur., Rack. (dubit. iteravimus): anathemata BFadT, Bas. (Sill.), Mayh. Beau.; vv.ll. -tae (F) vel -te
  16. scripserunt FE
  17. 25-26 de mirabilibus sec. E1 Detl. Rack. (dubit. iteravimus): demirabilia BFE2Ra: mirabilia cett., it. Mayh. Beau. ‖
  18. operibus E1, Detl. Rack. (dubit. iteravimus): opera plur., Mayh. Beau.
  19. 26-27 Timaeo scripserunt om. pler.
  20. 26 metallica om. FaRa; milica F, -lia E
  21. 27 scripserunt F, (et dist.) Detl. (o.c. p. 76), Mayh. Beau.: scripserit E; scripsit rell., Hard. Rack. (ut supra v. 18)
  22. 27 Andria B
  23. 28 Archedemo Re, edd.: vv.ll. Archemedo, Archidemo, ArchimedeArtogene FaFE; -no Ra
  24. domecle, -moclae, democretae, -crito vv.ll. (pro Democle)
  25. 29 Mnesicle v.l. (pro Mneside)
  26. 30 scripserunt Mayh.; it. Beau.: scripsit codd.; ante externis transp. pler., et Rack. (: Fabio Vestale qui de pictura scripsit. Externis: Pasitele, etc.) ‖
  27. praxitele B2 in marg.
  28. 31 de anathematis (ut supra v. 25) Detl. Rack.: anathemata plur., it. Mayh. Beau.; anathema B
  29. 31-32 Atheniensium Jan, edd. (vid. et supra v. 25); om. B: Athenis cett.
  30. 32 de ante archit. (architectonio B, -icae Fa) om. FaFE
  31. 34 scripserunt Mayh., it. Beau.: scripsit codd., it. Rack. (: Apione gr. qui de m. m. scripsit, etc.) ‖
  32. Iolia B, Colla FE ‖
  33. Andria B
  34. 35 Botryae B, -yse (-thrise Ra) rell. ‖
  35. Archidemo pler.
  36. 35-36 Demode FaE.
Πλίν. Φυσ. ἱστ. 1. (πηγὲς βιβλίων) 12-13, 20-27, 33-35 (Ἀπὸ συγγραφεῖς ξένους)

12. (...) Ἀπὸ τὸν Ἀπολλόδωρο ποὺ (ἔγραψε) περὶ ἀρωμάτων· τὸν

Ἡρακλείδη τὸν ἰατρό· (...) τὸν Μνησίδη ἐπίσης· τὸν Διαγόρα

(τὸν ἰατρὸ) ἐπίσης· τὸν Ἰόλλα ἐπίσης· τὸν Ἡρακλείδη τὸν Ταραντί-

νο (...).
13. (...) Ἀπὸ τὸν Ἀπολλόδωρο ποὺ ἔγραψε περὶ ἀρωμάτων· τὸν

Ἡρακλείδη τὸν ἰατρό· (...) τὸν Μνησίδη ἐπίσης· τὸν Διαγόρα

(τὸν ἰατρὸ) ἐπίσης· τὸν Ἰόλλα ἐπίσης· τὸν Ἡρακλείδη τὸν Ταραντί-

νο (...).
20. Ἀπὸ ἰατρούς: Ἀπὸ τὸν Ἱπποκράτη· (...) τὸν Ἡρακλείδη· (...)

τὸν Ἀπολλόδωρο τὸν Κιτιέα· τὸν Ἀπολλόδωρο τὸν Ταραντίνο·

(...) τὸν Ἰόλλα· τὸν Ἐρασίστρατο· τὸν Διαγόρα· τὸν Ἀνδρέα·

τὸν Μνησίδη (...).
21. (...). Ἀπὸ ἰατρούς: Ἀπὸ τὸν Μνησίθεο ποὺ ἔγραψε περὶ στε-

φάνων· τὸν Καλλίμαχο ποὺ ἐπίσης (ἔγραψε περὶ στεφάνων)· (...)

τὸν Ἡρακλείδη· (...) τὸν Ἀπολλόδωρο τὸν Κιτιέα· τὸν Ἀπολλόδω-

ρο τὸν Ταραντίνο· (...) τὸν Ἰόλλα· τὸν Ἐρασίστρατο· τὸν Διαγόρα·

τὸν Ἀνδρέα· τὸν Μνησίδη (...).
22. Ἀπὸ τοὺς ἴδιους μὲ τὸ προηγούμενο βιβλίο καὶ ἐπιπρόσθε-

τα ἀπὸ τὸν Χρύσερμο, τὸν Ἐρατοσθένη, τὸν Ἀλκαῖο.
23, 24, 25, 26, 27. Ἀπὸ ἰατρούς: Ἀπὸ τὸν Μνησίθεο· τὸν Καλλίμαχο·

(...) τὸν Ἱπποκράτη· (...) τὸν Ἡρακλείδη· (...) τὸν Ἀπολλόδωρο

τὸν Κιτιέα· τὸν Ἀπολ­λόδωρο τὸν Ταραντίνο· (...) τὸν Ἰόλλα· τὸν

Ἐρασίστρατο· τὸν Διαγόρα· τὸν Ἀνδρέα· τὸν Μνησίδη (...).
33. Ἀπὸ τὸν Θεόφραστο· τὸν Δημόκριτο· τὸν Ἰούβα· τὸν Τίμαιο

τὸν ἱστορικό. (Ἀπὸ αὐτοὺς) ποὺ ἔγραψαν γιὰ φάρμακα μεταλλικά:

ἀπὸ τὸν Ἡρακλείδη· τὸν Ἀνδρέα· τὸν Διαγόρα· τὸν Βότρυ· τὸν

Ἀρχέδημο· τὸν Διονύσιο· τὸν Ἀριστογένη· τὸν Δημοκλῆ· τὸν Μνη-

σίδη· τὸν Ἄτταλο τὸν ἰατρό· τὸν Ξενοκράτη (τὸν ἰατρὸ) ἐπίσης· τὸν

Θεόμνηστο· τὸν Νυμφόδωρο· τὸν Ἰόλλα· τὸν Ἀπολλόδωρο. Τὸν

Πασιτέλη ποὺ ἔγραψε γιὰ ἔργα ἀξιοθαύμαστα· τὸν Ἀντίγονο ποὺ

ἔγραψε Περὶ τορευτικοῦ (γλυπτικῆς)· τὸν Μέναιχμο ποὺ (ἔγραψε)

γιὰ τὸ ἴδιο θέμα.
34. Ἀπὸ τὸν Δημόκριτο· τὸν Μητρόδωρο τὸν Σκήψιο· τὸν Μέναι-

χμο ποὺ ἔγραψε Περὶ τορευτικῆς (γλυπτικῆς)· τὸν Ξενοκράτη ποὺ

(ἔγραψε) γιὰ τὸ ἴδιο θέμα· τὸν Ἀντίγονο ποὺ (ἔγραψε) γιὰ τὸ ἴδιο

θέμα· τὸν Δούρη ποὺ ἔγραψε γιὰ τὸ ἴδιο θέμα· τὸν Ἡλιόδωρο ποὺ

ἔγραψε γιὰ τὰ ἀναθήματα τῶν Ἀθηναίων· τὸν Πασιτέλη ποὺ ἔγρα-

ψε γιὰ ἔργα ἀξιοθαύμαστα· τὸν Τίμαιο· (ἀπὸ αὐτοὺς) ποὺ ἔγραψαν

γιὰ φάρμα­κα μεταλλικά: ἀπὸ τὸν Νυμφόδωρο· τὸν Ἰόλλα; τὸν Ἀ-

πολλόδωρο· τὸν Ἀνδρέα· τὸν Ἡρακλείδη· τὸν Διαγόρα· τὸν

Βότρυ· τὸν Ἀρχέδημο· τὸν Διονύσιο· τὸν Ἀριστογένη· τὸν Δημο-

κλῆ· τὸν Μνησίδη· τὸν Ξενοκράτη Ζήνωνος· τὸν Θεόμνηστο.
35. (Ἀπὸ αὐτοὺς) ποὺ ἔγραψαν περὶ ζωγραφικῆς: ἀπὸ τὸν Πασι-

τέλη· τὸν Ἀπελλῆ· τὸν Μελάνθιο· τὸν Ἀσκληπιόδωρο· τὸν Εὐφρά-

νορα· ἀπὸ τὸν Ἡλιόδωρο ποὺ ἔγραψε γιὰ τὰ ἀναθήματα τῶν Ἀθη-

ναίων· τὸν Μητρόδωρο ποὺ ἔγραψε περὶ ἀρχιτεκτονικῆς· τὸν Δη-

μόκριτο· τὸν Θεόφραστο· τὸν Ἀπίωνα τὸν γραμματικό· (ἀπὸ αὐ-

τοὺς) ποὺ ἔγραψαν γιὰ μεταλλικὰ φάρμακα: ἀπὸ τὸν Νυμφόδωρο·

τὸν Ἰόλλα; τὸν Ἀπολλόδωρο· τὸν Ἀνδρέα· τὸν Ἡρακλείδη· τὸν

Διαγόρα· τὸν Βότρυ· τὸν Ἀρχέδημο· τὸν Διονύσιο· τὸν Ἀριστο-

γένη· τὸν Δημοκλῆ· τὸν Μνησίδη· τὸν Ξενοκράτη Ζήνωνος· τὸν

Θεόμνηστο.

Σχόλια: 

Πηγή: Plinius, Nat. hist. 1, fontes libr. 12-13, 20-27, 33-35 (Πλίνιος, Φυσ. ἱστ. 1, πηγὲς βιβλίων 12-13, 20-27, 33-35, ἐκδ. Ian – Mayhoff1, Rackham et Beaujeu2). Ὁ Gaius Plinius Secundus (Γάιος Πλίνιος ὁ Β´, γνωστὸς κυρίως ὡς Πλίνιος ὁ Πρεσβύτερος), στὸ σχετικὰ σύντομο χρονικὸ διάστημα τῆς ζωῆς του (23/24-79 μ.Χ., "c. A.D. 23-79" κατὰ τὸν von Staden Heroph.3 481), ἔγραψε, ἐκτὸς ἀπὸ τὸ ὀνομαστὸ ἔργο του Naturalis historiaNaturae historiae (37 βιβλία), τὸ ὁποῖο ἔχει σωθεῖ, καὶ ἄλλα (μνημονευόμενα ἀπὸ τὸν Πλίνιο τὸν Νεώτερο: Gaius Plinius Caecilius Secundus, Epistulae 3.5), μὴ διασωθέντα ἀλλὰ χρησιμοποιούμενα ἀπὸ μεταγενεστέρους συγγραφεῖς (ὅπως ὁ Τάκιτος): De iaculatione equestri, De vita Pomponi Secundi, Bella Germaniae, Studiosi, Dubius sermo, A fine Aufidi Bassi. Ὄντας στρατιωτικὸς περιῆλθε μὲ τὸν Ρωμαϊκὸ στρατὸ διάφορα τμήματα τῆς αὐτοκρατορίας· στὴ Ρώμη ἐπανῆλθε τὸ 57/58 μ.Χ., πέθανε δὲ κατὰ τὴ διάρκεια τῆς ἔκρηξης τοῦ Βεζούβιου τὸ 79 μ.Χ. (Βλ. Kenney – Clausen ΙΛΛ3[bib4770][/bib] 901-3 καὶ 1160-61, μὲ βιβλιογραφία. Βλ. ἐπίσης, ἀνάμεσα στ' ἄλλα: Krug ΑρχΙ4 41-43 καὶ von Staden3 ὅ.π. 87-88 [βλ. κατωτ.] 284-85 μὲ σημ. 158, 474, 479, 481 [βλ. ἀνωτ.], 527 καὶ 540, μὲ ἐνδιαφέρουσες παρατηρήσεις γιὰ τὶς ἀναφορές του σὲ διάφορους ἰατρούς.)
   Τὰ ἐδῶ ἀποσπ. (Τ1) ἀνήκουν στὸ πρῶτο βιβλίο, στὸ ὁποῖο ὁ Πλίνιος, ὅπως ὀρθῶς σημειώνει ὁ von Staden3 (ὅ.π. 87-88, μὲ βιβλιογραφία), δὲν μνημονεύει μόνο τὶς γραπτὲς πηγὲς ποὺ συμβουλεύτηκε ἄμεσα, ἀλλὰ παραθέτει μᾶλλον πρόχειρους καταλόγους τόσο τῶν συγγραφέων ποὺ ἀναφέρονται στὰ βιβλία 2-37 ὅσο καὶ ἐκείνων ποὺ ἀναφέρονται στὶς πηγές του, καὶ γενικὰ ὅλων τῶν συγγραφέων ποὺ ὁ Πλίνιος γνώριζε ὅτι εἶχαν γράψει γιὰ τὰ θέματα ποὺ ἀναπτύσσονταν σὲ κάθε βιβλίο τῆς Φυσικῆς ἱστορίας του (ὄχι πιὸ λίγοι συνολικὰ ἀπὸ 473 συγγραφεῖς, ἐνῶ ὁ ἴδιος γράφει ὅτι ἄντλησε τὸ ὑλικό του ἀπὸ 100 συγγραφεῖς (Praef. 17, ex exquisitis auctoribus centum)· βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 1 κἑ. σ.λ. Diagora καὶ 35 Τ1a.1 κἑ. σ.λ. Apollodoro.
   Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι ἡ Κύπρος μνημονεύεται συχνότατα στὸ Φυσ. ἱστ. τοῦ Πλίνιου τοῦ Πρεσβύτερου. Πέρα ἀπὸ τὶς ἀναφορὲς στὸν Διαγόρα τὸν Κύπριο (34 Τ1: 13 φορές, F2, F3) καὶ στὸν Ἀπολλόδωρο τὸν Κιτιέα (35 Τ1a, ἴσως καὶ *b-*c, F1, ἴσως καὶ *F2, *F3, *F4a-c, *F5, *F6), ὁ Λατίνος συγγραφέας ἀποτελεῖ σημαντικὴ πηγὴ γιὰ τὰ μεταλλεῖα καὶ τὰ μέταλλα τῆς Κύπρου, τὴ χλωρίδα καὶ τὴν πανίδα (1.21 καὶ 21.60 Adonium [André NPlR5 σ.λ.], 24.175 Veneris pecten [André5 σ.λ., βλ. καὶ σ.λλ. venerea: «herbe de Venus» καὶ «venusta minor»], βλ. ἐπίσης 12.3 καὶ 15.125 Veneris myrtus, κ.ἄ.), τὰ προϊόντα, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴ γεωγραφία (5.129-31: νησιὰ καὶ πόλεις), τὴ θρησκεία (μὲ συχνὲς καὶ ἐνδιαφέρουσες ἀναφορὲς στὴν Ἀφροδίτη [Venus], ὅπως στὸ 35.91: Venerem [...], quae anadyomene vocatur, καὶ στὸ 2.210: γιὰ τὸ περίφημο τέμενος τῆς Ἀφροδίτης στὴν Πάφο, στὸν βωμὸ τοῦ ὁποίου ποτὲ δὲν βρέχει), τὴν προϊστορία καὶ τὴν ἱστορία (7.154 καὶ 195: γιὰ τὸν Κινύρα, ποὺ ἀνακάλυψε στὴν Κύπρο τὰ κεραμίδια καὶ τὴν ἐκμετάλλευση τοῦ χαλκοῦ, τὴ δοντάγρα, τὸ σφυρί, τὸν μοχλὸ καὶ τὸ ἀμόνι, κι ἔζησε 160 χρόνια [βλ. ΑΚυΓ1 σσ. 50-54: ΑΚυΓ1β´6 74-78, καὶ ΑΚυΓ1β´6 1 Τ1-6 μὲ σχόλια] καὶ 7.208: γιὰ τὴν ἀνακάλυψη τοῦ κερκύρου ἀπὸ τοὺς Κυπρίους, 11.167: γιὰ τὸν Τίμαρχο, τὸν γιὸ τοῦ Νικοκλῆ τῆς Πάφου, πού 'χε δυὸ σειρὲς δοντιῶν [ΑΚυΓ27 11 Ε13 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. υἱὸν Τιμάρχου]), τὸν Κύπριο φιλόσοφο Στύππακα (34.81, καὶ 22.44), τὸν Ζήνωνα τὸν Κιτιέα (34.92: γιὰ τὸ ἄγαλμα τοῦ φιλοσόφου, ποὺ μόνο αὐτὸ ἀπὸ τὰ λάφυρα τῆς ἐκστρατείας του στὴν Κύπρο δὲν πούλησε ὁ Κάτων), κ.ἄ. πολλά, ὅπως ἡ πληροφορία γιὰ τὴν ἁλυκὴ τοῦ Κιτίου (31.74, βλ. ΑΚυΓ38 27 F1) καὶ τὸ θαλασσινὸ ἁλάτι τῆς Σαλαμίνας καὶ τοῦ Κιτίου (31.84). Λίαν ἐνδιαφέροντα εἶναι τὰ χωρία ὅπου μνημονεύονται: ἡ πρώτη ἀνεύρεση τοῦ χαλκοῦ στὴν Κύπρο (aes Cyprium) καὶ ἡ chalcitis (34.2 καὶ 121), τὰ διάφορα εἴδη καὶ μείγματα χαλκοῦ (34.94, differentias aeris et mixturas), ὁ ψημένος χαλκὸς ποὺ μὲ μέλι δρᾶ ὡς ἐμετικὸ καὶ στὴν Κύπρο ψήνεται μὲ ἴση ποσότητα θειαφιοῦ σὲ ἄψητα πήλινα ἀγγεῖα ποὺ –ἀφοῦ περιχριστεῖ μὲ πηλὸ τὸ στόμιό τους– ψήνονται σὲ καμίνια (34.106), ἡ chrysocollaorobitis (33.89 καὶ 93), ἡ cadmeia (34.103: ἀρίστη αὐτὴ ἀπ' τὰ καμίνια τῆς Κύπρου), ἡ squama aeris (λεπὶς χαλκοῦ, 34.107 κἑ.), ὁ scolex καὶ ἡ aerugo (ὁ σκῶληξ εἶδος σκωρίας τοῦ χαλκοῦ, 34.116), τὸ sory (34.120: τὸ Αἰγυπτιακὸ εἶναι ἀνώτερο τοῦ Κυπριακοῦ, μὰ μερικοὶ θεωροῦν τὸ Κυπριακὸ σῶρυ πιὸ ὠφέλιμο γιὰ τὴ θεραπεία τῶν ὀφθαλμῶν), τὸ misy (34.121: re vera autem e supra fit lapide [34.2 καὶ 117 κἑ., chalcitis], concretum natura discretumque vi, optimum in Cypriotum officinis [: ἀρίστη στὰ χαλκουργεῖα τῶν Κυπρίων], cuius notae sunt friati aureae scintillae et, cum teratur, harenosa natura sine terra, chalcitidi similis [: μὲ χρυσαφένιες σπίθες ὅταν σπάει κι ὅταν κοπανιστεῖ σὰν τὴν ἄμμο, ὅμοια μὲ τὴ χαλκῖτιν], κ.λπ.), ὁ chalcanthos (τοῦ ὁποίου ἡ χρήση στὴν ἰατρικὴ ἐπιδοκιμάζεται τὰ μέγιστα γιὰ πάμπολλες περιπτώσεις, 34.126-27), ἡ spodos (spodos Cypria optima: ἀρίστη ἡ Κυπριακή) καὶ ἡ pompholyx (34.130), τὸ diphryges (34.135), κ.ἄ. (Βλ. ΑΚΕΠ9, Εὑρετήρια τόμων σ.λλ. [κυρίως Δα´ σελ. 384: Plinius καὶ Ε´ σελ. 387: Πλίνιος] καὶ κυρίως Ian – Mayhoff, Plin.1 VI, Ind. II. σσ. 15 κἑ., σ.λλ. Cypria, Cypriae, Cyprii, Cyprus [σελ. 128], Citieus καὶ Citium [σελ. 104], Salamis κ.λπ. [σελ. 355], κ.ο.κ.)

2 κἑ. Diagora: Ὁ Κύπριος ἰατρὸς μνημονεύεται 13 φορὲς στὸ βιβλίο 1, στὶς πηγὲς τῶν βιβλίων 12, 13, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 33, 34, 35 (ἐδῶ στ. 2, 4, 7, 11, [12], 16, 18, 28, 35), ἐνῶ στὴ συνέχεια ἀναφέρεται ὀνομαστικὰ μόνο στὸ βιβλίο 20, δίς (20.198 καὶ 200, κατωτ. F2 καὶ F3). Μποροῦμε ἔτσι νὰ ὑποθέσουμε ὅτι καὶ σ' ἄλλες πολλὲς περιπτώσεις ὁ Πλίνιος εἶχε ὑπ' ὄψιν σχετικὲς ἀπόψεις τοῦ Διαγόρα ἰδιαίτερα σημαντικές. Ἂν ὁ Κύπριος ἰατρὸς συμπεριλαμβανόταν ἢ ὄχι στοὺς «ἑκατὸ συγγραφεῖς» ποὺ ὁ Πλίνιος συμβουλεύτηκε ἄμεσα (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. Plinius), καὶ ποιές ἄλλες ἀπόψεις του ἦταν γνωστὲς –ἄμεσα ἢ ἔμμεσα– στὸν μεγάλο Λατίνο συγγραφέα, παραμένει πρόβλημα· ὑποθέσεις μόνο μπορεῖ νὰ κάνει κανείς, συγκρίνοντας τὰ ἀναφερόμενα στὸν Διαγόρα σὲ ἄλλες πηγές (κατωτ. F1, F4, F5 καὶ F6) καὶ στὸν Πλίνιο (βλ. χαρακτηριστικά: F3 / F4, κατωτ.). Τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ «νόμος τοῦ Brunn», ὅτι ὁ Πλίνιος μνημονεύει τοὺς συγγραφεῖς στοὺς πίνακες τοῦ βιβλίου 1 μὲ τὴ σειρὰ ποὺ τοὺς χρησιμοποίησε κατὰ τὴ σύνθεση τῶν ἀντίστοιχων βιβλίων του (: Plinium eodem ordine, quo in componendis libris usus est, auctores etiam in indices rettulisse), δὲν τηρεῖται μὲ θρησκευτικὴ εὐλάβεια, κι ἑπομένως ἡ σειρὰ μὲ τὴν ὁποία οἱ «πηγὲς» ἀπαριθμοῦνται στὸ βιβλίο 1 δὲν εἶναι ἀσφαλὲς ἀποδεικτικὸ στοιχεῖο (βλ. von Staden Heroph.3 84, καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. Plinius), δυσχεραίνει ἀκόμα περισσότερο τὰ πράγματα στὴν ἐδῶ περίπτωση τοῦ Διαγόρα καὶ σ' ἄλλες ἀνάλογες (ὅπως αὐτὴ τοῦ Ἀπολλόδωρου, κατωτ. 34 Τ1 κἑ.).
   Ἀπὸ τὰ ἀνωτέρω καθίσταται προφανὲς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ συναγωγὴ συμπερασμάτων γιὰ χρονικὴ προτεραιότητα ἢ ἔστω κατὰ προσέγγιση χρονολόγηση συγγραφέων ἀπὸ τοὺς πίνακες αὐτοὺς καθ' αὑτούς. Ἡ εἰκόνα ποὺ δίνεται γιὰ τὸν Διαγόρα στὰ σχετικὰ ἀποσπ. τοῦ βιβλίου εἶναι λίαν χαρακτηριστική: ὁ Iollas, λ.χ., μνημονεύεται ἀλλοῦ πρὶν κι ἀλλοῦ μετὰ τὸν Διαγόρα (στ. 7, 11, 16, 27, 34 / 2, 4, 20), μὲ πιὸ ἀξιοσημείωτο τὸ βιβλίο 20, ὅπου ὁ Ἰόλλας ἐμφανίζεται στὸ κεφ. 198 μετὰ τὸν Διαγόρα (βλ. κατωτ. F2.4) ἀλλὰ καὶ στὸ κεφ. 187· ὁ Erasistratus (βλ. καὶ ἀνωτ. 31 F7 σχόλ. σ.στ. 5 σ.λ.), ποὺ στὸ 20.200 (βλ. κατωτ. F3.1) ἐμφανίζεται ἀμέσως μετὰ τὸν Διαγόρα (πβ. ὅμως F4.2, μὲ κριτ. ὑπόμν.), στοὺς καταλόγους τῶν βιβλίων 20-27 (ἐδῶ στ. 7, 11, 16) μνημονεύεται ἀμέσως πρὶν ἀπὸ τὸν Διαγόρα (κι ἀμέσως μετὰ τὸν Ἰόλλα)· ὁ Andreas, ποὺ στοὺς καταλόγους τῶν βιβλίων 20-27 (7, 11, 16) μνημονεύεται ἀμέσως μετὰ τὸν Διαγόρα, ὅπως καὶ στὸ 20.200 (κατωτ. F3.3), σ' αὐτοὺς τῶν βιβλίων 33, 34 καὶ 35 (στ. 18, 27, 34) προηγεῖται τοῦ Διαγόρα· κι ὁ Mnesides, ποὺ στοὺς καταλόγους τῶν βιβλίων 12-13 μνημονεύεται ἀμέσως πρὶν ἀπὸ τὸν Διαγόρα (στ. 1-2 καὶ 4), σ' αὐτοὺς τῶν βιβλίων 20-27 (στ. 8, 11 καὶ 16, στὴ σειρὰ Iolla, Erasistrato, Diagora, Andrea, Mneside, γεγονὸς ποὺ φαίνεται νὰ ἐπιβεβαιώνει μόνο ἐν μέρει τὸν «νόμο τοῦ Brunn», ὡς πρὸς τὸ βιβλίο 20: Iollas, κεφ. 187 καὶ 198, Diagoras 198 καὶ 200, Erasistratus καὶ Andreas 200, Mnesides 203), ὅπως καὶ σ' αὐτοὺς τῶν βιβλίων 33-35, μνημονεύεται μετὰ τὸν Διαγόρα· καὶ ὁ Heraclides medicus (προφανῶς ὁ Ἐρυθραῖος, ἀφοῦ ἀναφέρεται στὴ συνέχεια ὁ Heraclides Tarantinus: βλ. ἀνωτ. 31 *Τ3 σχόλ. σ.στ. 8 σ.λ. Ἡρακλείδης ὁ Ἐρυθραῖος καὶ 31 F5.5-6 σ.λ.· ὁ Ταραντῖνος Ἡρακλείδης), σύγχρονος τοῦ Στράβωνα, μνημονεύεται στοὺς καταλόγους τῶν βιβλίων 12-13 καὶ 20-27 (στ. 1, 3, 6, 10, 15, κ.ἀ.) πρὶν ἀπὸ τὸν Διαγόρα (πρὶν ἀπὸ τὸν Κύπριο ἰατρὸ ἐμφανίζεται καὶ στὸ βιβλίο 20, κεφ. 35 καὶ 193).

  1. Mayhoff, C. (1875-1906), Plinii Secundi Naturalis Historiae libri XXXVII, Vols. I-VI, Leipzig.a↑ b↑
  2. Rackham, H. & et al. (1938-1963), Pliny, Natural History, Loeb Classical Library London.
  3. von Staden, H. (1989 / 1994), Herophilus: The Art of Medicine in Early Alexandria, Cambridge – New York – New Rochelle – Melbourne – Sydney .a↑ b↑ c↑ d↑
  4. Krug, A. (1997), Αρχαία Ιατρική: Επιστημονική και Θρησκευτική Ιατρική στην Αρχαιότητα, Αθήνα.
  5. André, J. (1985), Les noms de plantes dans la Rome antique, Collection d'études anciennes Paris.a↑ b↑
  6. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.a↑ b↑
  7. Βοσκός, Α. Ι. (1997), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, τóμ. 2, Λευκωσία.
  8. Βοσκός, Α. Ι. (2002), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 3. Πεζογραφία, τóμ. 3, Λευκωσία.
  9. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.