You are here

Τ1

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Sud. s.v. Ὀνάσιμος
  1. [Vid. Sud. s.v. Ὀνάσιμος, 327 p. 537 Adler (cum sigl.). BGr (Westermann) p. 347 no. 92. Ὀνασίμου; FHG III. 728, sub tit. Onasimus (vid. et T2 infra cum adnot.); FGrH 216 T 1, sub. tit. Onasimos von Kypros (o. Sparta); ΑΚΕΠ Γα΄ 86, sub. tit. Ὀνάσιμος.]
  2. 1 ἱστορικὸς om. A ‖
  3. ἱστορικὸς καὶ del. Flach
  4. 2 εἷς ante τῶν add. Daub. ‖
  5. κωνσταντίνου F, cf. AS; prob. edd.: κωνσταντίου GM
  6. 2-4 ἔγραψεπλεῖστα om. F
  7. 4 ἐγκώμια om. G.
Σοῦδ. σ.λ. Ὀνάσιμος

Ὀνάσιμος, Κύπριος ἢ Σπαρτιάτης, ἱστορικὸς καὶ σοφιστής

(ρήτορας), ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἔζησαν ἐπὶ Κωνσταντίνου (323-327

μ.Χ.). Ἔγραψε Στάσεων διαιρέ­σεις, Τέχνην δικανικὴν πρὸς Ἀψί-

νην, Περὶ ἀντιρρητικῆς τέχνης, Προγυμνάσματα, Μελέτας, Ἐγκώ-

μια, καὶ ἄλλα πάμπολλα.


[Ποιάν ἀκριβῶς σχέση ἔχει ὁ μνημονευόμενος στὴ Σοῦδ. Ὀνάσιμος, Κύπριος ἢ Σπαρτιάτης, ἱστορικὸς καὶ σοφιστής κ.λπ. (T1, πβ. T2 a. καὶ b.) καὶ ἑξάκις μνημονευόμενος στὴ Hist. Aug. (F1-6) Onesimus, παραμένει πρόβλημα δυσεπίλυτο. Τὸ ὄνομα ἀπαντᾶ συχνὰ σὲ Κυπρ. ἐπιγραφές, ὡς ΟΝΑΣΙΜΟΣ καὶ ΟΝΗΣΙΜΟΣ (καὶ ΟΝΕΣ-): βλ. LGPN1 σ.λλ.]

Σχόλια: 

1. Ὀνάσιμος, Κύπριος ἢ Σπαρτιάτης:Σοῦδα ἀφήνει μετέωρο τὸ θέμα τῆς καταγωγῆς τοῦ συγγραφέως (βλ. καὶ κατωτ.)· κι ἡ πιθανὴ ταύτιση τοῦ ἐδῶ συγγραφέα μὲ τὸν Onesimum τοῦ Φλάβιου Βοπί­σκου (βλ. κατωτ. F1-6, εἰσαγ. σημ.) δὲν βοηθᾶ ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ σημεῖο. Ἡ πιθανὴ ταύτιση τοῦ Ὀνασίμου τῶν λημμάτων τῆς Σούδ. α 4734 και 4736 Ἀψίνης (πατέρας καὶ γιὸς ἀντίστοιχα τοῦ Ὀνάσιμου) φαίνεται νὰ συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς Σπαρτιατικῆς καταγωγῆς. Τὸ ὄνομα Ὀνάσιμος (ὅπως καὶ τὰ ὁμόρριζα Ὀνασα­γόρας, Ὀνάσας καὶ Ὀνασᾶς, Ὀνασιάναξ, Ὀνασίας καὶ Ὀνασιάς, Ὀνάσιλος, Ὀνασίοικος κ.ἄ.: βλ. LGPN11 349 κἑ. / ΑΚυΓ22 σχόλ. σ.στ. 11 Ε8.2 σ.λ. []νασ[ος Ὀν]ασ[αν]τος καὶ ΕΚυΕ3 49 / ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. Ε1.2/3-4) εἶναι τυπικὰ Κυπριακό, ἀλλ' ἀπαντᾶ –ὡς προερχόμενο ἀπὸ τὴν κοινὴ Μυκηναϊκὴ κληρονομιὰ- καὶ στὴν Πελοπόννησο (βλ. LGPN4 σ.λ., καὶ σσ. 341-43). Τὸ πιθανὸ Ἀθηναῖος (βλ. κατωτ. Τ2) εἶναι συμβατὸ καὶ μὲ τὰ δύο: ἕνας Κύπριος ἢ Σπαρτιάτης στὴν καταγωγὴ ζεῖ καὶ δημιουργεῖ στὴν Ἀθήνα (ὅπως ὁ Ζήνων ὁ Κιτιεὺς ὁ Στωικὸς φιλόσοφος κ.ἄ. πολλοί: βλ. καὶ Cartledge – Spawforth HRSp5 176 κἑ.). Κύπριος ἢ Σπαρτιάτης, ὅμως, πῶς; Ἀπὸ διαφορετικὴ καταγωγὴ τῶν γονέων; Ἐπειδὴ ζεῖ σημαντικὸ μέρος τῆς ζωῆς του στὸ ἕνα ἀπὸ τὰ δύο αὐτὰ μέρη (ὅπως καὶ στὴν Ἀθήνα), μακρυὰ ἀπὸ τὴ γενέτειρά του; Ἐπειδὴ καυχιόταν γιὰ τὴ Λακωνικὴ καταγωγή του (βλ. Ἀ. Βοσκοῦ Μορφώ6 21 κἑ.), ὄντας Κύπριος στὴν καταγωγή, ἢ / καὶ ἐπειδὴ ζοῦσε «Σπαρτιατικά»; Μήπως αὐθαίρετα χρήστηκε Κύπριος ἢ Σπαρτιάτης ἀπὸ τὸν Σουίδα, ἐπειδὴ τὸ ὄνομα ἠχοῦσε κυρίως ὡς Κυπριακὸ καὶ Σπαρτιατικὸ ἢ ἐπειδὴ ἐσφαλμένα συνέδεε τὸν Κύπριο Ὀνάσιμο μὲ τὸν Ὀνάσιμο τῆς Σπαρτιατικῆς οἰκογένειας τοῦ Ἀψίνη, ἢ ἀκόμα ἐπειδὴ ἐσφαλμένα θεώρησε πὼς ὁ παπποὺς –ὡς πατέρας τοῦ ὁμώνυμου ἐγγονοῦ τοῦ Ἀψίνη– εἶναι Ὀνασίμου πατὴρ τοῦ σοφιστοῦ κι ὄχι πενθερός του; Τὸ τελευταῖο ἁρμόζει ἄριστα μὲ τὶς πληροφορίες ὅτι ἡ Σπάρτη τῆς ἐποχῆς αὐτῆς ἦταν κέντρον ἀνώτερων σπουδῶν (ὅπου ἡ φιλοσοφία δὲν εἶχε ἀκόμα ἐγκαταλειφθῆ, βλ. Cartledge – Spawforth HRSp5 183). Εὔλογη, ἔτσι, φαντάζει ἡ εἰκόνα ἑνὸς Κυπρίου ποὺ φτάνει στὴν Σπάρτην γιὰ ἀνώτερες σπουδές, νυμφεύεται τὴν κόρη τοῦ –δασκάλου του(;)– Ἀψίνη κι ἀποκτᾶ μαζί της ὁμώνυμο γιό, κι ἀργότερα μετακομίζει, ζεῖ καὶ δημιουργεῖ στὸ μεγάλο πνευματικὸ κέντρο τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὴν Ἀθήνα (ἀποκαλούμενος ἔτσι ὀρθὰ Κύπριος ἢ Σπαρτιάτης καὶ Ἀθηναῖος)· ἀλλ' ἐξίσου τοὐλάχιστον εὔλογη φαντάζει καὶ ἡ εἰκόνα ἑνὸς συγγραφέα μὲ πατέρα Σπαρτιατικῆς καταγωγῆς (τὸν Ἀψίνη) καὶ μάνα Κυπριακῆς καταγωγῆς, ποὺ ζεῖ καὶ δημιουργεῖ στὴν Ἀθήνα, καὶ κατὰ περίσταση ὀνομάζει τὸν ἑαυτό του Κύπριο ἢ / καὶ Σπαρτιάτη ἢ / καὶ Ἀθηναῖο· τέτοια παραδείγματα βρίσκει κανένας στὴν Ἀθήνα καὶ σήμερα, πάμπολλα. Σὲ κάθε περίπτωση, τὸ –προτασσόμενο στὴ Σοῦδ. ὅ.π.– Κύπριος δὲν μπορεῖ νὰ ἀγνοηθῆ. (Βλ. καὶ ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. καὶ σημ. σ' αὐτό, καὶ κατωτ. [μὲ τὴ νεώτερη βιβλιογραφία]· γενικὴ θεώρηση τοῦ προβλήματος στὴ RE7 σ.λ. Onasimos [W. Stegemann], μὲ βιβλιογραφία. Συνοπτικά: Voss, HistGr28 486.)

1-2. ἱστορικὸς καὶ σοφιστής: ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς Σούδ. δὲν εἶναι προβληματικός, ἂν ληφθῆ ὑπόψη ἡ εὐρύτητα τῶν ὅρων ἱστορικὸς καὶ σοφιστὴς κατὰ τὴν Ἑλληνιστικὴ περίοδο καὶ τοὺς μεταγενέστερους χρόνους (βλ. ἀνωτ. σχόλ. στὰ 15 *Τ1 καὶ 21 Τ1, *Τ3.1 κἑ., F5.1 καὶ 3-5 [μὲ περαιτέρω παραπομπές], πβ. σχόλ. σ.στ. 16 F1a.1 κ.ἄ.). Ἀνάλογα παραδείγματα ἀπαντοῦν πολλὰ στὴ Σοῦδ.: σ.λ. Ἀσπάσιος, Τύριος, σοφιστής, ἱστορικός· ἔγραψε περὶ Ἠπείρου καὶ τῶν ἐν αὐτῇ ἱστορίαν σύμμικτον (...), Περὶ τέχνης ῥητορικῆς καὶ ἄλλα (πβ. σ.λ. Ἀσπάσιος, Βύβλιος, σοφιστής κ.λπ. ποὺ ἔγραψε Περὶ Βύβλου, Περὶ στάσεων ἐσχηματισμένων, Μελέτας, Τέχνας, Ὑπομνήματα, Λαλιάς, Ἐγκώμιον εἰς Ἀδριανὸν τὸν βασιλέα καὶ εἰς ἄλλους τινάς)· σ.λ. Εὐαγόρας, Λίνδιος, ἱστορικός· ἔγραψε Βίον Τιμαγένους καὶ ἑτέρων λογίων, Ζητήσεις κατὰ στοιχεῖον Θουκυδίδου, Τέχνην ῥητορικὴν ἐν βιβλίοις ε΄, τῶν παρὰ Θουκυδίδῃ ζητουμένων κατὰ λέξιν, ἱστορίαν τε περιέχουσαν τὰς Αἰγυπτίων βασιλείας· σ.λ. Κεφαλίων ἢ Κεφάλων, Γεργίθιος, ῥήτωρ καὶ ἱστορικός, γεγονὼς ἐπὶ Ἀδριανοῦ (...). ἔγραψε παντοδαπὰς ἱστορίας ἐν βιβλίοις θ΄ (...) Μελέτας τε ῥητορικὰς καὶ ἄλλα τινά· σ.λ. Πέτρος ὁ ῥήτωρ, ὁ καὶ μάγιστρος καὶ ἱστορικός, πρεσβευτὴς εἰς Χοσρόην σταλείς (...)· σ.λλ. Ποσειδώνιος, Ἀλεξανδρεύς, φιλόσοφος Στωικός, μαθητὴς Ζήνωνος τοῦ Κιτιέως. ἔγραψε ἱστορίαν τὴν μετὰ Πολύβιον ἐν βιβλίοις νβ΄ (...) καὶ μελέτας ῥητορικάς, ὑποθέσεις εἰς Δημοσθένην· καὶ οἶμαι ταῦτα μᾶλλον Ποσειδωνίου τοῦ σοφιστοῦ εἶναι, τοῦ Ὀλβιοπολίτου καὶ Ποσειδώνιος, Ὀλβιοπολίτης, σοφιστὴς καὶ ἱστορικός (κ.λπ.)· σ.λ. Τιμαγένης ἢ Τιμογένης, Μιλήσιος, ἱστορικὸς καὶ ῥήτωρ. Περὶ Ἡρακλείας τῆς ἐν τῷ Πόντῳ καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς λογίων ἀνδρῶν βιβλία γ΄, καὶ ἐπιστολάς· σ.λ. Φίλιστος, Ναυκρατίτης ἢ Συρακούσιος, (...) ὃς πρῶτος κατὰ τὴν ῥητορικὴν τέχνην ἱστορίαν ἔγραψε. συνέταξε δὲ Τέχνην ῥητορικήν, Αἰγυπτιακὰ ἐν βιβλίοις ιβ΄, Σικελικὰ ἐν βιβλίοις ια΄, (...) Δημηγορίας· καὶ ἄλλα τινά. Περὶ Συρίας καὶ Λιβύης. Τὰ παραδείγματα αὐτὰ κι ἄλλα ἀνάλογα δείχνουν πόσο ἐλεύθερα χρησιμο­ποιοῦνταν οἱ χαρακτηρισμοὶ ἱστορικός, σοφιστής, φιλόσοφος, ῥήτωρ (κι ἄλλοι παρεμφερεῖς, ὥστε τὸ «εἶσαι ὅ,τι δηλώσεις» [ἢ / καὶ φαίνεσαι ὅ,τι σὲ δηλώσουν, ὁ Σουίδας καὶ ἄλλοι] νὰ ἁρμόζει ἄριστα στὴν ὅλη εἰκόνα). Στὴν περίπτωση τοῦ Ὀνασίμου ἡ εἰκόνα φαίνεται ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἦταν διαφορετική: τὰ ἀπαριθμούμενα στὴ Σοῦδ. ἔργα δικαιολογοῦν τὸν χαρακτηρισμό του ὡς σοφιστοῦ (καὶ δὴ ῥήτορος: βλ. χαρακτηριστικὰ Reardon FoGR9 89-90) ἀλλ' ὄχι καὶ ὡς ἱστορικοῦ (γεγονὸς ποὺ ἔχει ὁδηγήσει στὴν ὑπόθεση δύο ὁμώνυμων συγγραφέων: βλ. RE10 ὅ.π., καὶ κατωτ.)· ἄν ὅμως συνδυαστῆ τὸ καὶ ἄλλα πλεῖστα μὲ τὴ μαρτυρία τοῦ Φλάβιου Βοπίσκου (κατωτ. F1-6) γιὰ ἐνασχόλησή του καὶ μὲ τὴν ἱστορίαν (σὲ ἔργα προφανῶς κατώτερα ἀπὸ τὰ μνημονευόμενα ὀνομαστικὰ στὴ Σοῦδ.), τὸ πρόβλημα παύει νὰ ὑφίσταται.

2. τῶν ἐπὶ Κωνσταντίνου γενομένων: ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, 306-337 μ.Χ. (βλ. Cameron ΥΡωμΑ11 298 καὶ 302, ἀναλυτικά [βλ. καὶ Εὑρετήριο 343-44]: 85-111), ἡ ἀκμή του προφανῶς· ἡ γέννησή του μπορεῖ νὰ ἀναχθῆ στὰ τέλη τοῦ 3ου αἰ. μ.Χ. (βλ. καὶ κατωτ.).

2-4. ἔγραψε Στάσεων διαιρέσεις (...) καὶ ἄλλα πλεῖστα: κανένα ἀπόσπ. δὲν σώζεται ἀπὸ τὰ ἀναφερόμενα ὀνομαστικὰ ἔργα του (γιὰ τὰ ἄλλα βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. ἱστορικὸς καὶ σοφιστής καὶ κατωτ. F1-6)· ὑποθέσεις μόνο μποροῦμε νὰ κάνουμε γιὰ τὴ φύση καὶ τὸ περιεχόμενό τους, στηριγμένοι σὲ ἄλλα ἀνάλογα ἔργα: Γιὰ τὸ Στάσεων διαιρέσεις πβ. ἀνωτ. 21 T1 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. ἔγραψε Περὶ στάσεων (ὁ Ζήνων), F5 σ.στ. 1-4 καὶ 4-5, *F6 a-d (μὲ περαιτέρω παραπομπές)· γιὰ τὴν Τέχνην δικανικὴν πρὸς Ἀψίνην Τ2a σ.στ. 4-5 (βλ. καὶ T1 σ.στ. 2], *Τ4 σ.στ. 3-4 καὶ 4-6, F5 σ.στ. 1· γιὰ τὰ Προγυμνάσματα *Τ5a-b καὶ F1 (εἰσαγ. σημ.), F5 σ.στ. 1, *F7a. σ.στ. 1, βλ. καὶ RE7 ὅ.π. (ὑπὸ τὸν τίτλο αὐτὸ σώζονται ἔργα τοῦ σοφιστῆ τοῦ 2ου μ.Χ. αἰ. Αἰλ. Θέωνος [βλ. Σοῦδ. σ.λ., πιθανῶς τὸ παλαιότερο], τὸ ἀποδιδόμενο στὸν Ἑρμογένη [ἀνωτ. σχόλ. στὸ 21 *T5a-b], τοῦ Ἀφθονίου [Ἀφθονίου σοφιστοῦ Προγυμνάσματα: κεφάλαια περὶ μύθου, διηγήματος, χρείας, γνώμης, ἀνασκευῆς, κατασκευῆς, κοινοῦ τόπου, ἐγκωμίου, ψόγου κ.ἄ.], τοῦ Νικολάου τοῦ ῥήτορος [Σοῦδ. σ.λ.]· ὅπως δηλώνει καὶ ὁ τίτλος, πρόκειται γιὰ προπαρασκευαστι­κὲς ἀσκήσεις ἢ δειγματικὰ παραδείγματα στὴν τέχνη τῆς ρητορικῆς, καὶ τέτοια πρέπει νὰ ἦταν τὰ Προγυμνάσματα τοῦ Ὀνάσιμου [πβ. τὰ τοῦ Ἀφθόνιου], χωρὶς νὰ ἀποκλείεται καὶ ἡ πιθανότητα (βλ. RE7 ὅ.π.] νὰ ἦταν μιὰ θεωρία γιὰ τὰ ρητορικὰ προγυμνάσματα)· γιὰ τὰς Μελέτας καὶ τὰ Ἐγκώμια *F6b (βλ. καὶ RE7 ὅ.π.· χαρακτηριστικὸ εἶναι τὸ προγύμνασμα τοῦ Ἀφθόνιου περὶ ἐγκωμίου: Ἐγκώμιόν ἐστι λόγος ἐκθετικὸς τῶν προσόντων καλῶν [κ.λπ., κατὰ τέχνην ἐκφερόμενοἐγκωμιαστέον δὲ πρόσωπά τε καὶ πράγματα, καιρούς τε καὶ τόπους κ.λπ., καὶ εὔλογη ἡ ὑπόθεση πὼς ἂν τὸ πρόσωπο τὸ ἐγκωμιαζόμενο εἶναι ἱστορικὸ πρόσωπο σημαντικὸ τοῦ παρελθόντος [καὶ κυριαρχεῖ ἡ ἀναφορὰ σὲ ἱστορικὰ γεγονότα, καιρούς τε καὶ τόπους], τὸ ἔργο μπορεῖ νὰ δίνει τὴν ἐντύπωση ἱστορικοῦ). Περὶ ἀντιρρητικῆς τέχνης δὲν ἔχει σωθῆ ἔργο (οὔτε μνημονεύεται, ἐξ ὅσων γνωρίζουμε, ἔργο ἄλλου μὲ τὸν τίτλον αὐτόν), ἐνῶ λόγους ἀντιρρητικοὺς ἔχουν γράψει πολλοί (Ἰώσηπ., Σέξτ. Ἐμπειρ., Γρηγ. Νύσσ., Βασίλ., κ.ἄ.)· καὶ ὅπως σημειώνει ὁ W. Stegemann (RE7 ὅ.π., μὲ περαιτέρω παραπομπές), θὰ ἦταν ἰδιαίτερα σημαντικὸ νὰ εἴχαμε τὸ ἔργο τοῦ Ὀνάσιμου μὲ τὴ θεωρία περὶ ἀντιρρητικῆς τέχνης, καθὼς μποροῦμε νὰ συμπεράνουμε ὅτι ὁ Ὀνάσιμος (ὅπως ὁ Θέων, ὁ Σώπατρος κ.ἄ.) θεωροῦσε τὴν ἀντίρρησιν ὡς δ΄ εἶδος τῆς ῥητορικῆς τέχνης (κι ἴσως αὐτὸς νὰ προκάλεσε τὴν ἔριδα τὸν καιρὸ τοῦ Ἀθανάσιου [μέσα 4ου αἰ.], τοῦ Σώπατρου [β΄ ἥμισυ 4ου αἰ.], καὶ τοῦ Νικόλαου [5ος αἰ., ἀπὸ τὰ Μύρα τῆς Λυκίας] γιὰ τὸ γένος τοῦ λόγου τοῦ Ἀριστείδη ὑπὲρ τῶν τεττάρων).

  1. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη .
  2. Βοσκός, Α. Ι. (1997), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, τóμ. 2, Λευκωσία.
  3. Θεοδωροπούλου, A. (1997), Έρευνες στο Κυπριακό Επίγραμμα , Αθήνα .
  4. Fraser, P. M. & Mattheus E. (1997), A Lexicon of Greek Personal Names, Vol. IIIA: The Peloponnese – Western Greece – Sicily and Magna Graecia, Oxford.
  5. Cartledge, P. & Spawforth A. (1989), Hellenistic and Roman Sparta, a tale of two cities, London and New York.a↑ b↑
  6. Βοσκός, Α. Ι. (1999), Μορφὼ παροικήσουσι: Λυκόφρονος Ἀλεξάνδρα, Λευκωσία Κύπρου.
  7. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  8. Vossius, G. H. (1651), De Historicis Graecis (Libri IV), Leiden.
  9. Reardon, B. P. (1991), The Form of Greek Romance, Princeton.
  10. Citekey 41119459 not found
  11. Cameron, A. (2000), Η Ύστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (284 μ.Χ.-430 μ.Χ.), μτφρ. Ι. Κράλλη Αθήνα.