You are here

Τ1

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Sud. s.v. Ἴστρος
  1. [Vid. FGrH 334 T 1 (cum adnot.). Sud., ed Adler (unde ΑΚΕΠ Γα΄ 83). Vid. etiam Wellmann pp. 2 sqq. cum adnot.]
  2. 1 Μενάνδρου, Ἴστρου Sud. (Adler, Hadjioannou), et dubit. Voskos (i.e. Μ. τοῦ Ἴστρου, vid. infra); M. € Ἴστρου Jacoby, adnotans "Μενάνδρου (Callatiani ?) ‹** Ἴστρος › Ἴστρου ?": M. ‹ἢ› Ἴστρου Siebelis (prob. Wellm. p. 2 n. 1); Μ. ἰατροῦ Daub, Μ. ἱστορικοῦ Toup
  3. 3 διαπρεψάντων Sud., et Wellm.: Διαπρε­ψάντων Jacoby.
Σοῦδ. σ.λ. Ἴστρος

Ἴστρος, γιὸς τοῦ Μένανδρου (τοῦ γιοῦ) τοῦ Ἴστρου, Κυρηναῖος

ἢ Μακεδόνας, συγγραφέας, δοῦλος καὶ μαθητὴς τοῦ Καλλίμα-

χου. Ὁ Ἕρμιππος (ὁ Βηρύτιος γραμματικὸς τοῦ 2ου αἰ. μ.Χ.) τὸν

λέει Πάφιο στὸ δεύτερο βιβλίο τοῦ ἔργου του γιὰ τοὺς δούλους

ποὺ διέπρεψαν στὰ γράμματα (καὶ στὴν παιδεία γενικά). Ἔγραψε

δὲ πολλὰ καὶ σὲ πεζὸ λόγο καὶ σὲ ποιητικό.

Σχόλια: 

1. Ἴστρος, Μενάνδρου, Ἴστρου: ὁ γιὸς τοῦ Μενάνδρου τοῦ γιοῦ τοῦ Ἴστρου. Νὰ παίρνει ὁ γιὸς τὸ ὄνομά του ἀπὸ τὸν πατέρα τοῦ πατέρα (ὅπως καὶ ἀπὸ τὸν δικό του πατέρα, σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις) εἶναι εὔλογη συνήθεια, εὐρύτατα διαδεδομένη μέχρι καὶ σήμερα (μὲ τὸν πρῶτο γιὸ καὶ τὴν πρώτη κόρη [ἢ τὸν / τὴν β΄, ἂν ὁ / ἡ α΄ ἀφιερώνεται σὲ Ἅγιο] νὰ παίρνουν κατὰ κανόνα στὴν Κύπρο [καὶ ἀλλοῦ] τὸ ὄνομά τους ἀπὸ τὸν πατέρα τοῦ πατέρα καὶ τὴ μάνα τῆς μάνας ἀντίστοιχα, καὶ ἀντίστροφα στὴ συνέχεια). Δὲν φαίνεται νὰ συντρέχει σοβαρὸς λόγος γιὰ διόρθωση τοῦ κειμένου τῆς Σούδας σὲ Μενάνδρου ἰατροῦ (παλαιογρα­φικὰ εὔκολη: ΙΣΤΡΟΥ / ΙΑΤΡΟΥ) ἢ ἱστορικοῦ, νὰ συμπληρώσουμε σὲ Μενάνδρου <> Ἴστρου, ἢ νὰ ὑποθέσουμε μὲ τὸν Jacoby (FGrH1 334 Τ 1 [κριτ. ὑπόμν., σχόλ. στὸν Ἴστρο: ΙΙΙbi. 618 καὶ σημ. 3: ΙΙΙbii. 501], βλ. καὶ RE2 σ.λ. Istros 9.) ὅτι τὸ ἐδῶ κείμενο εἶναι παρεφθαρμένο, «πιθανῶς ἐπειδὴ δύο ἢ καὶ περισσότεροι Βίοι ὁμώνυμων συγγραφέων συγχωνεύτηκαν» (σελ. 618, βλ. καὶ σημ. 3 [σελ. 501] ὅπου ἡ παρατήρηση ὅτι ὁ ἱστορικὸς Μένανδρος ὁ Ἐφέσιος [RE2 σ.λ. Menandros 10, Laqueur] μπορεῖ νὰ ἦταν σύγχρονος τοῦ Καλλιμάχειου γραμματικοῦ ἀλλὰ μὲ κανένα τρόπο δὲν συνδέεται μαζί του, ἀκόμη κι ἂν ταυτίζεται μὲ τὸν συγγραφέα [ὅ.π. ἀρ. 11.] ἔργου περὶ Κύπρου). Ὅσο γιὰ τὴν ταύτιση μὲ τὸν ἐδῶ Ἴστρο τοῦ ὁμώνυμου συγγραφέα ἀπὸ τὴν πολίχνη στὴν παραλία τοῦ Πόντου Κάλλατιν ποὺ ἀναφέρει ὁ Στέφ. Βυζ. (σ.λ. Κάλλατις: Ἴστρος Καλλατιανὸς περὶ τραγῳδίας γράψας καλὸν βιβλίον), ποὺ εἰσηγήθηκε ὁ O. Crusius (IstrA3 794 κἑ., βλ. καὶ Pearson LocHA4 138), αὐτὴ εἶναι –κατὰ τὸν Jacoby1 (σ. 618, μὲ σημ. 4-6: σ. 501, μὲ βιβλιογραφία)– σίγουρα ἐσφαλμένη: τὸ λογοπαίγνιο τοῦ Πολέμωνα (βλ. κατωτ. Τ2) δὲν σημαίνει ὅτι ὁ Καλλιμάχειος Ἴστρος γεννήθηκε στὸν ὁμώνυμο ποταμό, καὶ ἡ Κάλλατις δὲν βρίσκεται στὸν Ἴστρο· ἡ πηγὴ τοῦ Στέφ. Βυζ. εἶναι ἀβέβαιη, κι ὁ Καλλατιανὸς συγγραφέας φαίνεται μεταγενέστερος (βλ. καὶ RE2 σ.λ. Istros [aus Kallatis am Pontos] 8.). (Βλ. καὶ ἀνωτ., κριτ. ὑπόμν.· βιβλιογραφία στοὺς Jacoby [κυρίως: FGrH1 ΙΙΙbii.500-1 σημ. 1] καὶ Pearson4 ὅ.π. 144· βλ. καὶ Vossii HistGr25 468-69, Stiehle ZFGH6 643-45 καὶ Wellmann IstrC7 2 κἑ. [μὲ τὴν παλαιότερη βιβλιογραφία].)

1-2. Κυρηναῖος ἢ Μακεδών, (...) Καλλιμάχου δοῦλος καὶ γνώριμος: πβ. κατωτ. Τ2 Ἴστρον τὸν Καλλιμάχειον συγγραφέα καὶ F59 Ἴστρος ὁ Καλλιμάχειος, F58b.4 Ἴστρος δὲ ὁ Ἀλεξανδρεύς. Ὡς δοῦλος (βλ. LSJ98 / LSK9 σ.λ.: ἐκ γενετῆς δοῦλος [κατ' ἀντίθεση πρὸς τὸ ἀνδράποδον], δύσκολα ἑπομένως γιὸς ἰατροῦἱστορικοῦ [βλ. ἀνωτ.] Μενάνδρου, γιατὶ αὐτὸ θὰ συνεπαγόταν πιθανῶς ἀπελευθέρωση· πβ. Σοῦδ. σ.λ. Ἄβρων: γεγονὼς δὲ ἐκ δούλων κ.λπ. ἐγένετο πλούσιος, καὶ σ.λ. Ἕρμιπ­πος [βλ. κατωτ.]· γιὰ τὴν ἀντίθετη ἄποψη, ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ ἦταν δοῦλος, βλ. Wellmann7 2 μὲ σημ. 3) καὶ γνώριμος (μαθητής: βλ. LSJ98 / LSK9) τοῦ Καλλιμάχου, ποὺ γεννήθηκε στὴν Κυρήνη κι ἦρθε νεαρὸς στὴν Ἀλεξάνδρεια (ὅπου καὶ ἔζησε, στοὺς χρόνους κυρίως τοῦ Μακεδόνα βασιλιᾶ τῆς Αἰγύπτου Πτολεμαίου Β΄ τοῦ Φιλάδελφου), εὔλογα ἀποκαλεῖται Κυρηναῖος (ὅπως συχνὰ ὁ Καλλίμαχος) καὶ Μακεδὼν καὶ Ἀλεξανδρεύς, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει ὅτι δὲν γεννήθηκε στὴν ΠΑΦΟ (βλ. κατωτ. σχόλ. σ.λ. Πάφιον· ἡ βιβλιογραφία γιὰ τὸν Καλλίμαχο [περ. 305-240 π.Χ.] εἶναι ἤδη δυσθεώρητη: βλ. A. Skiadas [ed.], Kallimachos10 [Wege der Forschung τόμ. 296, Darmstadt 1975] σσ. 401-18· βλ. ἐπίσης Lesky ΙΑΕΛ511 968 κἐ. καὶ East. – Knox ΙΑΕΛ412 722 κἑ. καὶ 1027-29)· ὅπως παρατηρεῖ ὁ Jacoby1 (501 σημ. 8, βλ. καὶ Wellman7 2 κἑ. μὲ σημ.), τὸ Μακεδὼν γενικὰ ἐκλαμβάνεται ὡς ἰσοδύναμο μὲ τὸ Ἀλεξανδρεύς, κι ὁπωσδήποτε ἐδῶ δὲν σημαίνει μὲ κανένα τρόπο «ἀπὸ τὴ Μακε­δονία», οὔτε μπορεῖ νὰ ἀναφέρεται στὸν Ἴστρο τὸν Καλλατιανό (καὶ διερωτιέται ὁ ἴδιος [παραπέμποντας στὸ F47] μήπως ὁ Ἴστρος ὁ Καλλιμάχειος ἀνακηρύχθηκε πολίτης τῆς Πτολεμαΐδος τῆς ἐν Αἰγύπτωι). Ἀνάλογα παραδεί­γματα ἀπαντοῦν πολλὰ στὴν ἀρχαιότητα· βλ. χαρακτηριστικά: Σοῦδ. σ.λλ. Ἀρίσταρχος (Ἀλεξανδρεὺς θέσει, τῇ δὲ φύσει Σαμοθρᾴξ) καὶ Διονύσιος (Ἀλεξανδρεύς, Θρᾲξ δὲ ἀπὸ τοῦ πατρὸς Τήρου Τῆρος τοὔνομα κληθείς, Ἀριστάρχου μαθητής, γραμματικός), Ἀρχίβιος (Πτολεμαίου, Λευκάδιος ἢ Ἀλεξανδρεύς), Σωσίθεος (Συρακούσιος ἢ Ἀθηναῖος, μᾶλλον δὲ Ἀλεξανδρεὺς τῆς Τρωικῆς Ἀλεξανδρείας), καὶ ἄλλα πολλά (πβ. καὶ ἀνωτ. 14 *Τ2b.1 κἑ.: ὁ Ἑρατοσθένης φέρεται ὡς γιὸς τοῦ Ἀγλαοῦ ἢ –κατ' ἄλλους– τοῦ Ἀμβροσίου, εἶναι Κυρηναῖος καὶ μαθητὴς Καλλιμάχου τοῦ ποιητοῦ [προφανῶς στὴν Ἀλεξάνδρεια], μετεπέμφθη δὲ ἐξ Ἀθηνῶν ὑπὸ τοῦ τρίτου Πτολεμαίου κ.λπ., 20 F1.1 [κυρίως γιὰ τὸν Λυσίμαχο] κ.ἀ., καὶ κατωτ. Τ2 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Πολέμων ὁ περιηγητής).

συγγραφεύς: βλ. καὶ Τ2.2 συγγραφέα (πβ. κατωτ. στ. 4 ἔγραψε δὲ πολλὰ καὶ καταλογάδην καὶ ποιητικῶς), καὶ ἀνωτ. 14 Τ1.12 μὲ σχόλ. σ.λ. Ἄριστος ὁ συγγρα­φεύς καὶ F2 σχόλ. σ.στ. 13-14 σ.λ. τῶν τὰ Ἀλεξάνδρου ἀναγραψάντων (γιὰ τὰ ἀναγράφω, συγγράφω, γράφω), 15 *Τ1 σχόλ. σ.στ. 3-4 σ.λ. τεχνογράφος (καὶ γραμματικός), 16 F1a σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. ἱστοροῦσι, κ.ἀ. Ὅπως ὀρθὰ παρατηρεῖ ὁ Jacoby (619 [καὶ 501 σημ. 10] κἑ.), τὸ περιεχόμενο τῶν ἔργων του εἶναι σὲ μεγάλο βαθμὸ ἱστορικὸν μὲ τὴν εὐρύτερη σημασία τῆς λέξεως, θὰ μποροῦσε δὲ νὰ ὀνομαστῆ ἀρχαιοδίφης, ἀλλ' οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες δὲν εἶχαν εἰδικὸν ὅρο γι' αὐτὴ τὴν κατηγορία συγγρα­φέων· κι ὁ Πολέμων ὁ περιηγητής τοῦ Ἀθήν. (κατωτ. Τ2) στὴ Σοῦδ. σ.λ. καλεῖται καὶ ἱστορικός (ὁ κληθεὶς Περιηγητής, ἱστορικός). Βλ. κατωτ. γιὰ τὰ ἔργα του (καὶ Jacoby1 619 κἑ., πβ. L. Pearson LocHA4 136 κἑ.).

2-4. Ἕρμιππος (...) ἐν τῶι β΄ τῶν διαπρεψάντων ἐν παιδείαι δούλων: κατὰ τὴ Σοῦδ. (σ.λ. Ἕρμιππος) Βηρύτιος, ἀπὸ κώμης μεσογαίου, μαθητὴς Φίλωνος τοῦ Βυβλίου, ὑφ' οὗ ᾠκειώθη Ἑρεννίῳ Σευήρῳ ἐπὶ Ἀδριανοῦ τοῦ βασιλέως, ἔκδουλος ὢν γένος, καὶ ἔγραψε πολλά· πβ. τὰ ἐδῶ ᾠκειώθη (βλ. LSJ98 / LSK9 σ.λ. οἰκειόω, «Παθ. γίνομαι οἰκεῖος ἢ ἑνοῦμαι στενῶς, ἰσχυρῶς») καὶ ἔκδουλος ὢν γένος (βλ. LSJ98 σ.λ. ἔκδουλος, "child of a slave", μὲ παραπομπὴ στὸ ἐδῶ [μοναδικό] παράδειγμα) πρὸς τὸ Καλλιμάχου δοῦλος καὶ γνώριμος τῆς Σούδ. σ.λ. Ἴστρος (: ἀνωτ. στ. 1-2 μὲ σχόλ.), καὶ βλ. Jacoby1 501 σημ. 6: "The possibility that δοῦλος beside γνώριμος is a slander, originating from a contemporary colleague, can perhaps not be strictly refuted, but there are other slaves among scholars already in early Hellenism, e.g. Rhianos (265 Τ 1)" [Sud. σ.λ. Ῥιανός· ὁ καὶ Κρής, ὢν Βηναῖος· Βήνη δὲ πόλις Κρήτης. τινὲς δὲ Κεραίτην, ἄλλοι δὲ Ἰθώμης τῆς Μεσσήνης αὐτὸν ἱστόρησαν. οὗτος δὲ ἦν τῆς παλαίστρας πρότερον φύλαξ καὶ δοῦλος, ὕστερον δὲ παιδευθεὶς ἐγένετο γραμματικός. σύγχρονος Ἐρατοσθένους κ.λπ.]· «σύγχρονος συνάδελφος» ὅμως τοῦ Ἴστρου εἶναι καὶ ὁ Ἕρμιππος ὁ Σμυρναῖος, ὁ Περιπατητικὸς βιογράφος τοῦ 3ου αἰ. π.Χ., ποὺ ὑπῆρξε ἐπίσης μαθητὴς τοῦ Καλλιμάχου, ἀπὸ τὸν ὁποῖο δὲν ἀποκλείεται νὰ ἀντλεῖ μέρος τοῦ ὑλικοῦ του ὁ Ἕρμιππος ὁ Βηρύτιος τὸν 2ον αἰ. μ.Χ. (καὶ δὴ γιὰ τὸ ἔργο του Περὶ τῶν διαπρεψάντων ἐν παιδείαι δούλων: πβ. τὸν τίτλο τοῦ ὀνομαστοῦ ἔργου τοῦ Καλλίμαχου Πίνακες τῶν ἐν πάσῃ παιδείᾳ διαλαμ­ψάντων καὶ ὧν συνέγραψαν, ἀπὸ τὸ ὁποῖο προφανῶς ἐπηρεάζεται ὁ Βηρύτιος Ἕρμιππος). Βλ. καὶ RE2 σ.λ. Hermippos 8. (Heibges).

3. Πάφιον: ὅπως παρατηρεῖ ὁ Jacoby1 (618, καὶ 501 σημ. 6) οἱ ἀντιρρήσεις ποὺ προβλήθηκαν ἀπὸ τὸν Vossius5 (HistGr2 468, κι ὕστερα ἀπὸ τὸν Wellmann7, τὸν Crusius3 καὶ ἄλλους) δὲν στηρίζονται σὲ ἐπαρκῆ αἴτια (βλ. καὶ Susemihl GGrLA13 622 καὶ Croiset HLGr14 V. 98)· ὁ Ἕρμιππος ὁ Βηρύτιος δὲν θὰ εἶχε κανένα λόγο νὰ τὸν ἀποκαλέσει Πάφιο δοῦλο τὸν 2ον αἰ. μ.Χ., οὔτε καὶ ἡ πηγή του· κι ἕνας δοῦλος μπορεῖ κάλλιστα νὰ μετακινεῖται ἀπὸ τόπο σὲ τόπο (πβ. τὸ παράδειγμα τοῦ Ἕρ­μιππου τοῦ ἴδιου, καὶ τοῦ Ριανοῦ: βλ. ἀνωτ.). Στὴν Ἀλεξάνδρεια ζοῦν καὶ δημι­ουργοῦν τὸν 3ον κυρίως αἰ. π.Χ. κι ἄλλοι ὀνομαστοὶ Κύπριοι, μὲ χαρακτηριστικὸ παράδειγμα τὸν Σώπατρον τὸν Πάφιον (βλ. ΑΚυΓ115 σσ. 133 κἑ. [ΑΚυΓ1β´15 180 κἑ.] καὶ 10a Τ1 κἑ. μὲ σχόλ., καὶ σσ. 99 καὶ 106 [135-37 καὶ 145-47])· ὁ Ἴστρος ὁ Πάφιος, ποὺ φαίνεται νὰ εἶναι μιὰ γενιὰ περίπου νεώτερος ἀπὸ τὸν Σώπατρο καὶ τὸν Καλλί­μαχο (βλ. ὅ.π. 133 κἑ., καὶ κατωτ. Τ3 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. Ἴστρου), δὲν ἀποκλείεται νὰ ἀκολουθεῖ τὰ ἴχνη τοῦ Πάφιου Σώπατρου ὄχι τυχαῖα. Πβ. ὅμως Pearson LocHA4 138.

4. ἔγραψε δὲ πολλὰ καὶ καταλογάδην καὶ ποιητικῶς: βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. συγγραφεύς. Ἡ συγγραφική του δραστηριότητα εἶναι ὄντως πλούσια, καὶ τὰ σωζόμενα ἀποσπάσματα ὄχι λίγα γιὰ Κύπριο συγγραφέα (πβ. τὰ σωζόμενα ἀποσπ. τοῦ Σώπατρου καὶ τῶν ἄλλων Κυπρίων, μὲ ἐξαίρεση χαρακτηριστικὴ τὸν Ζήνωνα τὸν Κιτιέα τὸν ἱδρυτῆ τῆς Στοᾶς καὶ τὸν Ἀπολλώνιο τὸν Κιτιέα τὸν ἰατρό). Δηλωτικοὶ τῆς εὐρύτατης συγγραφικῆς δραστηριότητάς του εἶναι καὶ οἱ ἀναφερόμενοι στὶς διάφορες πηγὲς τίτλοι (ἤ: ὡς τίτλοι) τῶν ἔργων του: Ἀττικά (ἢ Συναγωγὴ τῶν Ἀτθίδων, ἀποσπ. 1-16), Ἄτακτα (17-22), Ἀττικαὶ λέξεις (23), Ἀργολικά (39), Ἠλιακά (40-42), Αἰγυπτίων ἀποικίαι (43-46), Περὶ Πτολεμαΐδος (47), Συναγωγὴ τῶν Κρητικῶν θυσιῶν (48), Περὶ τῶν Ἡλίου ἀγώνων (49), Ἀπόλλωνος ἐπιφάνειαι (50-52), Ἡρακλέους ἐπιφάνειαι (53), Περὶ στεφάνων (54), Περὶ ἰδιότητος ἄθλων (55), Περὶ μελοποιῶν (56), Σύμμικτα (57), Ὑπομνήματα (58), Πρὸς Τίμαιον ἀντιγραφαί (59, ἀβέβαιης προέλευσης 24-38 [περὶ Ἀθηνῶν] καὶ 60-77, βλ. κατωτ. σχόλ. στὰ ἀποσπ.). Περισσότερα: Wellmann7 4 κἑ. καὶ κυρίως Jacoby1 619 κἑ.

  1. Jacoby, F. (1923-1958), Die Fragmente der griechischen Historiker, parts I-IIIC.2, Berlin-Leiden.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑
  2. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑ c↑ d↑
  3. Crusius, O. (1905), Zur Beurteilung des Istros und des Atthidographen, Sitzungsberichte der Münchener Akademie 793-799.a↑ b↑
  4. Pearson, L. (1942), The Local Historians of Attica, Philological Monographs,no. 11, ed. by T. R. S. Broughton Philadelphia.a↑ b↑ c↑ d↑
  5. Vossius, G. H. (1651), De Historicis Graecis (Libri IV), Leiden.a↑ b↑
  6. Stiehle, R. (1853), Zu den fragmenten der griechischen historiker, Philologus 8: 590-651.
  7. Wellmann, M. (1886), De Istro Callimachio, Greifswald.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  8. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑
  9. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑ c↑
  10. Skiadas, A. (ed.) (1975), Kallimachos, Wege der Forschung,296 Darmstadt .
  11. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη .
  12. Easterling, P. E. & Knox B. M. W. (2000), Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, μτφρ. Κονομή, Ν., Γρίμπα Χρ, Κονομή Μ. & Στεφανή Α. Ἀθήνα.
  13. Susemihl, F. (1892), Geschichte der griechischen Literatur in der Alexandrinerzeit, Vols. I-II, Leipzig.
  14. Croiset, A. & Croiset M. (1895-1899), Histoire de la Littérature Grecque, tom. I-V, Paris.
  15. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.a↑ b↑